Η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να επιβάλει γενικευμένους δασμούς 20% σε όλα τα προϊόντα που εισάγονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση προκαλεί σοβαρούς κραδασμούς στις ελληνικές εξαγωγές. Μεταξύ των προϊόντων που πλήττονται ιδιαίτερα βρίσκονται εμβληματικά ελληνικά τρόφιμα όπως οι ελιές, το ελαιόλαδο, η φέτα, οι κομπόστες και το κρασί. Παρά τις προσδοκίες για ειδική μεταχείριση της Ελλάδας, οι εξαγγελίες του Αμερικανού προέδρου δεν αφήνουν περιθώρια εξαιρέσεων, καθώς ο ίδιος υπεραμύνθηκε της προστασίας του αγροτικού τομέα των ΗΠΑ.
Οι ελληνικές εξαγωγές στο μικροσκόπιο
Η αμερικανική αγορά, με πληθυσμό 335 εκατομμυρίων καταναλωτών, αποτελεί βασικό προορισμό για πολλές ελληνικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το 2024 οι εξαγωγές ελληνικών τροφίμων στις ΗΠΑ αντιπροσώπευαν το 7,7% του συνόλου, ενώ το μερίδιο των ελαιολάδων και ελιών ήταν 7,2%.
Οι ελληνικές ελιές κατέχουν ηγετική θέση στα ράφια των αμερικανικών καταστημάτων. Η Ελλάδα είναι η κύρια χώρα προέλευσης των επιτραπέζιων ελιών που εισάγονται στις ΗΠΑ, με τις εξαγωγές το 2024 να φτάνουν τα 214 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 39% σε σύγκριση με το 2023. Ωστόσο, ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών και Εξαγωγέων Επιτραπέζιων Ελιών, Κώστας Ζούκας, προειδοποιεί ότι η επιβολή δασμών μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της κατανάλωσης και απώλεια της αμερικανικής αγοράς, η οποία θεωρείται αναντικατάστατη για τον κλάδο.
Το ελαιόλαδο: Σημαντικές απώλειες στον εξαγωγικό τομέα
Το ελληνικό ελαιόλαδο αποτελεί ένα ακόμη προϊόν που κινδυνεύει από τους νέους δασμούς. Το 2024, οι εξαγωγές του στις ΗΠΑ ανήλθαν σε 45 χιλιάδες τόνους, ενώ η αξία τους κυμάνθηκε μεταξύ 80 και 100 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, σημαντικό μέρος αυτής της ποσότητας αφορά σε χύμα ελαιόλαδο, γεγονός που καθιστά τις ελληνικές επιχειρήσεις ακόμη πιο ευάλωτες στις αυξήσεις τιμών.
Η κομπόστα ροδάκινου: Στόχος των νέων εμπορικών φραγμών
Οι ΗΠΑ αποτελούν τον κυριότερο προορισμό για την ελληνική κομπόστα ροδάκινου, με αξία εξαγωγών που άγγιξε τα 80 εκατ. ευρώ το 2023. Οι δασμοί 17%-18% που ήδη ισχύουν, σε συνδυασμό με τη νέα επιβάρυνση, αναμένεται να επηρεάσουν αρνητικά τη ζήτηση, ενώ στο παρελθόν η επιβολή δασμών 25% επί διακυβέρνησης Τραμπ είχε οδηγήσει σε σημαντική πτώση των εξαγωγών.
Η φέτα και ο αγώνας για την προστασία της ελληνικής ταυτότητας
Η φέτα είναι το κορυφαίο ελληνικό γαλακτοκομικό προϊόν στις ΗΠΑ, με εξαγωγές που ανήλθαν σε 53,6 εκατ. ευρώ το 2024. Ωστόσο, η συνολική αγορά λευκών τυριών στις ΗΠΑ ξεπερνά τα 2 δισ. ευρώ, μεγάλο μέρος των οποίων καταλαμβάνουν προϊόντα που χρησιμοποιούν τον όρο «φέτα» χωρίς να πληρούν τις προδιαγραφές της Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ). Οι νέοι δασμοί αναμένεται να λειτουργήσουν υπέρ των αμερικανικών γαλακτοβιομηχανιών, οι οποίες αντιτίθενται στην αναγνώριση της ελληνικής φέτας ως προϊόν αποκλειστικής προέλευσης.
Το ελληνικό κρασί: Ένα ανερχόμενο προϊόν με υψηλή εξάρτηση από τις ΗΠΑ
Οι ΗΠΑ είναι η δεύτερη σημαντικότερη αγορά για το ελληνικό κρασί, με τις εξαγωγές να ανέρχονται σε 19 εκατ. ευρώ το 2024. Αν και η συνολική αξία του εξαγόμενου ελληνικού οίνου είναι σχετικά μικρή, αρκετά ελληνικά οινοποιεία βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική αγορά. Οι νέοι δασμοί ενδέχεται να περιορίσουν τη ζήτηση, αυξάνοντας το κόστος για τον Αμερικανό καταναλωτή.
Οι επιπτώσεις και οι κερδισμένοι
Η αύξηση του κόστους των ελληνικών προϊόντων στις ΗΠΑ δημιουργεί αλυσιδωτές αντιδράσεις που επηρεάζουν τις εξαγωγές και, κατ’ επέκταση, την ελληνική οικονομία. Ωστόσο, μένει να φανεί εάν η πιστότητα των Αμερικανών καταναλωτών στο ελληνικό brand θα αποδειχθεί αρκετή για να απορροφήσει τους κραδασμούς.
Αντίθετα, κερδισμένοι φαίνεται να είναι όσοι διαθέτουν παραγωγικές εγκαταστάσεις στις ΗΠΑ, όπως οι ελληνικές εταιρείες Φάγε, Υφαντής και Μέγα Γύρος. Οι επιχειρήσεις αυτές, πέρα από την αποφυγή των δασμών, επωφελούνται και από τις φορολογικές ελαφρύνσεις που προσφέρει η αμερικανική κυβέρνηση στις εταιρείες που παράγουν εντός των συνόρων της.
Η εμπορική πολιτική των ΗΠΑ, όπως διαμορφώνεται, δημιουργεί νέες προκλήσεις για τις ελληνικές εξαγωγές, ενώ ταυτόχρονα καθιστά επιτακτική την ανάγκη για αναζήτηση εναλλακτικών αγορών και στρατηγικών αντιμετώπισης των δασμολογικών εμποδίων.
