Η εθνική ομάδα ποδοσφαίρου του Ιράν πραγματοποιεί μια απροσδόκητα καλή πορεία στο Παγκόσμιο Κύπελλο. Στις 21 Ιουνίου απέσπασε ισοπαλία από το Βέλγιο στο Λος Άντζελες, διατηρώντας ζωντανές τις ελπίδες πρόκρισης στη φάση των νοκ άουτ. Ωστόσο, οι πραγματικά μεγάλες νίκες για την Τεχεράνη καταγράφονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στην Ελβετία, όπου διεξάγονται οι διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, σημειώνει ο Economist.
Στις 22 Ιουνίου, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών προχώρησε σε μια απόφαση που ανατρέπει τέσσερις δεκαετίες αμερικανικής πολιτικής απέναντι στο Ιράν, εκδίδοντας εξαίρεση από το καθεστώς κυρώσεων που επιτρέπει για 60 ημέρες την παραγωγή, πώληση και παράδοση ιρανικού πετρελαίου. Η απόφαση προσφέρει άμεση οικονομική ανάσα στο ιρανικό καθεστώς και, εφόσον διατηρηθεί σε βάθος χρόνου, θα μπορούσε να επαναφέρει τη χώρα σε τροχιά σημαντικού πλουτισμού.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν απαγορεύσει στις αμερικανικές εταιρείες να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο το 1980, ως απάντηση στην κρίση των ομήρων στην αμερικανική πρεσβεία της Τεχεράνης. Στις αρχές της δεκαετίας του 2010 οι κυρώσεις ενισχύθηκαν με τα λεγόμενα «δευτερογενή μέτρα», τα οποία απειλούσαν με αμερικανικές κυρώσεις και τρίτες χώρες ή επιχειρήσεις που αγόραζαν ιρανικό αργό. Οι περιορισμοί αυτοί ανεστάλησαν με την πυρηνική συμφωνία του 2015 επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, αλλά επανήλθαν σε αυστηρότερη μορφή όταν ο Ντόναλντ Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία τρία χρόνια αργότερα.
Η πιο γενναιόδωρη εξαίρεση που έχει δοθεί ποτέ
Η νέα εξαίρεση υπερβαίνει κάθε προηγούμενο μέτρο χαλάρωσης. Προγενέστερη άδεια που είχε εκδοθεί από τον Τραμπ κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων μεταξύ των δύο χωρών αφορούσε αποκλειστικά ιρανικό πετρέλαιο που είχε ήδη φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια. Αντίστοιχα, οι εξαιρέσεις που είχαν δοθεί επί Ομπάμα απαιτούσαν από τις τρίτες χώρες να μειώνουν σταδιακά τις εισαγωγές τους, γεγονός που οδήγησε τις ιρανικές εξαγωγές από 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2011 σε 1,5 εκατ. το 2012.
Ακόμη και η συμφωνία του 2015 καταργούσε μόνο τις δευτερογενείς κυρώσεις. Η νέα άδεια του Τραμπ δεν περιλαμβάνει κανέναν από αυτούς τους περιορισμούς. Αμερικανικά διυλιστήρια μπορούν πλέον να αγοράζουν απευθείας ιρανικό πετρέλαιο, να το πληρώνουν σε δολάρια και να το παραλαμβάνουν ακόμη και από δεξαμενόπλοια που βρίσκονται σε λίστες κυρώσεων, ακυρώνοντας προσωρινά στην πράξη το εμπάργκο που ίσχυε επί δεκαετίες.
Γιατί η Ουάσιγκτον προσφέρει τόσα χωρίς ανταλλάγματα
Το βασικό κίνητρο φαίνεται να είναι η διατήρηση των διαπραγματεύσεων και η αποφυγή νέας κρίσης στα Στενά του Ορμούζ, καθώς οι εντάσεις παραμένουν υψηλές λόγω των συνεχιζόμενων ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο.
Πέρα από αυτό, σύμφωνα με τη Μισέλ Μπρουχάρντ, πρώην trader που συμβουλεύει το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας, η κυβέρνηση ελπίζει ότι η απόφαση θα συμβάλει στη μείωση των τιμών του πετρελαίου, θα περιορίσει την πρόσβαση της Κίνας σε φθηνό ιρανικό αργό και θα αποθαρρύνει το Ιράν από το να κλείσει ξανά τα Στενά του Ορμούζ.
Στην πράξη, όμως, η επίδραση αναμένεται να είναι περιορισμένη.
Ένας λόγος είναι ότι το ιρανικό πετρέλαιο είχε ήδη αρχίσει να ρέει πιο ελεύθερα μετά την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών στα μέσα Ιουνίου. Οι εξαγωγές αυξήθηκαν από σχεδόν μηδενικά επίπεδα τον Μάιο σε περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Παράλληλα, οι φορτώσεις από το νήσο Χαργκ, τον βασικό εξαγωγικό τερματικό σταθμό της χώρας, έχουν ενισχυθεί σημαντικά.
Παρότι οι εξαγωγές παραμένουν χαμηλότερες από τον μέσο όρο των 2 εκατ. βαρελιών ημερησίως που καταγραφόταν πριν από τον πόλεμο, η περιορισμένη αντίδραση της αγοράς δείχνει ότι οι επενδυτές είχαν ήδη προεξοφλήσει σημαντική αύξηση των ιρανικών εξαγωγών πριν ακόμη ανακοινωθεί η εξαίρεση.
Το μεγάλο στοίχημα είναι οι νέοι αγοραστές
Για να αυξηθούν περαιτέρω οι εξαγωγές και να υποχωρήσουν οι διεθνείς τιμές, το Ιράν χρειάζεται νέους πελάτες. Τα τελευταία χρόνια σχεδόν όλη η παραγωγή του κατευθυνόταν σε μικρά ανεξάρτητα διυλιστήρια της βορειοανατολικής Κίνας.
Οι κινεζικές αυτές μονάδες βλέπουν θετικά την προοπτική αγορών χωρίς τις δαπανηρές διαδικασίες απόκρυψης των συναλλαγών. Ωστόσο, η δυνατότητα αύξησης των εισαγωγών είναι περιορισμένη, καθώς το ιρανικό αργό πλέον τιμολογείται σε επίπεδα αντίστοιχα με το πετρέλαιο του Ομάν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Για να εμφανιστούν νέοι αγοραστές, τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες και υπηρεσίες κανονιστικής συμμόρφωσης θα πρέπει να πειστούν ότι μπορούν να συνεργαστούν με το Ιράν για διάστημα μεγαλύτερο των 60 ημερών και ότι ο Τραμπ δεν θα ανακαλέσει ξαφνικά την άδεια. Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές και βρετανικές κυρώσεις εξακολουθούν να ισχύουν, ενώ παραμένει και ο κίνδυνος φθοράς της φήμης όσων διοχετεύουν χρήματα απευθείας στο ιρανικό καθεστώς.
Οι παράγοντες αυτοί αποθαρρύνουν πολλούς πιθανούς πελάτες. Η Ινδία ενδέχεται να αυξήσει τις αγορές της, ενώ η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα ίσως εξετάσουν την επιστροφή τους στην αγορά ιρανικού πετρελαίου αν η σημερινή ρύθμιση παραμείνει σε ισχύ για αρκετές εβδομάδες. Οι δυτικές αγορές, πάντως, δύσκολα θα επιστρέψουν πριν υπάρξει μόνιμη συμφωνία.
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν πηγή αβεβαιότητας
Η χαλάρωση των κυρώσεων δεν φαίνεται να προσφέρει τη σαφήνεια που επιδιώκει η Ουάσιγκτον όσον αφορά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Λίγες ημέρες μετά την προκαταρκτική συμφωνία της 17ης Ιουνίου, το Ιράν ανακοίνωσε εκ νέου το κλείσιμο του περάσματος.
Η κίνηση αυτή πάγωσε προσωρινά τη μη ιρανική ναυτιλιακή κίνηση, παρότι οι ιρανικές εξαγωγές συνέχισαν να αυξάνονται. Σήμερα η διέλευση πλοίων φαίνεται να ανακάμπτει, όμως οι εντάσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης παραμένουν.
Μακροπρόθεσμα, η αγορά ανησυχεί ότι το Ιράν θα επιχειρήσει να επιβάλει τέλη διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ, περιορίζοντας τη ροή του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας. Στις 22 Ιουνίου η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι θα «διαχειρίζεται» την πλωτή οδό και θα δημιουργήσει ειδική τηλεφωνική γραμμή συντονισμού της ναυσιπλοΐας.
Ευλογία για το Ιράν, αμφίβολο όφελος για τις ΗΠΑ
Με βάση τα έως τώρα δεδομένα, η εξαίρεση από τις κυρώσεις μοιάζει να αποδίδει πολύ περισσότερα στο Ιράν παρά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η χώρα ανακτά ταχύτερα τις εξαγωγές της, αποσυμφορεί τις σχεδόν γεμάτες εγκαταστάσεις αποθήκευσης και μπορεί να επανεκκινήσει παραγωγή που είχε περιοριστεί.
Παράλληλα, η μείωση των εμποδίων στις μεταφορές και στις πληρωμές επιτρέπει στις ιρανικές πετρελαϊκές εταιρείες — και κατ’ επέκταση στο ίδιο το καθεστώς — να αποκομίζουν μεγαλύτερα κέρδη από κάθε βαρέλι που πωλούν.
Εάν η άδεια ανανεωθεί επ’ αόριστον, όπως εκτιμούν αρκετοί αναλυτές, το Ιράν θα μπορούσε να προσελκύσει ένα πολύ ευρύτερο και πιο διαφοροποιημένο πελατολόγιο. Αν σε αυτό προστεθούν δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως από τέλη διέλευσης, η επιστροφή παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και το ταμείο αποζημιώσεων ύψους 300 δισ. δολαρίων που έχει υποσχεθεί ο Τραμπ, τότε η χώρα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μία από τις πλουσιότερες οικονομίες του Κόλπου μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Και όλα αυτά, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, χωρίς να έχει παραχωρήσει σημαντικά ανταλλάγματα όσον αφορά το πυρηνικό της πρόγραμμα ή τη στήριξη προς τις περιφερειακές οργανώσεις που υποστηρίζει. Το κατά πόσο ο Τραμπ θα μπορέσει να προχωρήσει σε μια τόσο εκτεταμένη υποχώρηση μένει να φανεί, όμως οι πιθανότητες ενός τέτοιου σεναρίου φαίνεται να αυξάνονται σταθερά.
