Ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) αποτελεί βασική πηγή εσόδων για το ελληνικό Δημόσιο, ωστόσο τα έσοδα από αυτόν δεν αυξάνονται πάντα αναλογικά με την άνοδο της οικονομίας. Σύμφωνα με νέα μελέτη του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), η αύξηση του ΑΕΠ δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην σε αύξηση των εσόδων από ΦΠΑ, καθώς ο πιο ισχυρός παράγοντας είναι τελικά η ιδιωτική κατανάλωση.
Όπως αναδεικνύεται, όσο περισσότερα ξοδεύουν τα νοικοκυριά, τόσο μεγαλύτερα είναι τα κρατικά έσοδα από τον ΦΠΑ. Αντιθέτως, η αύξηση των συντελεστών ΦΠΑ δεν εγγυάται αύξηση των εσόδων, καθώς συχνά επιχειρήσεις απορροφούν το κόστος ή οι καταναλωτές περιορίζουν τις αγορές τους λόγω αυξημένων τιμών.
Η μελέτη καταγράφει και σοβαρές στρεβλώσεις στη δομή του ελληνικού ΦΠΑ, με σημαντικά ποσοστά απαλλαγών και μειωμένων συντελεστών. Το policy gap – η απόκλιση μεταξύ θεωρητικών και πραγματικών εσόδων – φτάνει το 56,3%, από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ. Το 42% προέρχεται από απαλλαγές και το 14,3% από μειωμένους συντελεστές.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι μόνο το 37,5% του θεωρητικά εισπράξιμου ΦΠΑ φτάνει τελικά στα κρατικά ταμεία, με το υπόλοιπο να χάνεται λόγω θεσμικών εξαιρέσεων και φοροδιαφυγής. Παρά τις παρεμβάσεις όπως τα POS, το myDATA και τα ηλεκτρονικά τιμολόγια, ο πραγματικός αντίκτυπός τους στα έσοδα δεν έχει ακόμα αποτιμηθεί συστηματικά.
