Ιστορική πολιτική ανατροπή στη Σερβία, με τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς να αναγνωρίζει την ήττα της παράταξής του στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της Κυριακής (25/10), βάζοντας τέλος σε 14 χρόνια κυριαρχίας του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος. Μεγάλη νικήτρια αναδεικνύεται η Φοιτητική Λίστα, το κίνημα που γεννήθηκε μέσα από τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις μετά την τραγωδία στο Νόβι Σαντ και κατάφερε να μετατρέψει τη λαϊκή δυσαρέσκεια σε εκλογική πλειοψηφία.
«Είναι σαφές ότι χάσαμε αυτές τις εκλογές. Η Φοιτητική Λίστα κέρδισε», παραδέχθηκε ο Βούτσιτς, εκτιμώντας αρχικά ότι οι νικητές θα εξασφαλίσουν 135 έως 140 έδρες και η παράταξή του περίπου 105.
Σύμφωνα με νεότερη εκτίμηση των Ipsos/CeSID, η Φοιτητική Λίστα συγκεντρώνει 52,9% και 141 έδρες, έναντι 38,8% και 103 εδρών για την παράταξη Βούτσιτς, ενώ έξι έδρες κατανέμονται σε μειονοτικά κόμματα. Η συμμετοχή προσέγγισε το 70%, σε ένα από τα υψηλότερα επίπεδα από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας.
Πανηγυρισμοί στο Βελιγράδι και καταγγελίες για επεισόδια
Η παραδοχή της ήττας προκάλεσε ξέσπασμα πανηγυρισμών στο Βελιγράδι, με χιλιάδες υποστηρικτές της Φοιτητικής Λίστας να κατακλύζουν τους δρόμους, κρατώντας σερβικές σημαίες, χορεύοντας και φωνάζοντας «νίκη» και «τελείωσε».
«Απόψε ακούστηκε η φωνή του λαού. Απόψε γιορτάζουμε τη νίκη, αύριο χτίζουμε το μέλλον», δήλωσε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Βελιγραδίου Ράντομιρ Σάϊτσιτς, εκπροσωπώντας το κίνημα.
Η εκλογική διαδικασία, πάντως, σημαδεύτηκε από καταγγελίες για εξαγορά ψήφων, διπλούς εκλογικούς καταλόγους και εκφοβισμό ψηφοφόρων. Στο Πάντσεβο, κουκουλοφόροι επιτέθηκαν σε νεαρούς έξω από εκλογικό τμήμα της Γεωργικής Σχολής, με βίντεο να δείχνουν τουλάχιστον έναν τραυματία με αιμόφυρτο πρόσωπο. Η αστυνομία παρενέβη και στους τραυματίες παρασχέθηκε ιατρική βοήθεια.
Στο Βελιγράδι καταγράφηκαν επίσης ομάδες εκατοντάδων μαυροφορεμένων νεαρών, ενώ ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν στην πρωτεύουσα. Περίπου 20 βαρέα αστυνομικά οχήματα εθεάθησαν να κινούνται στον αυτοκινητόδρομο Βελιγραδίου – Νις. Αντίστοιχα οχήματα είχαν χρησιμοποιηθεί για την απώθηση διαδηλωτών στο Νόβι Σαντ το καλοκαίρι του 2025.
Τι είναι η Φοιτητική Λίστα που νίκησε τον Βούτσιτς
Η «Φοιτητική Λίστα – Οι φοιτητές νικούν» δημιουργήθηκε μέσα από τις κινητοποιήσεις που ακολούθησαν την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.
Η τραγωδία πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις για τη διαφθορά, την έλλειψη διαφάνειας στα δημόσια έργα και τη λειτουργία των θεσμών. Για σχεδόν δύο χρόνια, οι φοιτητές οργάνωναν καταλήψεις, πορείες και συγκεντρώσεις, δημιουργώντας σταδιακά μια ευρεία αντικυβερνητική συμμαχία.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Φοιτητικής Λίστας είναι ότι κανένας από τους 250 υποψηφίους της δεν ήταν φοιτητής. Αντίθετα, επιλέχθηκαν άνθρωποι από διαφορετικούς κοινωνικούς και επαγγελματικούς χώρους, μεταξύ των οποίων πανεπιστημιακοί, επιστήμονες, αγρότες, καλλιτέχνες και αθλητές.
Επικεφαλής του ψηφοδελτίου τέθηκε ο καρδιολόγος και πανεπιστημιακός Ίλια Σρντάνοβιτς, χωρίς ωστόσο να παρουσιάζεται ως παραδοσιακός πολιτικός αρχηγός. Οι υποψήφιοι επιλέχθηκαν μέσα από φοιτητικές συνελεύσεις, με στόχο ένα διαφορετικό μοντέλο πολιτικής εκπροσώπησης, βασισμένο στη συλλογική λήψη αποφάσεων.
Το ψηφοδέλτιο κατατέθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου, έχοντας συγκεντρώσει περισσότερες από 69.000 υπογραφές, έναντι 10.000 που απαιτούσε η νομοθεσία.
Στο πρόγραμμά του, το οποίο περιλαμβάνει 11 βασικά σημεία, το κίνημα δίνει προτεραιότητα στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, την καταπολέμηση της διαφθοράς, τη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις και την οικονομική ανασυγκρότηση. Μεταξύ των προτάσεων βρίσκονται η δήμευση παράνομα αποκτημένων περιουσιακών στοιχείων, τα δωρεάν σχολικά βιβλία και η μείωση των τιμών των φαρμάκων.
Παράλληλα, απέφυγε να επικεντρωθεί σε διχαστικά ζητήματα, όπως το Κόσοβο, η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και οι σχέσεις με τη Ρωσία, προκειμένου να προσελκύσει ψηφοφόρους από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους.
Ο Ντέγιαν Μποντιρόγκα στους υποψηφίους
Ανάμεσα στις πιο αναγνωρίσιμες προσωπικότητες του ψηφοδελτίου βρίσκεται ο Ντέγιαν Μποντιρόγκα, θρύλος του σερβικού και ευρωπαϊκού μπάσκετ και πρόεδρος της EuroLeague.
Ο πρώην άσος του Παναθηναϊκού, της Ρεάλ Μαδρίτης και της Μπαρτσελόνα κατέλαβε την 24η θέση της Φοιτητικής Λίστας, επιλέγοντας να συμμετάσχει ενεργά στην πολιτική προσπάθεια των φοιτητών.
Ο Μποντιρόγκα έδωσε το «παρών» σε προεκλογικές συγκεντρώσεις και πραγματοποίησε δημόσιες παρεμβάσεις υπέρ της αλλαγής. Την ημέρα των εκλογών, αφού ψήφισε στο Βελιγράδι, δήλωσε ότι οι Σέρβοι καλούνται να αποφασίσουν αν η χώρα τους θα κινηθεί «προς το μέλλον ή προς το παρελθόν».
Πώς κέρδισαν την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων
Η Φοιτητική Λίστα κατάφερε να διευρύνει την επιρροή της πέρα από τα πανεπιστήμια και τις μεγάλες πόλεις, οργανώνοντας πεζοπορίες και ποδηλατικές διαδρομές σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι φοιτητές επισκέφθηκαν μικρές πόλεις και αγροτικές περιοχές, ακόμη και παραδοσιακά προπύργια του Βούτσιτς, επιδιώκοντας την άμεση επικοινωνία με τους πολίτες.
Παρά τις επιθέσεις φιλοκυβερνητικών μέσων ενημέρωσης και τις κατηγορίες Βούτσιτς ότι εξυπηρετούσαν ξένα συμφέροντα, το κίνημα διατήρησε τη δυναμική του. Η προεκλογική περίοδος συνοδεύτηκε επίσης από καταγγελίες για παρακολουθήσεις ακτιβιστών, κυβερνοεπιθέσεις και άνιση πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης.
Πλέον, η Φοιτητική Λίστα βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη πρόκλησή της: να μετατρέψει ένα κίνημα διαμαρτυρίας σε δύναμη διακυβέρνησης, αντιμετωπίζοντας τις οικονομικές και θεσμικές προκλήσεις της Σερβίας, αλλά και τις σύνθετες σχέσεις της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Ρωσία και τα Δυτικά Βαλκάνια.
