Η παγκόσμια οικονομική κρίση που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν δεν περιορίζεται πλέον στα καύσιμα, με διεθνείς οργανισμούς να προειδοποιούν ότι η μεγαλύτερη απειλή ίσως βρίσκεται στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων και ειδικά στα λιπάσματα, με χώρες όπως η Βραζιλία να διατρέχουν ακόμα και κίνδυνο επιβίωσης.
Η Βραζιλία αποτελεί τη μεγαλύτερη αγροτική δύναμη της Λατινικής Αμερικής και αντιμετωπίζει ήδη τις συνέπειες του πολέμου σχετικά με τα λιπάσματα, πέρα φυσικά από τα καύσιμα, των οποίων η αγορά η οποία έχει αρχίσει να αποσταθεροποιείται επικίνδυνα λόγω των διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ.
Το ιδιαίτερα ατυχές για τη Βραζιλία είναι πως εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από εισαγόμενα λιπάσματα, ενώ σημαντικό μέρος αυτών προέρχεται από τις χώρες του Περσικού κόλπου. Η αναταραχή στις θαλάσσιες μεταφορές, οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και η δραστική μείωση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έχουν προκαλέσει σοβαρές καθυστερήσεις και εκτόξευση τιμών.
Ωστόσο, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Βραζιλία δεν βλάπτουν μόνο την ίδια αλλά έχουν διεθνή αντίκτυπο, καθώς η χώρα παράγει σχεδόν το 60% των παγκόσμιων εξαγωγών φασολιών σόγιας και αποτελεί βασικό εξαγωγέα καλαμποκιού, ζάχαρης, βοδινού και πουλερικών σε όλο τον κόσμο, όπως αναφέρουν πληροφορίες του Bloomberg. Οποιαδήποτε μείωση στις αποδόσεις των καλλιεργειών της μπορεί να προκαλέσει νέο κύμα διεθνούς πληθωρισμού τροφίμων, σε μια περίοδο όπου πολλές οικονομίες ήδη πιέζονται από την άνοδο της ενέργειας και των επιτοκίων.
Το πρόβλημα συνδέεται άμεσα με τη δομή της παγκόσμιας αγοράς λιπασμάτων. Περίπου το 30% του παγκόσμιου εμπορίου ουρίας, του βασικότερου αζωτούχου λιπάσματος, περνά από τα Στενά του Ορμούζ, μαζί με μεγάλες ποσότητες αμμωνίας και φυσικού αερίου, που αποτελεί κρίσιμη πρώτη ύλη για την παραγωγή λιπασμάτων.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά μετά την ουσιαστική παράλυση των μεταφορών στην περιοχή. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Bloomberg και επιβεβαιώνει το παγκόσμιο δίκτυο ερευνητικών οργανισμών CGIAR, έως και το 55%-60% της παραγωγής ουρίας στη Μέση Ανατολή έχει επηρεαστεί ή διακοπεί προσωρινά λόγω του πολέμου και των προβλημάτων στις εξαγωγές.
Οι επιπτώσεις στις τιμές είναι ήδη ορατές. Η ουρία έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 50% από την έναρξη της κρίσης, ενώ το κόστος πετρελαίου, φυσικού αερίου και μεταφορών συνεχίζει να ανεβαίνει. Για τους αγρότες αυτό σημαίνει δραματική αύξηση του κόστους παραγωγής. Πολλοί εξετάζουν πλέον το ενδεχόμενο να μειώσουν τη χρήση λιπασμάτων για να περιορίσουν τα έξοδα, απόφαση που μπορεί να μειώσει σημαντικά τις αποδόσεις στις καλλιέργειες.
Οι διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν ότι αυτό μπορεί να εξελιχθεί σε νέα παγκόσμια επισιτιστική κρίση, αντίστοιχη με εκείνη που ακολούθησε τον πόλεμο στην Ουκρανία το 2022. Το International Food Policy Research Institute σημειώνει ότι η παγκόσμια αγορά τροφίμων παραμένει ήδη ευάλωτη από τις προηγούμενες κρίσεις και ότι ένα παρατεταμένο σοκ στα λιπάσματα μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνια άνοδο τιμών και μείωση της παραγωγής.
Παράλληλα, προκαλεί ανησυχία το γεγονός ότι δεν υπάρχουν στρατηγικά παγκόσμια αποθέματα λιπασμάτων αντίστοιχα με τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου. Αυτό σημαίνει ότι οι αγορές είναι πολύ πιο εκτεθειμένες σε παρατεταμένες διαταραχές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει ήδη τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων λιπασμάτων και νέα πακέτα οικονομικής στήριξης προς τους αγρότες, καθώς οι τιμές παραγωγής αυξάνονται σε ολόκληρη την ήπειρο.
Στη Βραζιλία, η ανησυχία μεγαλώνει όσο πλησιάζει η νέα περίοδος καλλιέργειας, καθώς αγροτικές ενώσεις και επενδυτές φοβούνται ότι αν η κρίση συνεχιστεί μέχρι το δεύτερο εξάμηνο του 2026, η χώρα μπορεί να αντιμετωπίσει σοβαρές ελλείψεις σε λιπάσματα, οδηγώντας σε χαμηλότερες αποδόσεις στις σοδειές φασολιών σόγιας και καλαμποκιού. Δεδομένου ότι η χώρα αποτελεί βασικό προμηθευτή τροφίμων για την Κίνα, τη Μέση Ανατολή και μεγάλο μέρος της Ευρώπης, οι επιπτώσεις μπορεί να εξαπλωθούν γρήγορα στις διεθνείς αγορές τροφίμων.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η κρίση αυτή αποκαλύπτει πόσο εύθραυστο έχει γίνει το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων. Ενέργεια, λιπάσματα, ναυτιλία και γεωργία είναι πλέον αλληλένδετα σε τέτοιο βαθμό ώστε μια πολεμική σύγκρουση στον Περσικό κόλπο να μπορεί να επηρεάσει άμεσα το κόστος ψωμιού, κρέατος και ζωοτροφών σε ολόκληρο τον κόσμο.
