Η αντίστροφη μέτρηση για την επανεκκίνηση των ερευνών στο πλαίσιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI) έχει ήδη ξεκινήσει. Με τις τεχνικές προετοιμασίες να έχουν ολοκληρωθεί, το επόμενο βήμα αφορά την έκδοση της σχετικής NAVTEX, η οποία θα επιτρέψει στο γαλλικής σημαίας ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» να ξεκινήσει τις εργασίες του, πιθανότατα και εντός των επόμενων ωρών.
Η εξέλιξη θεωρείται καθοριστική τόσο για την πρόοδο του ενεργειακού έργου όσο και για την έμπρακτη άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων σε μια περιοχή με ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.
Σημειώνεται ότι η κινητοποίηση των αρμόδιων υπηρεσιών είχε ήδη ξεκινήσει από τις προηγούμενες ημέρες. Συγεκριμένα, από τις 2 Νοεμβρίου, τα μέλη της ειδικής διυπουργικής επιτροπής ΕΧΑΕΘ, η οποία λειτουργεί υπό την εποπτεία του υπουργείου Εξωτερικών, κλήθηκαν να ολοκληρώσουν τις εισηγήσεις τους για τις απαιτούμενες εγκρίσεις έως τις 6 Νοεμβρίου.
Η νέα NAVTEX προβλέπεται να ενεργοποιηθεί χωρίς καθυστέρηση. Αυτό θα επιτρέψει στο γαλλικό σκάφος, το οποίο βρίσκεται ελλιμενισμένο στο Ηράκλειο, να κινηθεί προς τη θαλάσσια περιοχή όπου πρόκειται να πραγματοποιηθούν οι έρευνες.
Οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες και η στάση της Άγκυρας
Η επανεκκίνηση των δραστηριοτήτων για το καλώδιο πραγματοποιείται σε μια συγκυρία που διπλωματικές πηγές αξιολογούν ως ευνοϊκότερη σε σύγκριση με το 2024. Τότε, η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων είχε οδηγήσει στη διακοπή των ερευνών, προκαλώντας σοβαρή εμπλοκή στην εξέλιξη του έργου.
Το νέο πολιτικό σκηνικό στις Ηνωμένες Πολιτείες, μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, θεωρείται παράγοντας που θα μπορούσε να επηρεάσει τους υπολογισμούς της Τουρκίας. Η ανάληψη του ελέγχου τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας από τους Δημοκρατικούς εκτιμάται ότι περιορίζει τα περιθώρια του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να ανταποκριθεί σε συγκεκριμένες επιδιώξεις της Άγκυρας, μεταξύ των οποίων βρίσκεται και η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35.
Υπό αυτές τις συνθήκες, εκτιμάται ότι η τουρκική ηγεσία θα επιδιώξει να αποφύγει μια νέα αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει την προσοχή και τις αντιδράσεις του αμερικανικού Κογκρέσου.
Σημαντικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζουν και οι επαφές μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας. Η συνεννόηση που φέρεται να έχει προηγηθεί μεταξύ της γαλλικής και της τουρκικής πλευράς ενισχύει τις προσδοκίες ότι δεν θα επαναληφθεί το σκηνικό έντασης του 2024.
Το επικρατέστερο σενάριο, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, είναι να μην υπάρξει ουσιαστική τουρκική αντίδραση ή, εναλλακτικά, η αντίδραση να περιοριστεί σε επικοινωνιακή παρενόχληση του ερευνητικού σκάφους μέσω ασυρμάτου, τη γνωστή πρακτική του hailing.
Ο πόλεμος στο Ιράν και οι υπολογισμοί της Τουρκίας
Στην εξίσωση προστίθενται και οι ανακατατάξεις που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν, ο οποίος έχει επηρεάσει σημαντικά την αμερικανική πολιτική σκηνή.
Η Άγκυρα παρακολουθεί την αυξανόμενη κριτική που δέχεται το Ισραήλ στις ΗΠΑ, ιδιαίτερα για τον ρόλο του στη σύγκρουση. Παράλληλα, οι οικονομικές συνέπειες του πολέμου θεωρείται ότι συνέβαλαν στη δυσαρέσκεια των Αμερικανών ψηφοφόρων και στην εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, μια τουρκική πρωτοβουλία που θα προκαλούσε νέα κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσε να αποδειχθεί πολιτικά επιζήμια για την Άγκυρα. Θα αποδυνάμωνε, άλλωστε, και την προσπάθειά της να παρουσιάσει την κυβέρνηση Νετανιάχου και το Ισραήλ ως βασικούς παράγοντες αποσταθεροποίησης στην περιοχή.
Αυτό, ωστόσο, δεν συνεπάγεται μεταβολή των πάγιων τουρκικών θέσεων. Η Τουρκία εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι διαθέτει δικαιώματα στις θαλάσσιες περιοχές που διεκδικεί και έχει επανειλημμένα διαμηνύσει πως δεν πρόκειται να επιτρέψει ερευνητικές δραστηριότητες τις οποίες θεωρεί μη αδειοδοτημένες εντός της υφαλοκρηπίδας που η ίδια διεκδικεί.
Η γαλλική διπλωματική φόρμουλα και τα «γκρίζα σημεία»
Κομβικό στοιχείο στην προσπάθεια αποφυγής νέας έντασης αποτελεί, σύμφωνα με πληροφορίες, η γαλλική πρόταση για προηγούμενη ενημέρωση της Τουρκίας σχετικά με τις ερευνητικές εργασίες.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση φέρεται να έχει γίνει αποδεκτή από την Άγκυρα, δημιουργώντας έναν διπλωματικό μηχανισμό που θα μπορούσε να διευκολύνει την έναρξη των εργασιών χωρίς στρατιωτική κλιμάκωση.
Ωστόσο, η φόρμουλα αυτή δεν στερείται προβληματισμών. Ορισμένες εκτιμήσεις επισημαίνουν ότι η ενημέρωση της Τουρκίας ενδέχεται να δημιουργήσει ανεπιθύμητες ερμηνείες ως προς τις αρμοδιότητες στις επίμαχες θαλάσσιες ζώνες.
Και αυτό διότι, σύμφωνα με την ελληνική θέση, η αρμοδιότητα αδειοδότησης των συγκεκριμένων ερευνών ανήκει στην Ελλάδα, ως παράκτιο κράτος της οικείας υφαλοκρηπίδας. Συνεπώς, δεν υφίσταται υποχρέωση να ζητηθεί έγκριση ή να παρασχεθεί ενημέρωση σε τρίτη χώρα για την πραγματοποίησή τους.
Η ανησυχία εστιάζεται στο ενδεχόμενο η τουρκική πλευρά να επιχειρήσει να αξιοποιήσει διπλωματικά αυτή τη διαδικασία, παρουσιάζοντας την απλή ενημέρωση ως αναγνώριση της δικής της δικαιοδοσίας.
Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται είναι η Άγκυρα να εκδώσει παράλληλη NAVTEX για την περιοχή των ερευνών, επιχειρώντας να εμφανιστεί ως αρμόδια για την έγκριση των δραστηριοτήτων. Σε μια τέτοια περίπτωση, η ελληνική αντίδραση αναμένεται να ακολουθήσει την ήδη καθιερωμένη πρακτική. Ο αρμόδιος σταθμός του Ηρακλείου θα προχωρήσει στην έκδοση αντί-NAVTEX, με την οποία θα επισημαίνεται ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται σε περιοχή ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ότι η έγκυρη αναγγελία είναι εκείνη που εκδίδεται από την αρμόδια ελληνική υδρογραφική αρχή.
