Υπάρχουν κινηματογραφικές εικόνες που μένουν ανεξίτηλες στη συλλογική μνήμη. Η Αλίκη Βουγιουκλάκη με το αιματοβαμμένο νυφικό, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ στο πλευρό της και ο Κώστας Καρράς, στον ρόλο του αδίστακτου Γερμανού αξιωματικού, να σημαδεύει με το όπλο του. Μια σκηνή που ακόμη και σήμερα, περισσότερα από πενήντα χρόνια μετά, εξακολουθεί να συγκλονίζει το τηλεοπτικό κοινό.
Ελάχιστοι, ωστόσο, γνωρίζουν ότι πίσω από τις εμβληματικές εικόνες της «Υπολοχαγού Νατάσσας» κρύβονται πραγματικά ιστορικά κτίρια, τοποθεσίες στην Αττική και γυρίσματα που πραγματοποιήθηκαν ακόμη και εκτός ελληνικών συνόρων.
Η θρυλική ταινία του Νίκου Φώσκολου, που κυκλοφόρησε το 1970, αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες παραγωγές της Finos Film.
Για να αποδοθεί κινηματογραφικά η ιστορία της Νατάσσας Αρσένη, μιας γυναίκας που έζησε τη φρίκη της Κατοχής και συμμετείχε στην Αντίσταση, η παραγωγή ταξίδεψε σε Ελλάδα, Κύπρο και Γερμανία, αναζητώντας τοποθεσίες που θα έδιναν μεγαλύτερη αυθεντικότητα στην αφήγηση.
Η εκκλησία στη Βουλιαγμένη όπου γυρίστηκε η σκηνή με τα πολυβόλα
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές σκηνές της ταινίας είναι εκείνη του γάμου της Νατάσσας με τον Ορέστη, ο οποίος διακόπτεται από την εμφάνιση του Μαξ, του Γερμανού αξιωματικού που υποδύεται ο Κώστας Καρράς.
Η σκηνή έχει μείνει στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου, με την Αλίκη Βουγιουκλάκη να εμφανίζεται με το λευκό, αιματοβαμμένο νυφικό της στα σκαλοπάτια της εκκλησίας.
Τα εξωτερικά πλάνα γυρίστηκαν στον Ιερό Ναό Αγίου Βασιλείου, στο Δημοτικό Κοιμητήριο Βουλιαγμένης.
Ο συγκεκριμένος ναός, με την πέτρινη κατασκευή, τον περιβάλλοντα χώρο και τα χαρακτηριστικά σκαλοπάτια του, διατηρεί ακόμη πολλά από τα στοιχεία που τον έκαναν αναγνωρίσιμο στη μεγάλη οθόνη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα εσωτερικά πλάνα της εκκλησίας πραγματοποιήθηκαν σε διαφορετικό χώρο, μια πρακτική ιδιαίτερα συνηθισμένη στον ελληνικό κινηματογράφο εκείνης της εποχής.
Βίλα Καζούλη: Το πραγματικό στρατηγείο των SS που έγινε κινηματογραφικό σκηνικό
Ακόμη πιο ιδιαίτερη ιστορία κρύβει ένας άλλος χώρος όπου πραγματοποιήθηκαν γυρίσματα: η επιβλητική Βίλα Καζούλη στην Κηφισιά.
Η ιστορική έπαυλη, που ανεγέρθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, χρησιμοποιήθηκε στην ταινία για σκηνές που συνδέονταν με τη δράση των γερμανικών δυνάμεων Κατοχής.
Η επιλογή της είχε ιδιαίτερο ιστορικό βάρος, καθώς το κτίριο είχε επιταχθεί πραγματικά από τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και χρησιμοποιήθηκε από τις κατοχικές αρχές.
Στους χώρους του στεγάστηκαν υπηρεσίες των SS, ενώ το κτίριο συνδέθηκε με βασανισμούς και τη βία της Κατοχής.
Έτσι, η «Υπολοχαγός Νατάσσα» δεν χρησιμοποίησε απλώς ένα εντυπωσιακό αρχιτεκτονικό σκηνικό. Ορισμένες από τις δραματικότερες κινηματογραφικές στιγμές της εκτυλίχθηκαν σε έναν χώρο που έφερε ήδη το βάρος πραγματικών ιστορικών γεγονότων.
Σήμερα, η ανακαινισμένη έπαυλη αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα ιστορικά κτίρια της Κηφισιάς και στεγάζει το Πράσινο Ταμείο.
Στο φράγμα του Μαραθώνα η τραγική σκηνή του Ορέστη
Μία ακόμη τοποθεσία της Αττικής που συνδέεται με την «Υπολοχαγό Νατάσσα» είναι το φράγμα του Μαραθώνα.
Εκεί γυρίστηκε, σύμφωνα με δημοσιευμένες αναφορές για την παραγωγή, η τραγική σκηνή του θανάτου του Ορέστη, τον οποίο υποδύεται ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ.
Η σκηνή εκτυλίσσεται στα χαρακτηριστικά σκαλοπάτια του φράγματος, σε ένα τοπίο που συνδυάζει τη λιτή αρχιτεκτονική του μεγάλου έργου με την ένταση της κινηματογραφικής αφήγησης.
Το φράγμα, που κατασκευάστηκε την περίοδο του Μεσοπολέμου για την υδροδότηση της Αθήνας, αποτέλεσε μια ιδιαίτερη επιλογή εξωτερικού χώρου για τον Νίκο Φώσκολο.
Από την Κωπαΐδα μέχρι το Νταχάου
Τα γυρίσματα της «Υπολοχαγού Νατάσσας» δεν περιορίστηκαν στην Αττική.
Στην Κωπαΐδα πραγματοποιήθηκαν επίσης εξωτερικές λήψεις, με μια από τις πιο γνωστές ιστορίες των παρασκηνίων να αφορά την προετοιμασία της Αλίκης Βουγιουκλάκη για τις ιδιαίτερα απαιτητικές σκηνές βασανισμού.
Σύμφωνα με αφηγήσεις για τη δημιουργία της ταινίας, ο Νίκος Φώσκολος ζήτησε από την πρωταγωνίστρια να βουτήξει το πρόσωπό της σε λασπωμένα νερά, προκειμένου να αποδώσει με μεγαλύτερο ρεαλισμό τη δοκιμασία της ηρωίδας.
Η Βουγιουκλάκη ανταποκρίθηκε, αποδεικνύοντας την αποφασιστικότητά της να απομακρυνθεί από την εικόνα της ανέμελης κινηματογραφικής πρωταγωνίστριας με την οποία είχε ταυτιστεί.
Παράλληλα, μέρος των γυρισμάτων πραγματοποιήθηκε στη Γερμανία, με το Νταχάου να κατέχει καθοριστική θέση στην αφήγηση της ταινίας.
Η ιστορία αρχίζει το 1965, όταν η Νατάσσα επιστρέφει στον χώρο του στρατοπέδου συγκέντρωσης όπου είχε βρεθεί αιχμάλωτη κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η επίσκεψη αυτή γίνεται η αφορμή για μια σειρά αναδρομών, μέσα από τις οποίες ξεδιπλώνεται η ιστορία της, από τον έρωτά της με τον Ορέστη μέχρι τη συμμετοχή της στην Αντίσταση και τα βασανιστήρια που υπέστη.
Η ίδια η Finos Film επιβεβαιώνει ότι η παραγωγή πραγματοποίησε γυρίσματα και στη Γερμανία, καθώς και στην Κύπρο, χωρίς όμως να προσδιορίζει αναλυτικά τις κυπριακές τοποθεσίες.
Η ταινία που έσπασε κάθε εισπρακτικό ρεκόρ
Η «Υπολοχαγός Νατάσσα» έκανε την εμφάνισή της στις κινηματογραφικές αίθουσες το 1970 και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά φαινόμενα του ελληνικού κινηματογράφου.
Στην πρώτη προβολή της έκοψε 751.117 εισιτήρια, κατακτώντας την πρώτη θέση ανάμεσα στις ελληνικές παραγωγές της κινηματογραφικής περιόδου.
Το ρεκόρ της παρέμεινε αξεπέραστο για δεκαετίες, μέχρι την τεράστια επιτυχία του «Safe Sex» το 1999.
Η ταινία υπήρξε επίσης η τελευταία κοινή κινηματογραφική εμφάνιση της Αλίκης Βουγιουκλάκη και του Δημήτρη Παπαμιχαήλ, ολοκληρώνοντας μια από τις πιο εμβληματικές συνεργασίες στην ιστορία του ελληνικού σινεμά.
Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, η «Υπολοχαγός Νατάσσα» παραμένει στενά συνδεδεμένη με τις τηλεοπτικές προβολές της εθνικής επετείου της 28ης Οκτωβρίου.
