Οι τιμές του πετρελαίου μπορεί να έχουν υποχωρήσει σχεδόν 20% μέσα στον Μάιο, καθώς οι αγορές προεξοφλούν συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, όμως για εκατομμύρια Ευρωπαίους καταναλωτές η ζημιά έχει ήδη γίνει.
Σύμφωνα με νέα έρευνα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο ενεργοποίησε ένα «διπλό τραύμα» που διαμορφώνει πλέον τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες βλέπουν την οικονομία: από τη μία οι μνήμες της μεταπανδημικής έκρηξης του πληθωρισμού και από την άλλη το σοκ της ενεργειακής κρίσης που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Ο πόλεμος που ξύπνησε παλιούς φόβους
Η οικονομία δεν λειτουργεί μόνο με αριθμούς. Λειτουργεί και με μνήμες.
Αυτό ακριβώς διαπιστώνουν οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ. Οι Ευρωπαίοι δεν αντιμετωπίζουν τον πόλεμο με το Ιράν ως ένα μεμονωμένο γεωπολιτικό γεγονός. Τον βλέπουν μέσα από το πρίσμα όσων έζησαν τα τελευταία χρόνια: λογαριασμούς ενέργειας που εκτοξεύθηκαν, τιμές τροφίμων που ξέφυγαν από κάθε έλεγχο και διαρκή πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα.
Η νέα κρίση δεν βρήκε τους καταναλωτές σε «ουδέτερο έδαφος». Βρήκε μια κοινωνία που δεν έχει ακόμη ξεχάσει το προηγούμενο σοκ.
Οι ερευνητές της ΕΚΤ μιλούν για «double scar» – διπλό ψυχολογικό και οικονομικό «σημάδι», «τραύμα», που κάνει τους πολίτες πιο ευάλωτους στον φόβο και πιο απαισιόδοξους για το μέλλον.
Το φάντασμα του στασιμοπληθωρισμού επιστρέφει
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Μόλις έναν μήνα μετά την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου, οι Ευρωπαίοι αναθεώρησαν προς τα πάνω τις προσδοκίες τους για τον πληθωρισμό κατά 2,5 ποσοστιαίες μονάδες.
Την ίδια στιγμή, οι προσδοκίες για την οικονομική ανάπτυξη υποχώρησαν κατά 1,2 ποσοστιαίες μονάδες.
Με άλλα λόγια, οι πολίτες περιμένουν υψηλότερες τιμές και χαμηλότερη ανάπτυξη.
Αυτός είναι ο ορισμός του στασιμοπληθωρισμού, του εφιάλτη κάθε κεντρικής τράπεζας.
Αν και η κατάσταση δεν έχει φτάσει στα επίπεδα πανικού που προκάλεσε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η ΕΚΤ προειδοποιεί ότι οι καταναλωτές μπορεί να υπεραντιδρούν, μετατρέποντας τους βραχυπρόθεσμους φόβους σε μακροχρόνια οικονομική συμπεριφορά.
Τα πορτοφόλια κλείνουν
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του CNBC η αλλαγή δεν καταγράφεται μόνο στις δημοσκοπήσεις. Αρχίζει να αποτυπώνεται και στα ταμεία των καταστημάτων.
Οι καταναλωτές εμφανίζονται πλέον πολύ πιο επιλεκτικοί στις αγορές τους, περιορίζοντας τις δαπάνες τους ακόμη και όταν δεν έχουν υποστεί άμεση οικονομική ζημιά.
Οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων και των καυσίμων εξακολουθούν να λειτουργούν ως καθημερινή υπενθύμιση ότι η κρίση μπορεί να επιστρέψει ανά πάσα στιγμή.
Οι λιανέμποροι παρατηρούν ότι οι καταναλωτές συγκρίνουν περισσότερο τις τιμές, αναβάλλουν αγορές και στρέφονται σε φθηνότερες εναλλακτικές λύσεις.
Η οικονομική ανασφάλεια έχει γίνει πλέον μόνιμο χαρακτηριστικό της καταναλωτικής συμπεριφοράς.
Το πετρέλαιο πέφτει, αλλά όχι αρκετά
Παρά τη μεγάλη διόρθωση του Μαΐου, το πετρέλαιο εξακολουθεί να βρίσκεται περίπου 30% υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο στο Ιράν.
Αυτό εξηγεί γιατί οι αγορές δεν έχουν πειστεί ότι η κρίση έχει τελειώσει. Ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία και επαναλειτουργήσουν πλήρως τα Στενά του Ορμούζ, οι οικονομολόγοι θεωρούν πιθανό ο πληθωρισμός να παραμείνει σε αρκετές ανεπτυγμένες οικονομίες μεταξύ 3% και 4%.
Αρκετά χαμηλότερα από την κορύφωση της κρίσης του 2022, αλλά αρκετά υψηλά ώστε να συνεχίσουν να πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η μεγαλύτερη απειλή ίσως δεν είναι το πετρέλαιο
Το πραγματικό πρόβλημα για την ευρωπαϊκή οικονομία ίσως δεν είναι οι τιμές της ενέργειας.
Είναι η ψυχολογία. Η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι κάθε νέα γεωπολιτική κρίση έχει πλέον μεγαλύτερη επίδραση στις προσδοκίες των πολιτών από ό,τι στο παρελθόν. Οι καταναλωτές αντιδρούν όχι μόνο σε αυτό που συμβαίνει σήμερα, αλλά και σε όσα φοβούνται ότι μπορεί να συμβούν αύριο.
Και όταν ο φόβος οδηγεί σε περιορισμό της κατανάλωσης, η οικονομία επιβραδύνεται ακόμη και πριν εμφανιστεί η πραγματική ζημιά.
Γι’ αυτό οι κεντρικοί τραπεζίτες παρακολουθούν πλέον με την ίδια προσοχή όχι μόνο τις τιμές του πετρελαίου, αλλά και τη διάθεση των καταναλωτών.
Γιατί οι πληγές του προηγούμενου πληθωριστικού σοκ μπορεί να αποδειχθούν πιο ανθεκτικές από τον ίδιο τον πληθωρισμό. Και ο πόλεμος στο Ιράν δείχνει ότι αρκεί μια νέα κρίση για να ανοίξουν ξανά.
