Σε μια ιδιαίτερα σύνθετη πολιτική και διπλωματική διαπραγμάτευση εξελίσσεται η μάχη για τη διαδοχή της Κριστίν Λαγκάρντ στην προεδρία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), με τη σημερινή ημέρα να σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας, καθοριστικής φάσης. Η προθεσμία για την επίσημη υποβολή υποψηφιοτήτων εκπνέει στις 5 το απόγευμα, ώρα Βρυξελλών, αποκαλύπτοντας ποιοι θα διεκδικήσουν την ηγεσία της ισχυρότερης νομισματικής αρχής της Ευρώπης.
Η Ισπανία και η Ολλανδία έχουν ήδη γνωστοποιήσει την πρόθεσή τους να προτείνουν τους πρώην διοικητές των κεντρικών τραπεζών τους, Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος και Κλάας Κνοτ, αντίστοιχα. Ωστόσο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν αποκλείουν την εμφάνιση και τρίτου υποψηφίου, είτε άμεσα είτε σε μεταγενέστερο στάδιο.
Και αυτό διότι η επιλογή του επόμενου προέδρου της ΕΚΤ δύσκολα θα κριθεί αποκλειστικά από τα οικονομικά και τεχνοκρατικά προσόντα των υποψηφίων. Καθοριστικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει η συμφωνία μεταξύ Βερολίνου και Παρισιού, καθώς ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν θα πρέπει να καταλήξουν σε μια κοινά αποδεκτή επιλογή.
Η εξίσωση περιπλέκεται από τις πολιτικές δυσκολίες στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες της ευρωζώνης: τις διαφωνίες μεταξύ των κυβερνητικών εταίρων στη Γερμανία και το παρατεταμένο πολιτικό αδιέξοδο στη Γαλλία.
Τα δύο φαβορί και το ενδεχόμενο μιας έκπληξης
Η εμπειρία των προηγούμενων αναμετρήσεων για την προεδρία της ΕΚΤ δείχνει ότι η εξεύρεση κοινά αποδεκτού προσώπου κάθε άλλο παρά εύκολη υπόθεση είναι.
Η θέση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο επικεφαλής της ΕΚΤ καθορίζει, μαζί με τα υπόλοιπα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, την κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής για μια οικονομική περιοχή με περισσότερους από 350 εκατομμύρια κατοίκους.
Ακόμη και μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας υποβολής υποψηφιοτήτων από το Eurogroup, δεν αποκλείεται να εμφανιστεί ένα νέο πρόσωπο κατά την τελική φάση των πολιτικών διαπραγματεύσεων.
Άλλωστε, αυτό ακριβώς συνέβη το 2019 με την ίδια την Κριστίν Λαγκάρντ, η οποία αναδείχθηκε τελικά σε κοινά αποδεκτή λύση, παρότι δεν συγκαταλεγόταν εξαρχής στις προφανείς επιλογές.
Η «μεγάλη συμφωνία» για τρεις θέσεις στην ΕΚΤ
Το στοιχείο που καθιστά τη φετινή διαδικασία ακόμη πιο περίπλοκη είναι ότι δεν διακυβεύεται μόνο η προεδρία της ΕΚΤ.
Όπως έχει επισημάνει ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ενδέχεται να απαιτηθεί μια «μεγάλη συμφωνία» (grand bargain), η οποία θα περιλαμβάνει συνολικά τρεις κορυφαίες θέσεις.
Πέραν της διαδοχής της Λαγκάρντ, επίκειται η αντικατάσταση δύο ακόμη μελών της Εκτελεστικής Επιτροπής: της Γερμανίδας Ίζαμπελ Σνάμπελ και του Ιρλανδού επικεφαλής οικονομολόγου Φίλιπ Λέιν.
Η ταυτόχρονη ανακατανομή αυτών των θέσεων δημιουργεί περιθώρια για πολιτικές ανταλλαγές μεταξύ των μεγάλων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, με στόχο να επιτευχθεί ισορροπία ως προς την εθνική εκπροσώπηση, τις νομισματικές προσεγγίσεις και το φύλο των υποψηφίων.
Αυτός είναι και ο λόγος που η διαδικασία μπορεί να αποδειχθεί πολύ λιγότερο προβλέψιμη από ό,τι υποδηλώνει η σημερινή προθεσμία.
Οι κρίσιμες ημερομηνίες του Νοεμβρίου
Η έξοδος της Λαγκάρντ από την προεδρία έχει ανακοινωθεί για τις 7 Φεβρουαρίου, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στις επόμενες εβδομάδες.
Αρχικά, οι 21 υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης θα εξετάσουν τις υποψηφιότητες κατά τη συνεδρίασή τους τη Δευτέρα.
Ωστόσο, η τελική απόφαση ανήκει στους Ευρωπαίους ηγέτες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο σημαντικές σύνοδοι: η άτυπη συνάντηση της 13ης Νοεμβρίου και η ειδική σύνοδος που έχει προγραμματιστεί για τις 26 και 27 Νοεμβρίου.
Παράλληλα, δεν αποκλείεται καθοριστικές συμφωνίες να προκύψουν από τηλεφωνικές επικοινωνίες ή κατ’ ιδίαν επαφές μεταξύ των ηγετών πριν από αυτές τις συναντήσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η 27ηΝοεμβρίου,καταληκτική ημερομηνία υποβολής υποψηφιοτήτων για την αντικατάσταση της Σνάμπελ τον Ιανουάριο.
Η συγκεκριμένη προθεσμία είχε αρχικά οριστεί για τις 28 Οκτωβρίου, αλλά μετατέθηκε κατά έναν μήνα, προκειμένου να υπάρξει περισσότερος χρόνος για διαβουλεύσεις.
Αντίθετα, για τη διαδοχή του Φίλιπ Λέιν δεν έχει ακόμη καθοριστεί συγκεκριμένη ημερομηνία, παρότι η ΕΚΤ ζήτησε επισήμως την περασμένη εβδομάδα από τις κυβερνήσεις να ξεκινήσουν την αναζήτηση υποψηφίων.
Η Γαλλία διεκδικεί τη θέση του επικεφαλής οικονομολόγου
Η Γαλλία εμφανίζεται ιδιαίτερα πρόθυμη να εξασφαλίσει τη θέση του επικεφαλής οικονομολόγου της ΕΚΤ, την οποία κατέχει σήμερα ο Φίλιπ Λέιν.
Το Παρίσι έχει ήδη στη διάθεσή του πρόσωπα με σημαντική εμπειρία στη χάραξη οικονομικής πολιτικής, μεταξύ των οποίων η υποδιοικήτρια της Τράπεζας της Γαλλίας Ανιές Μπενασί-Κερέ και η πρώην αξιωματούχος του ΟΟΣΑ Λοράνς Μπουν.
Η γαλλική διεκδίκηση θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό μέρος μιας συνολικότερης συμφωνίας για τη σύνθεση της Εκτελεστικής Επιτροπής.
Οι διαπραγματεύσεις καλούνται να διατηρήσουν μια σειρά από λεπτές ισορροπίες: μεταξύ μεγάλων και μικρών κρατών, Βόρειας και Νότιας Ευρώπης, αλλά και μεταξύ των υποστηρικτών αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής (hawks) και εκείνων που τάσσονται υπέρ μιας πιο χαλαρής προσέγγισης (doves).
Η παράμετρος των γυναικών και το πρόβλημα της εκπροσώπησης
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι η εκπροσώπηση των γυναικών στην ηγεσία της ΕΚΤ.
Σήμερα, από τα έξι μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής, μόλις δύο είναι γυναίκες: η Κριστίν Λαγκάρντ και η Ίζαμπελ Σνάμπελ.
Τα υπόλοιπα τέσσερα μέλη είναι άνδρες, όπως και τα υπόλοιπα μέλη του 27μελούς Διοικητικού Συμβουλίου της τράπεζας.
Η αποχώρηση των δύο γυναικών από τις σημερινές θέσεις τους δημιουργεί επομένως πρόσθετη πίεση για τη διατήρηση, τουλάχιστον, της υφιστάμενης ισορροπίας.
Η παράμετρος αυτή μπορεί να επηρεάσει άμεσα τόσο την επιλογή του επόμενου προέδρου όσο και τις αποφάσεις των κυβερνήσεων για τις υπόλοιπες θέσεις.
Το δίλημμα της Γερμανίας και ο ρόλος της Ολλανδίας
Στο Βερολίνο, οι κυβερνητικοί εταίροι δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει για τον υποψήφιο που θα προτείνουν στη θέση της Ίζαμπελ Σνάμπελ.
Μεταξύ των προσώπων που εξετάζονται βρίσκονται ο πρώην αξιωματούχος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Τομπίας Άντριαν και η αντιπρόεδρος της Bundesbank Ζαμπίνε Μάουντερερ.
Η τελική γερμανική επιλογή αναμένεται να επηρεάσει και την κούρσα για τη διαδοχή της Λαγκάρντ.
Εάν το Βερολίνο αποφασίσει να στηρίξει τον Ισπανό Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος για την προεδρία, πιθανότατα θα χρειαστεί να προτείνει γυναίκα για τη θέση της Σνάμπελ, ώστε να διατηρηθεί ο σημερινός αριθμός γυναικών στην Εκτελεστική Επιτροπή.
Αντίθετα, η επιλογή άνδρα για τη συγκεκριμένη θέση θα μπορούσε να ενισχύσει την υποψηφιότητα του Ολλανδού Κλάας Κνοτ.
Σε αυτό το σενάριο, θα μπορούσε να απαιτηθεί η αποχώρηση του Φρανκ Έλντερσον, προκειμένου να αποφευχθεί η ταυτόχρονη παρουσία δύο Ολλανδών στην εξαμελή Εκτελεστική Επιτροπή.
Μια τέτοια εξέλιξη θα άνοιγε τον δρόμο για την τοποθέτηση γυναίκας που θα πρότεινε η Ισπανία, εξασφαλίζοντας μια νέα ισορροπία μεταξύ των κρατών.
Οι επαφές Μερτς με τους δύο βασικούς υποψηφίους
Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τη διαδικασία, τόσο ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς όσο και ο υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ έχουν ήδη συναντηθεί με τους δύο βασικούς διεκδικητές της προεδρίας, Κνοτ και Ντε Κος.
Οι επαφές αυτές δείχνουν τον κεντρικό ρόλο που επιδιώκει να διαδραματίσει η Γερμανία στις αποφάσεις για τη μελλοντική ηγεσία της ΕΚΤ.
Σε συνέντευξή του στο Bloomberg Television τον περασμένο μήνα, πριν από την ανακοίνωση της παραίτησης της Λαγκάρντ, ο Μερτς είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ταχείας επίλυσης των εκκρεμοτήτων.
«Εάν χρειαστεί, θα καταλήξουμε πολύ γρήγορα σε λύση για την Εκτελεστική Επιτροπή», είχε δηλώσει.
Παρά τις διαβεβαιώσεις αυτές, η σημερινή εικόνα παραπέμπει σε μια διαπραγμάτευση με πολλούς αλληλοεξαρτώμενους παράγοντες.
Το ποιος θα διαδεχθεί την Κριστίν Λαγκάρντ ενδέχεται τελικά να εξαρτηθεί λιγότερο από τη σειρά με την οποία εμφανίστηκαν οι υποψήφιοι και περισσότερο από τη συνολική συμφωνία που θα επιτευχθεί μεταξύ των ευρωπαϊκών πρωτευουσών.
Και όπως έχει δείξει η προηγούμενη εμπειρία, μια τέτοια συμφωνία μπορεί να αναδείξει ακόμη και έναν υποψήφιο που σήμερα δεν βρίσκεται στο προσκήνιο.
