Στη διαρθρωτική βελτίωση της είσπραξης φόρων αποδίδει η Morningstar DBRS σημαντικό μέρος της δημοσιονομικής υπεραπόδοσης της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια, εκτιμώντας ότι οι παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής έχουν ενισχύσει ουσιαστικά την ανθεκτικότητα της οικονομίας. Η αύξηση των φορολογικών εσόδων δεν αποτελεί μόνο αποτέλεσμα της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά συνδέεται με μόνιμες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της φορολογικής διοίκησης, οι οποίες διευρύνουν τη φορολογική βάση και περιορίζουν την απόκρυψη εισοδημάτων και συναλλαγών.
Ο οίκος αξιολόγησης στην τελευταία του ανάλυση επισημαίνει ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις λίγες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που καταγράφουν επαναλαμβανόμενα πρωτογενή πλεονάσματα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι περισσότερες ευρωπαϊκές οικονομίες αντιμετωπίζουν δημοσιονομικές πιέσεις.
Η Morningstar DBRS αξιολογεί την Ελλάδα στη βαθμίδα BBB με θετική προοπτική και θεωρεί ότι η βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης δημιουργεί πρόσθετα περιθώρια αντιμετώπισης οικονομικών αναταράξεων και υψηλότερου κόστους δανεισμού.
Αύξηση 3,4 μονάδων του ΑΕΠ στα φορολογικά έσοδα
Ένα από τα σημαντικά σημεία που αναφέρει ο οίκος αφορά τη σημαντική αύξηση των εσόδων από τον ΦΠΑ και τους φόρους εισοδήματος.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει η DBRS, το συνολικό μερίδιο αυτών των δύο κατηγοριών φορολογικών εσόδων ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 3,4 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ 2019 και 2025. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη βελτίωση της εισπραξιμότητας, η οποία δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην οικονομική μεγέθυνση.
Ο οίκος αναγνωρίζει ότι το ευνοϊκό οικονομικό περιβάλλον συνέβαλε στην αύξηση των εσόδων, υπογραμμίζει όμως ότι οι μεταρρυθμίσεις στη φορολογική διοίκηση είχαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση μιας πιο σταθερής και αποτελεσματικής βάσης είσπραξης.
Παράλληλα, η συγκράτηση των δημοσίων δαπανών, ιδιαίτερα όσον αφορά το μισθολογικό κόστος του Δημοσίου και τις κοινωνικές παροχές, συνέβαλε στη διατήρηση ισχυρών δημοσιονομικών αποτελεσμάτων.
Πρωτογενές πλεόνασμα 4,9% έναντι ελλειμμάτων στην Ευρώπη
Η διαφοροποίηση της Ελλάδας από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές οικονομίες είναι ιδιαίτερα εμφανής στα στοιχεία του 2025.
Το πρωτογενές πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης διαμορφώθηκε στο 4,9% του ΑΕΠ, όταν οι υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέγραψαν κατά μέσο όρο πρωτογενές έλλειμμα 1,5% του ΑΕΠ.
Η διαφορά των 6,4 ποσοστιαίων μονάδων αναδεικνύει την ισχυρή δημοσιονομική επίδοση της ελληνικής οικονομίας.
Για το 2026, η DBRS αναμένει ότι το πλεόνασμα θα περιοριστεί, κυρίως λόγω των μειώσεων στη φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και των αυξήσεων στις συντάξεις.
Ωστόσο, ακόμη και μετά την εφαρμογή αυτών των μέτρων, η δημοσιονομική εικόνα της χώρας εκτιμάται ότι θα παραμείνει ευνοϊκότερη σε σχέση με την πλειονότητα των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Ο οίκος παραπέμπει στις προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, σύμφωνα με τις οποίες το ελληνικό πρωτογενές πλεόνασμα θα διαμορφωθεί στο 3,4% του ΑΕΠ το 2026 και στο 2,6% το 2027.
Η σταδιακή αποκλιμάκωση, επομένως, δεν αναιρεί τη διατήρηση σημαντικών δημοσιονομικών περιθωρίων.
Πώς τα myDATA και τα POS περιόρισαν τη φοροδιαφυγή
Η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης αποτελεί, σύμφωνα με τη Morningstar DBRS, έναν από τους βασικούς λόγους της βελτίωσης των δημοσίων εσόδων.
Η δημιουργία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων και η εφαρμογή ψηφιακών συστημάτων ενίσχυσαν τη διαφάνεια και επέτρεψαν την αποτελεσματικότερη παρακολούθηση της οικονομικής δραστηριότητας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην πλατφόρμα myDATA, η εφαρμογή της οποίας ξεκίνησε το 2020 και μέσω της οποίας οι επιχειρήσεις διαβιβάζουν ηλεκτρονικά τα λογιστικά στοιχεία και τα δεδομένα των τιμολογίων τους στη φορολογική διοίκηση. Με τον τρόπο αυτό περιορίζονται οι δυνατότητες υποδήλωσης συναλλαγών και αποκρύψεων φορολογητέας ύλης.
Αντίστοιχα, η διασύνδεση των τερματικών POS με τις ταμειακές μηχανές και τα πληροφοριακά συστήματα της φορολογικής διοίκησης έχει συμβάλει στην αποτελεσματικότερη είσπραξη του ΦΠΑ.
Σε συνδυασμό με τη σημαντική επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών, οι αλλαγές αυτές επιτρέπουν την αυτόματη καταγραφή περισσότερων συναλλαγών.
Η DBRS εντοπίζει ιδιαίτερα θετικές επιδράσεις σε κλάδους που παραδοσιακά χαρακτηρίζονται από αυξημένο κίνδυνο φοροδιαφυγής, όπως η εστίαση και η φιλοξενία, το λιανικό εμπόριο και οι προσωπικές υπηρεσίες.
Η συρρίκνωση του κενού ΦΠΑ και η σημασία για το χρέος
Η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων αποτυπώνεται και στη σημαντική μείωση του κενού συμμόρφωσης στον ΦΠΑ, δηλαδή της διαφοράς μεταξύ των εσόδων που θα έπρεπε θεωρητικά να εισπράττονται και εκείνων που τελικά καταλήγουν στα δημόσια ταμεία.
Μέχρι τα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας, η Ελλάδα εμφάνιζε ένα από τα μεγαλύτερα κενά ΦΠΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Έκτοτε, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που επικαλείται η DBRS, η διαφορά έχει περιοριστεί αισθητά, γεγονός που υποδηλώνει ότι μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας καταγράφεται πλέον στο επίσημο φορολογικό σύστημα.
Για τον οίκο αξιολόγησης, αυτή η μεταβολή έχει σημασία πέρα από την αύξηση των ετήσιων εσόδων.
Η αποτελεσματικότερη φορολογική συμμόρφωση περιορίζει την εξάρτηση του κρατικού προϋπολογισμού από τον οικονομικό κύκλο, καθώς δημιουργεί πιο αξιόπιστες και προβλέψιμες εισπράξεις.
Αυτό ενισχύει τη δυνατότητα της χώρας να αντιμετωπίσει μια ενδεχόμενη επιβράδυνση της ανάπτυξης, γεωπολιτικές αναταράξεις που επηρεάζουν το εμπόριο ή τον τουρισμό, αλλά και περιόδους αυξημένης μεταβλητότητας στις διεθνείς αγορές κεφαλαίων.
Παράλληλα, τα υψηλότερα και πιο σταθερά φορολογικά έσοδα διευκολύνουν τη διαχείριση πιθανής ανόδου των αποδόσεων των ελληνικών κρατικών ομολόγων και του κόστους εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους.
Η Morningstar DBRS καταλήγει ότι η βελτίωση της φορολογικής διοίκησης δεν συνιστά μια πρόσκαιρη αύξηση εσόδων, αλλά μια διαρθρωτική αλλαγή που ενισχύει σε μόνιμη βάση την ικανότητα της ελληνικής οικονομίας να απορροφά εξωτερικούς κραδασμούς.
