Με τις τιμές του brent να πετάνε προς τα 120 δολάρια και το φυσικό αέριο να ξεπερνά τα 100 ευρώ -για πρώτη φορά από τα τέλη του 2022- η Αθήνα οργανώνει τη δεύτερη γραμμή άμυνας απέναντι στην ενεργειακή κρίση.
Η κυβέρνηση δεν θα περιμένει με σταυρωμένα τα χέρια αν η Ε.Ε. θα ανάψει πράσινο φως στην ελληνική διεκδίκηση για μεγαλύτερη ευελιξία. Και ενώ ο πρωθυπουργός τονίζει ότι «καμία χώρα δεν είναι γαλατικό χωριό» ώστε να μην επηρεάζεται ή να κινείται αυτόνομα και ανεξάρτητα στην κρίση, προνοεί ώστε η Ελλάδα να μη γίνει… Γαλλία: ξεκαθαρίζει ότι εκεί όπου οι άλλοι σταματούν γιατί αρχίζει η λιτότητα, η χώρα μας μπορεί να βρίσκει δημοσιονομικά περιθώρια για να συνεχίζει να στηρίζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Διόλου τυχαία, εκπρόσωποι οίκων αξιολόγησης ρωτούσαν επίμονα αξιωματούχους του ελληνικού οικονομικού επιτελείου για το μείγμα κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ισορροπίας και σταθερότητας που εφαρμόζει η Αθήνα. Χωρίς οικονομική ανθεκτικότητα και πολιτική σταθερότητα, οι οίκοι αξιολόγησης δεν θα επιβράβευαν την ελληνική οικονομία για τη μείωση χρέους.
Μέτρα στήριξης
Ο κοινωνικός αναβρασμός για το κόστος ζωής που εξαπλώνεται στην Ευρώπη (από Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία μέχρι Ιταλία και Βέλγιο) λειτουργεί ως πολιτική προειδοποίηση. Σε αντίθεση με χώρες όμως που τις έπληξε η κρίση αλλά αναγκάζονται να εφαρμόζουν λιτότητα, η Ελλάδα προχωρά σε παροχές: με 1 δισ. ευρώ για φέτος είναι ήδη τρίτη στην Ευρωζώνη μέχρι τώρα σε έκτακτες επιδοτήσεις για την ενεργειακή κρίση ως ποσοστό του ΑΕΠ (πίσω μόνο από Σουηδία και Ισπανία), ενώ τις επόμενες μέρες ψηφίζονται και από τον Νοέμβριο υλοποιούνται μόνιμες παροχές 2,5 δισ. ευρώ που θα «ζεστάνουν» την τσέπη εκατομμυρίων μισθωτών και συνταξιούχων τη δύσκολη χρονιά που έρχεται.
Η Ελλάδα δείχνει έτσι πιο ανθεκτική – και το πιθανότερο είναι ο κοινωνικός αναβρασμός να μη φτάσει στη χώρα. Με τις τραγικές εμπειρίες του χθες όμως να έχουν αφήσει τα σημάδια τους, η κυβέρνηση στέλνει μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν θα επιστρέψει σε εποχές αναταραχών που κλόνιζαν την ανάκαμψη της χώρας.
Αν και δεν το ανακοινώνει επισήμως, η κυβέρνηση προετοιμάζει νέο σχέδιο μέτρων στήριξης μέσα στον χειμώνα όποια και αν είναι η στάση της Ε.Ε. απέναντι στην ελληνική διεκδίκηση.
Η μάχη της Ευρώπης
Τις αποφάσεις θα διευκόλυνε μία θετική κατάληξη στις διεκδικήσεις για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία και στοχευμένες και προσωρινές δαπάνες, χωρίς να τίθενται υπό αμφισβήτηση όμως οι συμφωνημένοι στόχοι για τα πλεονάσματα. Η Ελλάδα έχει πάρει έγκριση για την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής, η οποία ανοίγει δρόμο για επενδύσεις περίπου 1 δισ. ευρώ μέχρι το 2028.
Η Αθήνα ζητά την ευελιξία να διαθέσει μέρος του ποσού για άμεσες επιδοτήσεις από το 2026 ήδη για νοικοκυριά και επιχειρήσεις γιατί έχει εξαντλήσει κάθε διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο βάσει των ευρωπαϊκών οροφών δαπανών.
Τα επόμενα ραντεβού είναι κρίσιμα: το Eurogroup στις 9 Νοεμβρίου και η έκτακτη Σύνοδος Κορυφής στις 26-27 Νοεμβρίου, που έχει συγκληθεί κυρίως για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034. Η ελληνική πλευρά εκτιμά ότι οι αποφάσεις δύσκολα θα κλειδώσουν στην έκτακτη σύνοδο, αλλά επιδιώκει να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος εν όψει της τακτικής συνόδου του Δεκεμβρίου.
Το εφεδρικό χαρτί του Φεβρουαρίου
Ακόμη κι αν δεν υπάρξει μέχρι τον Δεκέμβριο ευρωπαϊκό πράσινο φως για επιπλέον χώρο, η Αθήνα κρατά ένα ακόμα κρυφό χαρτί: η εκτίμηση που διαμορφώνεται στο οικονομικό επιτελείο είναι ότι το πρωτογενές πλεόνασμα του 2026 θα διαμορφωθεί πάνω από τον στόχο του 3,6% του ΑΕΠ που έχει προβλέψει ο Προϋπολογισμός, κοντά στο 4%.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα χρήματα αυτά μπορούν να δαπανηθούν τώρα για παροχές λόγω του κόφτη δαπανών. Οπως συνέβη και φέτος, όμως, θα δημιουργούν πρόσθετο χώρο για στοχευμένες ενισχύσεις, που θα ανακοινωθούν σχεδόν παράλληλα με την επίσημη επικύρωση των στοιχείων αυτών από τη Eurostat τον Μάρτιο.
Η λογική αυτή εξηγεί γιατί η κυβέρνηση δεν βιάζεται να εξαντλήσει όλο το διαθέσιμο δημοσιονομικό περιθώριο μέσα στον Οκτώβριο: κρατώντας εφεδρείες 200 + 200 εκατ. ευρώ για τον χειμώνα (Οκτώβριο – Απρίλιο), μπορεί να παρέχει και μεγαλύτερη στήριξη από τα 10-20 λεπτά ανά λίτρο που ήδη δίνει σε βενζίνη, diesel και πετρέλαιο θέρμανσης, ανάλογα με την ένταση του ενεργειακού σοκ.
Τι εξετάζεται
Από την αρχή της κρίσης -και πριν ξεσπάσουν ταραχές και συγκρούσεις στην Ευρώπη-στην κυβέρνηση υιοθέτησαν την αρχή «δεν κουνάμε το δάχτυλο, αλλά δίνουμε το χέρι στους πολίτες».
Το στίγμα έδωσε από το Λαύριο και πάλι ο ίδιος ο πρωθυπουργός, επισημαίνοντας ότι «η χώρα μας έχει τη δημοσιονομική δυνατότητα να μπορεί να στηρίζει τα ελληνικά νοικοκυριά» και αναγνωρίζοντας πως «ο κόσμος έχει προβλήματα, δεν κλείνουμε τα μάτια μας».
Στόχος του σχεδίου δεν είναι να πέσουν οι τιμές ενέργειας σε επίπεδα που ήταν πριν (σαν να μην υπάρχει κρίση), αλλά να αποτρέψει νέα ή μεγαλύτερη έκρηξη ακρίβειας.
Η κυβέρνηση έχει ήδη ενεργοποιήσει ένα πρώτο κύμα παρεμβάσεων που ίσχυσε για το 15ήμερο από τις 15 έως τις 31 Οκτωβρίου και με χθεσινή απόφαση παρατάθηκε και για τις επόμενες δύο εβδομάδες, σύμφωνα με το οποίο ισχύει επιδότηση 20 λεπτών ανά λίτρο στο πετρέλαιο θέρμανσης, 15 λεπτών στο diesel κίνησης και 10 λεπτών στην αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων. Με την έκπτωση των διυλιστηρίων η συνολική μείωση φτάνει τα 40 λεπτά ανά λίτρο. Παράλληλα, το επίδομα θέρμανσης αυξάνεται κατά 30% για τους δικαιούχους.
Παρότι το βάρος έπεσε στο πετρέλαιο θέρμανσης, η επιδότηση σε diesel και θέρμανση μπορεί να αυξηθεί αν χρειαστεί. Η επαναφορά Market Pass δεν μπορεί επίσης να αποκλειστεί, αλλά πιθανότατα για το 2027, καθώς για τα τέλη του 2026 έχει ανακοινωθεί ειδική -μόνιμη μάλιστα- ενίσχυση 400 ευρώ σε 2,2 εκατομμύρια συνταξιούχους και δικαιούχους ΟΠΕΚΑ.
Για τη συνέχεια, στο τραπέζι βρίσκονται στοχευμένες και προσωρινές παρεμβάσεις. Μεταξύ των πεδίων που εξετάζονται είναι η στήριξη της ακτοπλοΐας προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος μετακύλισης του αυξημένου κόστους diesel στα εισιτήρια, ιδίως για τα νησιά. Ταυτόχρονα, το οικονομικό επιτελείο εστιάζει ιδιαίτερα σε κλάδους μικρομεσαίων επιχειρήσεων που έχουν πληγεί ασύμμετρα από την ενεργειακή κρίση (αρτοποιούς, παραγωγούς ΑΠΕ), ενώ παράλληλα ετοιμάζει νέα παρέμβαση για συγκράτηση των τιμών σε σούπερ μάρκετ και υπηρεσίες. Στην αγορά τροφίμων, η κυβέρνηση ανακοίνωσε νέα παρέμβαση συγκράτησης τιμών μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2026, στην οποία προβλέπεται ανανέωση της λίστας προϊόντων που συμμετέχουν στη δράση μειωμένων τιμών, με προσθήκη ή αντικατάσταση κωδικών, ενώ παράλληλα προετοιμάζεται διευρυμένη λίστα προϊόντων και χριστουγεννιάτικο πακέτο με εκπτώσεις έως 25% αλλά και ενίσχυση των ελέγχων για αδικαιολόγητες ανατιμήσεις.
