Νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργεί η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να εγκρίνει την Τρίτη (20.10.2026) το τουρκολιβυκό μνημόνιο, με την Τουρκία να επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει την αυξανόμενη επιρροή της στη βορειοαφρικανική χώρα. Η εξέλιξη προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Αθήνας, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έστειλε σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα και την Τρίπολη, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία «άκυρη και ανίσχυρη».
Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το Κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης ερμηνεύεται από την Αθήνα ως απάντηση της Τουρκίας στην προωθούμενη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου (Great Sea Interconnector), αλλά και στη θέσπιση του θαλάσσιου πάρκου στο νότιο Αιγαίο. Η κίνηση αυτή προσθέτει ένα ακόμη σημείο τριβής στις σχέσεις των δύο χωρών, με την Ανατολική Μεσόγειο να βρίσκεται εκ νέου στο επίκεντρο των γεωπολιτικών ανταγωνισμών και την Ευρωπαϊκή Ένωση να επαναβεβαιώνει τη στήριξή της στα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου.
Στο παρασκήνιο βρίσκονται και οι ενεργειακοί σχεδιασμοί νοτίως της Κρήτης, όπου η Ελλάδα έχει ανακοινώσει έρευνες σε δύο θαλάσσια οικόπεδα με τη συμμετοχή της Chevron. Η Λιβύη έχει ήδη εκφράσει αντιρρήσεις για τις συγκεκριμένες δραστηριότητες, γεγονός που περιπλέκει περαιτέρω τις προσπάθειες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών και εντείνει την ανησυχία για νέες διπλωματικές εντάσεις στην περιοχή.
Ενημέρωση εταίρων και συμμάχων
Η ελληνική κυβέρνηση σε αυξημένη επαγρύπνηση, παρακολουθεί με ψυχραιμία τις κινήσεις Τουρκίας και Λιβύης, έχει ήδη ενημερώσει εταίρους και συμμάχους και έχει ξεκαθαρίσει ότι θα προβεί «σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων».
«Άκυρο και ανυπόσταστο το τουρκολιβυκό μνημόνιο»
«Η Ελλάδα απορρίπτει την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης περί έγκρισης του ψευδεπίγραφου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Η απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής» ήταν η πρώτη αντίδραση του υπουργείου Εξωτερικών.
«Δεν έχει διεθνή ισχύ – Είναι παράνομο»
Η επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου δεν το νομιμοποιεί είναι η θέση της Αθήνας, η οποία καλεί την Τουρκία και την Λιβύη να επιστρέψουν στο δρόμο του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.
«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις. Η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να παρέχουν νόμιμη βάση για την επιχειρούμενη οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Το μνημόνιο παραγνωρίζει, εξάλλου, τα ελληνικά νησιά και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες με βάση την UNCLOS και το διεθνές εθιμικό δίκαιο» τονίζει το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, και καλεί τη λιβυκή πλευρά «να απόσχει από κάθε ενέργεια που αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και υπονομεύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο».
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα, «έχοντας ήδη συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Αίγυπτο και την Ιταλία, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, έχει αποδείξει τον σεβασμό της στο διεθνές δίκαιο και στα κυριαρχικά δικαιώματα γειτονικών κρατών».
«Το καλώδιο θα προχωρήσει»
«Δεν μπορώ να πω ότι είναι μια ευχάριστη είδηση» ήταν το σχόλιο του Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη (Action 24), o οποίος διεμήνυσε στην Άγκυρα ότι το καλώδιο θα προχωρήσει.
«Είναι ένα ευρωπαϊκό πρότζεκτ και η Ελλάδα, χωρίς φωνές και αντάρα, θα επιμείνει στην πολιτική της» δήλωσε χαρακτηριστικά ο Κ. Χατζηδάκης, τονίζοντας με έμφαση ότι η χώρα μας βρίσκεται σε ένα σημείο που από πλευράς εξωτερικής πολιτικής και από πλευράς άμυνας «έχει αναβαθμιστεί πάρα πολύ».
«Αναξιόπιστη η Λιβύη»
Παράλληλα, ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης έθεσε θέμα αξιοπιστίας της ηγεσίας της Λιβύης…
«Στη Λιβύη υπάρχει μια ιδιότυπη κατάσταση. Υπάρχουν δύο κυβερνήσεις, μια στην ανατολική Λιβύη και μια στη δυτική. Δεν είναι μυστικό ότι τα τελευταία χρόνια ήμασταν σε επαφή και με τις δύο εκδοχές της Λιβύης (…). Ήμασταν σε κάποιες διερευνητικές επαφές για την οριοθέτηση της ΑΟΖ. Ένα ερώτημα που θέτω, είναι πόσο αξιόπιστοι είναι κάποιοι συνομιλητές που, ενώ κουβεντιάζουν για την οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδος και Λιβύης, την ίδια στιγμή αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχει. Τι κουβεντιάζαμε τότε;» διερωτήθηκε με έμφαση.
«Αγκάθι» στις συνομιλίες με τη Λιβύη
Πάντως, η εξέλιξη αυτή, συνιστά μεγάλο «αγκάθι» στις συνομιλίες που διεξάγονται μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, εκτιμούν αρμόδιες πηγές της κυβέρνησης.
Επικύρωση με… «κοινοβουλευτικό πραξικόπημα»
Με την αποκατάσταση των σχέσεων της Άγκυρας με την Ανατολική Λιβύη και την πλευρά Χαφτάρ, η κίνηση αυτή δεν ήρθε ως «κεραυνός εν αιθρία«.
Χρειάστηκε δε, να προηγηθεί ένα «κοινοβουλευτικό «πραξικόπημα» ώστε να εκπαραθυρωθεί από τη θέση του ο Πρόεδρος του Λιβυκού Κοινοβουλίου, Ακίλα Σάλεχ, και να τον διαδεχθεί πρόσωπο θετικό να συναινέσει στην επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου. Ήταν η πρώτη απόφαση του αντικαταστάτη του Α. Σάλεχ.
Η αντίδραση της ΕΕ
Ανάμεσα στις πρώτες ενέργειες της Αθήνας ήταν να ενημερώσει εταίρους και συμμάχους.
Από τους πρώτους που στοιχήθηκαν δίπλα στην Ελλάδα και στην Κύπρο, ήταν η ηγεσία της Ευρώπης, η οποία ξεκαθαρίζει ότι η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίουν από το Λιβυκό Κοινοβούλιο δεν του δίνει διεθνή ισχύ, καθώς είναι παράνομο.
Με ανάρτησή τους στο Χ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τονίζουν πως «η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη», ενώ επαναλαμβάνουν την πάγια και γνωστή θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά οποιασδήποτε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη.
Επικοινωνία Γεραπετρίτη με τον Αιγύπτιο ομόλογο του
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, είχε χθες τηλεφωνική επικοινωνία με τον υπουργό Εξωτερικών της Αιγύπτου, Μπαντρ Αμπντελάτι, μετά και τις τελευταίες εξελίξεις στη Λιβύη.
Η στάση της Αιγύπτου, την οποία «περικυκλώνει» συνεχώς η Τουρκία, είναι κρίσιμης σημασίας για την Ελλάδα και την Κύπρο. Το Κάιρο έχει χαρακτηρίσει άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο αλλά ταυτόχρονα διατηρεί στενούς δεσμούς με την πλευρά Χαφτάρ.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, επιβεβαιώθηκε η βούληση του Καΐρου για περαιτέρω ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας με την Αθήνα, ενώ εξετάστηκαν οι προετοιμασίες για την Τριμερή Σύνοδο Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου.
Ωστόσο, στην ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών της Αιγύπτου δεν γίνεται ρητή αναφορά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, ούτε διευκρινίζεται εάν το συγκεκριμένο ζήτημα συζητήθηκε κατά την τηλεφωνική επικοινωνία Αμπντελάτι – Γεραπετρίτη.
