Η κατάργηση των Δώρων Χριστουγέννων, Πάσχα και θέρους, σε συνδυασμό με την επιβολή της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), έχει περιορίσει σημαντικά τα εισοδήματα εκατομμυρίων δικαιούχων.
Η αποκαλυπτική εικόνα για το σωρευτικό οικονομικό βάρος που επωμίστηκαν οι συνταξιούχοι από το 2010 μέχρι και σήμερα προκύπτει από την επανεξέταση των επίσημων εκθέσεων του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους (ΓΛΚ), οι οποίες συνόδευσαν τις μνημονιακές νομοθετικές παρεμβάσεις για την περικοπή και, στη συνέχεια, την οριστική κατάργηση των Δώρων Χριστουγέννων, Πάσχα και του επιδόματος θέρους για τους συνταξιούχους.
Σύμφωνα με υπολογισμό που βασίζεται στις ετήσιες εξοικονομήσεις τις οποίες είχε εκτιμήσει το ΓΛΚ, η σωρευτική δημοσιονομική επίδραση των περικοπών των Δώρων για την περίοδο 2010–2026 φθάνει τα 57,79 δισ. ευρώ.
Στις απώλειες των συνταξιούχων από την περικοπή και την κατάργηση των Δώρων πρέπει να συνυπολογιστούν και οι κρατήσεις της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), η οποία θεσπίστηκε το 2010 και εξακολουθεί να επιβάλλεται στις συντάξεις που υπάγονται στις σχετικές διατάξεις.
Για την αποτίμηση της σωρευτικής επιβάρυνσης λαμβάνεται ως αφετηρία η εκτίμηση της ΕΝΥΠΕΚΚ ότι οι κρατήσεις της περιόδου 2010–2024 ανήλθαν σε περίπου 10 δισ. ευρώ.
Για τη διετία 2025–2026, η επιβάρυνση των συνταξιούχων από την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων μπορεί να προσδιοριστεί με βάση τα επίσημα στοιχεία του Κρατικού Προϋπολογισμού 2026. Ειδικότερα, στον Πίνακα 3.18 της Εισηγητικής Έκθεσης προβλέπονται έσοδα από την ΕΑΣ ύψους 884 εκατ. ευρώ για το 2025 και 888 εκατ. ευρώ για το 2026, προερχόμενα από τις κρατήσεις στις κύριες και επικουρικές συντάξεις.
Το συνολικό ποσό της διετίας ανέρχεται, συνεπώς, σε 1,772 δισ. ευρώ. Ωστόσο, η ίδια έκθεση διευκρινίζει ότι στις εισπράξεις κάθε έτους περιλαμβάνονται 250 εκατ. ευρώ από την εξόφληση υποχρεώσεων προηγούμενων οικονομικών ετών του e-ΕΦΚΑ προς το ΑΚΑΓΕ.
Εάν αφαιρεθούν τα ποσά αυτά, ώστε να μην αποδοθούν στη διετία κρατήσεις που αφορούν παλαιότερες περιόδους, η εκτιμώμενη επιβάρυνση περιορίζεται σε 634 εκατ. ευρώ για το 2025 και 638 εκατ. ευρώ για το 2026, δηλαδή συνολικά σε 1,272 δισ. ευρώ.
Με την προσθήκη αυτού του ποσού στην εκτίμηση των περίπου 10 δισ. ευρώ για την περίοδο 2010–2024, προκύπτει σωρευτικό ποσό εισοδηματικής επιβάρυνσης (εισοδηματικής απώλειας) 11,272 δισ. ευρώ από την ΕΑΣ για τους υπαγόμενους σ’ αυτήν συνταξιούχους, έως το τέλος του 2026.
Εάν το ποσό αυτό προστεθεί στη σωρευτική απώλεια των 57,793 δισ. ευρώ από τις περικοπές και την κατάργηση της 13ης και 14ης σύνταξης, προκύπτει συνολικό ποσό απωλειών ύψους 69,065 δισ. ευρώ από τα δύο αυτά επαχθή μνημονιακά μέτρα που παραμένουν σε ισχύ μέχρι σήμερα.
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά υψηλό ποσό εισοδηματικών απωλειών, το οποίο, ωστόσο, πρέπει να διαβαστεί με ακρίβεια: δεν αποτελεί επίσημο απολογισμό καταγεγραμμένων απωλειών, αλλά σωρευτική προβολή με βάση τις ετήσιες δημοσιονομικές εκτιμήσεις των αρχικών μέτρων. Επιπλέον, περιλαμβάνει ολόκληρο το 2026, παρότι το έτος δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Η πρώτη περικοπή του 2010: 1,76 δισ. ευρώ ετησίως
Το πρώτο κύμα περικοπών εφαρμόστηκε το 2010, όταν τα Δώρα των συνταξιούχων περιορίστηκαν δραστικά.
Για τους συνταξιούχους των ασφαλιστικών ταμείων, ο ν. 3845/2010 περιόρισε τα επιδόματα Χριστουγέννων, Πάσχα και αδείας σε συγκεκριμένα ποσά, υπό προϋποθέσεις: 400 ευρώ για τα Χριστούγεννα, 200 ευρώ για το Πάσχα και 200 ευρώ για την άδεια.
Η έκθεση 58/11/2010 του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, με ημερομηνία 4 Μαΐου 2010, είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική.
Στη σελίδα 11, στην ενότητα για τους προϋπολογισμούς των φορέων κύριας ασφάλισης, καταγράφει:
«Ετήσια εξοικονόμηση δαπάνης ύψους 1.035 εκατ. ΕΥΡΩ περίπου, από τον περιορισμό των επιδομάτων Χριστουγέννων, Πάσχα και αδείας».
Δηλαδή, μόνο από την περικοπή των Δώρων στους συνταξιούχους των ασφαλιστικών ταμείων, το ΓΛΚ προϋπολόγιζε εξοικονόμηση περίπου 1,035 δισ. ευρώ τον χρόνο.
Παράλληλα, για τους συνταξιούχους του Δημοσίου, η έκθεση 60/12/2010 του ΓΛΚ, που συνόδευσε τον ν. 3847/2010, αποτιμούσε την αντίστοιχη εξοικονόμηση σε 722,5 εκατ. ευρώ ετησίως.
Έτσι, από την πρώτη φάση των περικοπών προκύπτει συνολική εκτιμώμενη ετήσια εξοικονόμηση:
- 1,035 δισ. ευρώ από τους συνταξιούχους των ασφαλιστικών ταμείων.
- 722,5 εκατ. ευρώ από τους συνταξιούχους του Δημοσίου.
Σύνολο: 1,757 δισ. ευρώ ετησίως
Αυτό είναι το κρίσιμο στοιχείο που επιτρέπει να υπολογιστεί η επίδραση της πρώτης περικοπής με βάση τις ειδικές εκθέσεις του ΓΛΚ.
Tο 2013 ήρθε η οριστική κατάργηση – Και άλλα 1,994 δισ. ευρώ τον χρόνο
Η δεύτερη μεγάλη παρέμβαση έγινε με τον ν. 4093/2012, ο οποίος κατήργησε από το 2013 τα εναπομείναντα Δώρα των συνταξιούχων.
Η έκθεση 179/38/2012 του ΓΛΚ, με ημερομηνία 5 Νοεμβρίου 2012, αποτιμά την πρόσθετη ετήσια εξοικονόμηση από το μέτρο σε δύο χωριστά ποσά. Στη σελίδα 49 προβλέπει εξοικονόμηση 1,752 δισ. ευρώ ετησίως για τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης.
Στη σελίδα 45 καταγράφει επιπλέον 242 εκατ. ευρώ ετησίως για τους συνταξιούχους του Δημοσίου.
Συνολικά, η οριστική κατάργηση των εναπομεινάντων επιδομάτων απέφερε, σύμφωνα με την εκτίμηση του ΓΛΚ, πρόσθετη ετήσια εξοικονόμηση 1,994 δισ. ευρώ.
Η λέξη «πρόσθετη» έχει καθοριστική σημασία.
Οι περικοπές του 2010 δεν ανακλήθηκαν το 2013. Εξακολούθησαν να αποτελούν μέρος του μειωμένου επιπέδου συνταξιοδοτικών παροχών. Με τον νόμο του 2012 καταργήθηκαν και όσα επιδόματα είχαν απομείνει.
Συνεπώς, για να εκτιμηθεί η σωρευτική επίδραση των δύο παρεμβάσεων σε σχέση με το καθεστώς πριν από το 2010, πρέπει να ληφθούν υπόψη τόσο η αρχική περικοπή όσο και η πρόσθετη κατάργηση.
Πώς προκύπτουν οι απώλειες των 57,8 δισ. ευρώ από την κατάργηση της 13ης και 14ης σύνταξης
Με βάση τα τέσσερα ποσά των εκθέσεων του ΓΛΚ, ο υπολογισμός των απωλειών των συνταξιούχων από τις περικοπές και εν συνεχεία από τις καταργήσεις των ποσών της 13ης και 14ης σύνταξης έχει ως εξής:
Έτσι, το συνολικό ποσό των απωλειών των συνταξιούχων από τις περικοπές και την κατάργηση των Δώρων Χριστουγέννων και Πάσχα και του επιδόματος θέρους εκτιμάται ότι έχει ανέλθει σε 57,79 δισ. ευρώ την περίοδο 2010-2026.
Η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων προσθέτει νέα επιβάρυνση
Πέρα από την απώλεια της 13ης και 14ης σύνταξης, οι συνταξιούχοι επιβαρύνθηκαν από το 2010 και με την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), η οποία θεσπίστηκε με το άρθρο 38 του ν. 3863/2010 και εξακολουθεί να εφαρμόζεται, με μεταβολές στο θεσμικό της πλαίσιο.
Η ΕΑΣ αποτελεί ξεχωριστή κατηγορία οικονομικής επιβάρυνσης από τις περικοπές των Δώρων, καθώς παρακρατείται από τις συντάξεις που εμπίπτουν στα προβλεπόμενα όρια.
Στην αποτίμηση της περιόδου 2010–2026, η σωρευτική επιβάρυνση από την ΕΑΣ είχε εκτιμηθεί σε περίπου 11,272 δισ. ευρώ.
Ο συνολικός λογαριασμός προσεγγίζει τα 69,1 δισ. ευρώ
Με την πρόσθεση των εκτιμήσεων για την 13η και 14η σύνταξη στην εκτίμηση για την ΕΑΣ προκύπτει ότι το σωρευτικό ποσό απωλειών των συνταξιούχων από τα δύο αυτά μνημονιακά μέτρα θα υπερβεί μεχρι το τέλος του 2026 τα 69 δις. ευρώ:
