Στις χώρες που αναμένεται να δεχθούν αισθητές πιέσεις στο κόστος ζωής σε περίπτωση πλήρους διακοπής της ναυσιπλοΐας από τα Στενά του Ορμούζ, συγκαταλέγεται η Ελλάδα, με τις τιμές των τροφίμων να εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθούν κατά 9,5%, σύμφωνα με μοντέλο του Kiel Institute.
Μια τέτοια εξέλιξη τοποθετεί τη χώρα στη μεσαία ζώνη των πιο εκτεθειμένων οικονομιών, αλλά με σαφείς δευτερογενείς επιβαρύνσεις λόγω ενέργειας και εισαγόμενων πρώτων υλών.
Σύμφωνα με το BBC, η διακοπή της ροής πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω της στρατηγικής αυτής αρτηρίας έχει ήδη οδηγήσει σε άνοδο των διεθνών τιμών ενέργειας, εξέλιξη που μεταφράζεται άμεσα σε αυξημένο κόστος καυσίμων και έμμεσα σε επιβαρύνσεις σε μεταφορές, παραγωγή και τελικά στα ράφια των καταστημάτων.
Η εικόνα επιδεινώνεται από τη δραματική πτώση της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ — από περισσότερα από 100 πλοία ημερησίως πριν από τη σύγκρουση σε μόλις λίγα — γεγονός που διαταράσσει κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες στις οποίες συμμετέχει και η ελληνική αγορά μέσω εισαγωγών.
Ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ σημαίνει ότι οι μεταφορές εμπορευμάτων και βασικών πρώτων υλών για τη βιομηχανία πρέπει να ανακατευθυνθούν, αυξάνοντας έτσι τους χρόνους μεταφοράς και το κόστος.
Πράγματι, το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα βιώνει τις «χειρότερες διαταραχές των τελευταίων 80 ετών», προειδοποίησε η επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, Ngozi Okonjo-Iweala.
Υπάρχει επίσης ανησυχία ότι οι Χούθι της Υεμένης, που υποστηρίζονται από το Ιράν, θα μπορούσαν να επιτεθούν στο στενό Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, αποκλείοντας την Ερυθρά Θάλασσα.
Τρόφιμα: Η θέση της Ελλάδας στον παγκόσμιο χάρτη αυξήσεων
Με βάση τις εκτιμήσεις για πλήρες κλείσιμο των Στενών, οι μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφονται στη Ζάμπια (+30,7%), τη Σρι Λάνκα (+15,3%), την Ταϊβάν (+12,5%) και το Πακιστάν (+11,4%). Ακολουθούν η Ισημερινή Γουινέα (+11,2%) και η Ινδία (+10,7%), ενώ η Ελλάδα τοποθετείται στο +9,5%, πάνω από χώρες όπως η Βενεζουέλα (+8,4%), η Τουρκία (+8,3%) και το Αζερμπαϊτζάν (+8,1%).
Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα συνδέεονται κυρίως με τις αναταράξεις στην αγορά λιπασμάτων, καθώς περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας διακίνησης ουρίας, αμμωνίας, ποτάσας και φωσφορικών περνά από τα Στενά του Ορμούζ.
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Βραζιλία, μια αγροτική υπερδύναμη, αγοράζει επίσης το 20% των λιπασμάτων της από τον Κόλπο. Σύμφωνα με προβλέψεις του ΟΗΕ, τα έσοδα των παραγωγών σιτηρών της Λατινικής Αμερικής ενδέχεται να μειωθούν κατά περισσότερο από 7% έως το 2026, όπως ανέφερε το περιοδικό Le Grand Continent.
Το φαινόμενο αυτό θα είχε άμεσες επιπτώσεις στις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων.
Πέρα από την εμπορία λιπασμάτων από τις χώρες του Κόλπου, «είναι η ίδια η παραγωγή αυτών των λιπασμάτων σε άλλες χώρες που επηρεάζεται επίσης από την κρίση», έγραψε το περιοδικό. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου έχει ήδη οδηγήσει σε μερικό κλείσιμο ή μείωση της παραγωγής σε εργοστάσια λιπασμάτων στην Ινδία, τη Μαλαισία και το Μπαγκλαντές.
Η μείωση των εξαγωγών, όπως καταγράφεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, συμπίπτει με την περίοδο σποράς στο βόρειο ημισφαίριο, κάτι που προμηνύει χαμηλότερες αποδόσεις και άρα υψηλότερες τιμές αργότερα μέσα στο έτος, επηρεάζοντας και την ελληνική αγορά τροφίμων.
Ενώ οι ΗΠΑ παράγουν ορισμένα είδη λιπασμάτων, άλλες χώρες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές, ιδίως κατά τις περιόδους αιχμής της ζήτησης.
Για παράδειγμα, σύμφωνα με την AFBF, το 97% του καλίου που χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ προέρχεται από εισαγωγές, καθώς και το 18% του αζώτου και το 13% του φωσφορικού άλατος. Οι καλλιέργειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή λιπασμάτων την άνοιξη περιλαμβάνουν το καλαμπόκι, το βαμβάκι και το σιτάρι.
Η Ρωσία καλύπτει συνήθως περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών λιπασμάτων και, σύμφωνα με αναλυτές, θα μπορούσε ενδεχομένως να αυξήσει την παραγωγή της για να καλύψει το κενό.
Ο ειδικός απεσταλμένος του Βλαντιμίρ Πούτιν, Κιρίλ Ντμίτριεφ, δήλωσε ότι η Ρωσία, ως σημαντικός παραγωγός βασικών εμπορευμάτων όπως τα λιπάσματα, βρίσκεται σε «ευνοϊκή θέση».
Ενέργεια: Ο έμμεσος πολλαπλασιαστής κόστους
Η άνοδος των τιμών ενέργειας λειτουργεί ως βασικός πολλαπλασιαστής των επιπτώσεων για την Ελλάδα.
Το αυξημένο κόστος καυσίμων επηρεάζει την εφοδιαστική αλυσίδα, τη μεταφορά προϊόντων και την αγροτική παραγωγή, εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις πέρα από τις άμεσες αυξήσεις στα τρόφιμα.
Η πιο άμεση ανησυχία για τους περισσότερους καταναλωτές είναι ότι σύντομα θα επιβληθεί περιορισμός στην κατανάλωση καυσίμων, καθώς σύμφωνα με αναφορές η έλλειψη βενζίνης και ντίζελ στην Ευρώπη αναμένεται σε λίγες εβδομάδες.
Ορισμένα πρατήρια καυσίμων στη Γαλλία και την Αυστραλία έχουν ήδη εξαντληθεί. Στα τέλη Μαρτίου, η Σλοβενία έγινε η πρώτη χώρα της ΕΕ που επέβαλε περιορισμό στην κατανάλωση καυσίμων, με τους ιδιώτες αυτοκινητιστές να μπορούν να αγοράζουν το πολύ 50 λίτρα την ημέρα, κυρίως για να αντιμετωπιστεί ο «τουρισμός καυσίμων» από τη γειτονική Αυστρία.
Ωστόσο, τα αυστηρά μέτρα μείωσης της ζήτησης έχουν περιοριστεί μέχρι στιγμής στις αναπτυσσόμενες χώρες, με τις Φιλιππίνες να εφαρμόζουν τετραήμερη εβδομάδα εργασίας για τους δημόσιους υπαλλήλους και τη Σρι Λάνκα να κηρύσσει τις Τετάρτες ως αργίες.
Ο διευθυντής της Ryanair, Μάικλ Ο’Λίρι, προειδοποίησε ότι ο εφοδιασμός της Ευρώπης με καύσιμα αεροσκαφών ενδέχεται να διακοπεί ήδη από τον Μάιο, εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνούν ουσιαστικά κλειστό για τα δεξαμενόπλοια.
Τεχνολογία και υγεία: Οι επιπτώσεις από την έλλειψη στο ήλιο
Περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων αποστολών ηλίου, κρίσιμου για την παραγωγή μικροτσίπ, προέρχεται από το Κατάρ και διέρχεται από το Ορμούζ.
Η διακοπή λειτουργίας του εργοστασίου Ρας Λαφάν μετά από επιθέσεις δημιουργεί ανησυχίες για ελλείψεις, που ενδέχεται να επηρεάσουν τις τιμές τεχνολογικών προϊόντων, από smartphones έως υποδομές δεδομένων.
Το ήλιο είναι επίσης απαραίτητο για τη λειτουργία μαγνητικών τομογράφων.
Οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής ηλίου στον κόσμο, ακολουθούμενες από το Κατάρ.
Ωστόσο, όπως συμβαίνει με κάθε άλλο βασικό προϊόν που διατίθεται στην παγκόσμια αγορά, η τιμή των εγχώριων προμηθειών θα σημειώσει άνοδο καθώς η έλλειψη θα επεκταθεί και στη διεθνή αγορά.
Σημειώνεται πως ήδη από το 2023, η Αμερικανική Ένωση Βιομηχανιών Ημιαγωγών έχει προειδοποιήσει για «απότομες αυξήσεις των τιμών» σε περίπτωση διακοπής του παγκόσμιου εφοδιασμού με ήλιο.
Ανησυχία επικρατεί και στον κλάδο της χημικής βιομηχανίας, δεδομένου ότι χώρες του Κόλπου καλύπτουν περίπου το 6% της παγκόσμιας παραγωγής πετροχημικών, όπως η μεθανόλη και το αιθυλένιο.
Βιομηχανία και μπαταρίες: Ο ρόλος του θείου
Το θείο, που επίσης διέρχεται σε μεγάλο βαθμό από τα Στενά του Ορμούζ, είναι κρίσιμο τόσο για λιπάσματα όσο και για τη μεταλλουργία μέσω της παραγωγής θειικού οξέος.
Η διαταραχή στην προσφορά του επηρεάζει μέταλλα όπως χαλκός, κοβάλτιο και νικέλιο, καθώς και την εξόρυξη λιθίου, που αποτελούν βασικά στοιχεία για μπαταρίες.
Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε πιθανές αυξήσεις σε προϊόντα τεχνολογίας, ηλεκτρικές συσκευές και μεταφορικά μέσα, ενισχύοντας περαιτέρω τις πιέσεις στο κόστος ζωής.
