Τα διπλωματικά ραντάρ της Αθήνας κατέγραφαν τις τελευταίες δύο εβδομάδες ολοένα και πιο έντονες ενδείξεις για την επικείμενη αλλαγή στάσης της ανατολικής Λιβύης στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Και όσο η πίεση της Άγκυρας κλιμακωνόταν, η ελληνική πλευρά πρόσθετε νέους «κόφτες» στα διπλωματικά αναχώματα που είχε ήδη υψώσει, επιχειρώντας να φρενάρει την κύρωση της παράνομης συμφωνίας.
«Η τουρκική πίεση στη Λιβύη κλιμακώθηκε το τελευταίο διάστημα. Ήταν μια αναμενόμενη εξέλιξη, την οποία φρενάραμε», ανέφερε αρμόδια πηγή, περιγράφοντας το παρασκήνιο των τελευταίων δεκαπέντε ημερών.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η Αθήνα είχε συνεχή και ουσιαστική ενημέρωση από τον Έλληνα πρόξενο στην περιοχή, παρακολουθώντας τις μεταβολές των συσχετισμών στο λιβυκό κοινοβούλιο και ενισχύοντας τις παρεμβάσεις της.
Κατά την ίδια πηγή, η παρουσία περίπου 5.000 Τούρκων στρατιωτικών στη Λιβύη αποτυπώνει το εύρος της επιρροής που ασκεί η Άγκυρα. Πρόκειται για αριθμό που επικαλείται η συγκεκριμένη πηγή και όχι για ανεξάρτητα επιβεβαιωμένη καταγραφή.
Η ανατροπή Σάλεχ
Στο επίκεντρο του παρασκηνίου βρίσκεται η απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ από την προεδρία της λιβυκής Βουλής στις αρχές Οκτωβρίου. Ο Σάλεχ είχε αντισταθεί στις πιέσεις για την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, ενώ στη θέση του εξελέγη ο Αλ Σαλιχίν Αμπντελναμπί, ο οποίος είχε διατελέσει επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας φιλίας Λιβύης–Τουρκίας.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, η τουρκική πλευρά είχε ασκήσει ασφυκτικές πιέσεις το προηγούμενο διάστημα, επισείοντας ακόμη και το ενδεχόμενο να στρέψει το βάρος των κινήσεών της προς την Τρίπολη, εν μέσω των εσωτερικών ανακατατάξεων στη Λιβύη.
Η αλλαγή ηγεσίας στη Βεγγάζη προηγήθηκε της απόφασης του κοινοβουλίου της 20ής Οκτωβρίου, με την οποία όχι μόνο εγκρίθηκε το μνημόνιο του 2019, αλλά ανατράπηκαν και οι προηγούμενες αποφάσεις του 2020 για την απόρριψη των συμφωνιών με την Τουρκία και τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων μαζί της.
Η ενόχληση της Αιγύπτου
Η ανατροπή Σάλεχ έχει προκαλέσει ενόχληση και στο Κάιρο, σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, καθώς η Αίγυπτος διατηρεί στενούς δεσμούς με την ανατολική Λιβύη.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο Γιώργος Γεραπετρίτης είχε την Τρίτη τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αιγύπτιο ομόλογό του Μπαντρ Αμπντελάτι. Όπως ανακοίνωσε το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών, οι δύο υπουργοί συζήτησαν τις περιφερειακές εξελίξεις, με ιδιαίτερη έμφαση στην κατάσταση στη Λιβύη υπό το φως των τελευταίων γεγονότων.
Στην ίδια συνομιλία εξετάστηκαν οι προετοιμασίες για την επόμενη τριμερή Σύνοδο Ελλάδας, Αιγύπτου και Κύπρου, ενώ επιβεβαιώθηκε η σημασία της στρατηγικής εταιρικής σχέσης Αθήνας–Καΐρου.
Το ευρωπαϊκό μέτωπο
Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα εξέφρασε τη βαθιά λύπη του για την απόφαση της λιβυκής Βουλής, υπενθυμίζοντας ότι η θέση της ΕΕ, όπως διατυπώθηκε το 2019, παραμένει αμετάβλητη.
«Η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανυπόστατη», ανέφερε στην ανάρτησή του, επαναβεβαιώνοντας την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς Ελλάδα και Κύπρο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η τελευταία επισήμανσή του, με την οποία επανέλαβε την πάγια αντίθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε οποιαδήποτε εξωτερική παρέμβαση στη Λιβύη.
Υπενθυμίζεται ότι στα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής της 26ης Ιουνίου 2025 οι 27 είχαν επαναβεβαιώσει την αντίθεσή τους στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, υπογραμμίζοντας ότι δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη. Παράλληλα, είχαν εκφράσει ανησυχία για την κατάσταση στη Λιβύη και τις επιπτώσεις της στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, υποστηρίζοντας τις προσπάθειες του ΟΗΕ για εθνική συμφιλίωση και θεσμική ενότητα.
Οι επόμενες κινήσεις
Παρά την πολιτική σημασία της λιβυκής απόφασης, αρμόδιες πηγές υπογραμμίζουν ότι η κύρωση αποτελεί εσωτερική κοινοβουλευτική διαδικασία, η οποία δεν μπορεί να προσδώσει νομιμότητα σε μια συμφωνία που αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η ελληνική θέση παραμένει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι παράνομο και ανυπόστατο, καθώς παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών. Το υπουργείο Εξωτερικών έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι έχουν ενημερωθεί εταίροι και σύμμαχοι και ότι θα αναληφθούν οι αναγκαίες ενέργειες για την προάσπιση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
«Ετοιμάζουμε τις επόμενες κινήσεις», ανέφερε αρμόδια πηγή, χωρίς να υπεισέλθει στο περιεχόμενο των πρωτοβουλιών που βρίσκονται υπό επεξεργασία.
Στο διπλωματικό παρασκήνιο εκτιμάται παράλληλα ότι η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου μπορεί να επιβαρύνει τις σχέσεις της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει ήδη απορρίψει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η συγκυρία αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον καθώς μόλις την Κυριακή, 18 Οκτωβρίου, ο νέος επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Λιβύη, ο Έλληνας διπλωμάτης Αλέξης Κωνσταντόπουλος, επέδωσε τα διαπιστευτήριά του στην Τρίπολη.
Για την Αθήνα, η κύρωση δεν μεταβάλλει τα νομικά δεδομένα. Διαμορφώνει, ωστόσο, μια νέα πολιτική πραγματικότητα στην ανατολική Λιβύη, την οποία η ελληνική διπλωματία καλείται πλέον να αντιμετωπίσει με τις επόμενες κινήσεις της.
