Τις αντοχές της ελληνικής οικονομίας και του νέου προϋπολογισμού για τη χρονιά που έρχεται, αλλά και τα περιθώρια για επιπλέον μέτρα στήριξης σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις -πέραν όσων ανακοινώθηκαν ήδη χθες— για τον δύσκολο χειμώνα που ξεκινά, δοκιμάζει σήμερα στις Βρυξέλλες η κυβέρνηση.
Τα βασικά σημεία του προσχεδίου του νέου Προϋπολογισμού, το οποίο θα υποβάλει σήμερα στην Κομισιόν το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, συνθέτουν τον γενικό καμβά της οικονομίας: προβλέπει ανάπτυξη 2% εφέτος και 2,3% του χρόνου, σταθερά πρωτογενή πλεονάσματα άνω του 3% του ΑΕΠ, μείωση της ανεργίας κάτω από 8%, «εφεδρείες» για συνεχή παροχή στήριξης ως το τέλος του 2026, αλλά και τις μόνιμες παροχές ύψους 1,9 δισ. από τη ΔΕΘ, τα οποία προβλέπεται να φτάσουν στους δικαιούχους το 2027.
Ταυτόχρονα ο πρωθυπουργός, στη Σύνοδο Κορυφής που διεξάγεται σήμερα και αύριο στις Βρυξέλλες, θα επιχειρήσει (παρά τους «αντίθετους ανέμους» που κατά τον αντιπρόεδρο της Κομισιόν Βάλντις Ντομπρόβσκις, πνέουν στην Ευρώπη) να διευρύνει τα περιθώρια της ελληνικής κυβέρνησης για νέες έκτακτες στοχευμένες παροχές, με στόχο να ελαφρύνει τους πολίτες από τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης.
Τα «σίγουρα» μέτρα… πριν τα επόμενα
Ήδη, στο προσχέδιο το οποίο κατέθεσε πριν από δέκα ημέρες στη Βουλή, το υπουργείο Οικονομικών έχει προβλέψει αποθεματικό 200 εκατ. ευρώ για έκτακτα μέτρα στήριξης ως το τέλος του 2026. Από αυτά, περίπου τα μισά θα διατεθούν για τις επιδοτήσεις καυσίμων στη βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης τον Οκτώβριο, καθώς και για την αύξηση κατά 30% του επιδόματος θέρμανσης, που ανακοινώθηκαν χθες.
Από τότε που γράφτηκε το προσχέδιο, όμως, κάποια πράγματα έχουν αλλάξει: η Αθήνα έλαβε —πρώτη και μόνη μεταξύ των χωρών της ΕΕ— την ειδική έγκριση να σχεδιάσει και να ενσωματώσει στον προϋπολογισμό επιπλέον δαπάνες (ύψους 1,002 δισ. ευρώ έως το 2028), καθ’υπέρβασιν των δημοσιονομικών ορίων που προβλέπει το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας, στο πλαίσιο της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής. Πρόκειται για ένα ξεχωριστό «κουμπαρά» από το αποθεματικό των 200 εκατ. ευρώ του προϋπολογισμού, που έχει όμως δικούς του όρους και δικούς του στόχους.
Με αυτό ως δεδομένο όμως, ο επόμενος στόχος του πρωθυπουργού είναι να επεκτείνει το πλαίσιο αυτό, ώστε —εκτός από επενδύσεις σε μπαταρίες, ενεργειακή «θωράκιση» κτιρίων και επιδοτήσεις σε 110.000 δικαιούχους για εξοικονόμηση ενέργειας μέσω αντλιών θερμότητας, ηλιακών θερμοσιφώνων και φωτοβολταϊκών στη στέγη— να μπορεί η κυβέρνηση να εφαρμόσει, προσωρινά, περισσότερα μέτρα άμεσης ενεργειακής στήριξης «στην τσέπη» των καταναλωτών.
Η ώρα της κρίσης για το ελληνικό αίτημα
Στη Σύνοδο των ηγετών, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που συνεδριάζει σήμερα και αύριο στις Βρυξέλλες, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα θέσει το αίτημα που έχει ήδη υποβάλει γραπτώς, με επιστολή του προς την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για «ευελιξία» στην εφαρμογή και αξιοποίηση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων, κατά τρόπο που τελικά θα επιτρέπει στην κυβέρνηση να στηρίξει περαιτέρω νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η διεκδίκηση αυτή δεν στοχεύει σε οριζόντια και «τυφλή» χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας, για να επιτραπούν περισσότερες δαπάνες για μέτρα στήριξης από την κρατικό προϋπολογισμό -κάτι που ούτως ή άλλως προκαλεί ήδη μεγάλες αντιδράσεις στο εσωτερικό της ΕΕ λόγω της θύελλας στις αγορές ομολόγων. Η Αθήνα ζητά περισσότερη ευελιξία μέσα στον ήδη προβλεπόμενο δημοσιονομικό χώρο που έχουν τεθεί.
Διαπραγματευτική «γραμμή» της Αθήνας είναι μία ανακατεύθυνση δαπανών που δεν θα συνιστά παραβίαση των ευρωπαϊκών κανόνων, καθώς η χώρα παράγει πλεονάσματα και ο νέος προϋπολογισμός έχει αξιοποιήσει ως το ακρότατο όριο —χωρίς να το υπερβεί— τον χώρο που επιτρέπει το δημοσιονομικό «όριο δαπανών» (control account).
Πέραν αυτών, όμως, «κλειδί» της διαπραγμάτευσης ίσως αποδειχθεί ότι, εξαιτίας των έκτακτων συνθηκών λόγω πολέμων και ενεργειακής κρίσης, η Αθήνα αξιοποιεί —αλλά δεν εξαντλεί πλήρως— το συνολικό περιθώριο που έχει δοθεί στα κράτη μέσω της ρήτρας διαφυγής για επενδύσεις στην άμυνα και την ενέργεια (0,6% του ΑΕΠ ή έως 1,6 δισ. ευρώ συνολικά στην τριετία 2026-2028, καλύπτοντας και τα δύο πεδία).
Από το υπόλοιπο ποσό που απομένει αδέσμευτο, η Αθήνα διεκδικεί να μπορεί να ανακατανείμει ένα μέρος του —που εκτιμάται ότι φτάνει ή ξεπερνά ενδεχομένως τα 200 εκατ. ευρώ— ώστε, αντί για επενδύσεις στην ενέργεια που θα αποδώσουν οφέλη μελλοντικά, να μπορεί να διατεθεί πιο άμεσα για στήριξη τον χειμώνα, για προσωρινά και στοχευμένα μέτρα «στην τσέπη» και στο βαθμό που δικαιολογείται από τις έκτακτες συνθήκες -όχι δηλαδή σε μόνιμη βάση.
Έτσι, η Ελλάδα θα μπορεί να συνδυάσει ανακατανομή δαπανών εντός του ήδη εγκεκριμένου πλαισίου της ρήτρας διαφυγής —χωρίς νέα υπέρβαση των δημοσιονομικών ορίων— δημιουργώντας χώρο για επιπλέον κρατικές δαπάνες από όσες προβλέπει το προσχέδιο του προϋπολογισμού, προκειμένου να στηρίξει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, χωρίς να ακυρώνει τον γενικό προσανατολισμό για τον οποίο ενεργοποιήθηκε η ρήτρα διαφυγής στην Ευρώπη (δηλαδή τις επενδύσεις για την αμυντική και ενεργειακή θωράκιση της ΕΕ), χωρίς να στέλνει «λάθος μήνυμα» στις αγορές ότι παραβιάζονται οι κανόνες δαπανών, ούτε να απειλεί τις αντοχές της οικονομίας και τους στόχους του προϋπολογισμού για τα πλεονάσματα και τη μείωση του χρέους.
