Νέους κανόνες για τη λειτουργία της λιανικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με μεγαλύτερη έμφαση στα σταθερά συμβόλαια και στην προστασία καταναλωτών και προμηθευτών από τις έντονες διακυμάνσεις των τιμών χονδρικής, εισάγει το νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση το Σάββατο 10 Οκτωβρίου.
Στην καρδιά των αλλαγών στη λιανική βρίσκεται η υποχρέωση να υπάρχει διαθέσιμη στους καταναλωτές σύμβαση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας σε σταθερή τιμή, διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους. Παράλληλα, θεσμοθετείται νέο πλαίσιο αντιστάθμισης κινδύνου για τους προμηθευτές, ανοίγει ο δρόμος για την ανάπτυξη δυναμικών τιμολογίων που θα συνδέονται στενότερα με τις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς και εισάγονται συμβάσεις σύνδεσης ευέλικτης ισχύος για νέες εγκαταστάσεις σε περιοχές με περιορισμένο ή μηδενικό ηλεκτρικό χώρο. Στις προβλέψεις του νομοσχεδίου περιλαμβάνεται επίσης η δυνατότητα μεταφοράς της συμμετοχής που κατέχει απευθείας το Ελληνικό Δημόσιο στον ΔΕΣΦΑ σε άλλη εταιρεία η οποία ελέγχεται κατά 100%, άμεσα ή έμμεσα, από το Δημόσιο.
Πρόκειται για ένα ευρύτερο πλέγμα παρεμβάσεων που επιχειρεί αφενός να δώσει μεγαλύτερη ασφάλεια και περισσότερες επιλογές στον καταναλωτή και αφετέρου να θωρακίσει την αγορά απέναντι σε νέες περιόδους μεγάλης μεταβλητότητας των τιμών ενέργειας.
Με το νομοσχέδιο ενσωματώνεται στην εθνική νομοθεσία η ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1711 για τη μεταρρύθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με ρυθμίσεις που επιδιώκουν μεγαλύτερη διαφάνεια και σταθερότητα στην αγορά και ισχυρότερη προστασία του καταναλωτή. Κεντρική επιδίωξη είναι τα οφέλη από τη διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, την ανάπτυξη και ενίσχυση των δικτύων και τον εκσυγχρονισμό της αγοράς να μεταφέρονται πιο ουσιαστικά στους λογαριασμούς και στην καθημερινότητα των νοικοκυριών, αλλά και στο ενεργειακό κόστος και τη λειτουργία των επιχειρήσεων.
Σταθερό τιμολόγιο τουλάχιστον ενός έτους
Με το νέο πλαίσιο, όλοι οι τελικοί πελάτες θα μπορούν να ζητούν σύμβαση ορισμένου χρόνου με σταθερή τιμή, διάρκειας τουλάχιστον 12 μηνών. Η δυνατότητα αυτή θα πρέπει να παρέχεται από τουλάχιστον έναν προμηθευτή στην αγορά και υποχρεωτικά από κάθε εταιρεία προμήθειας που διαθέτει περισσότερους από 200.000 τελικούς πελάτες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία που προβλέπεται για τη σταθερή τιμή καθ’ όλη τη διάρκεια της σύμβασης. Ο προμηθευτής δεν θα μπορεί να μεταβάλλει μονομερώς τους όρους του συμβολαίου ούτε να το καταγγείλει πριν από τη λήξη του. Με άλλα λόγια, εφόσον έχει δεσμευθεί να προμηθεύει τον πελάτη με συγκεκριμένη σταθερή τιμή για ορισμένο χρονικό διάστημα, δεν θα μπορεί να υπαναχωρήσει από τη συμφωνία επειδή, για παράδειγμα, στο μεταξύ αυξήθηκε το κόστος προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρεμπορική αγορά. Η συγκεκριμένη απαγόρευση αφορά τον προμηθευτή και δεν πρέπει να συγχέεται με τους όρους πρόωρης αποχώρησης του καταναλωτή από ένα σταθερό συμβόλαιο.
Υποχρεώσεις hedging στους προμηθευτές
Η άλλη πλευρά της νέας αρχιτεκτονικής αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι προμηθευτές θα διαχειρίζονται τον κίνδυνο που αναλαμβάνουν προσφέροντας σταθερές τιμές. Η ΡΑΑΕΥ αποκτά την αρμοδιότητα να καθορίζει, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος του προμηθευτή και τη δομή της αγοράς, τις κατάλληλες στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου –το γνωστό hedging– ώστε να περιορίζεται η έκθεση των εταιρειών στις μεταβολές των τιμών χονδρικής και ο κίνδυνος που αυτές μπορεί να δημιουργήσουν για την οικονομική βιωσιμότητα των συμβάσεών τους με τους πελάτες.
Η λογική είναι ότι μια εταιρεία που έχει δεσμευθεί να πουλά ηλεκτρική ενέργεια σε συγκεκριμένη τιμή για έναν χρόνο δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στη βραχυπρόθεσμη αγορά, αναλαμβάνοντας τον κίνδυνο μιας απότομης εκτίναξης των τιμών. Για την κάλυψη αυτού του κινδύνου προβλέπεται ότι οι στρατηγικές των προμηθευτών μπορούν να περιλαμβάνουν συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, όπως PPAs, αλλά και άλλα κατάλληλα εργαλεία, μεταξύ των οποίων προθεσμιακές συμβάσεις. Η ΡΑΑΕΥ θα μπορεί μάλιστα να ελέγχει την εφαρμογή των στρατηγικών αυτών ακόμη και μέσω δοκιμών αντοχής (stress tests), ενώ θα καθορίζει και μέτρα για τον περιορισμό του κινδύνου διακοπής της προσφοράς.
Οι προβλέψεις για δυναμικά τιμολόγια
Το νομοσχέδιο ανοίγει παράλληλα τον δρόμο για τα συμβόλαια δυναμικής τιμολόγησης. Δικαίωμα να ζητήσουν ανάλογη σύμβαση θα έχουν οι καταναλωτές που διαθέτουν εγκατεστημένο ευφυή μετρητή ή εκείνοι για τους οποίους η εγκατάστασή του από τον ΔΕΔΔΗΕ είναι τεχνικά εφικτή.
Οι μεγάλοι προμηθευτές, δηλαδή όσοι εκπροσωπούν περισσότερους από 200.000 μετρητές κατά τους μήνες αναφοράς Δεκέμβριο ή Ιούνιο, θα υποχρεούνται να καταρτίζουν τους γενικούς όρους των συμβάσεων δυναμικής τιμολόγησης, να τους δημοσιεύουν στις ιστοσελίδες τους και να τους γνωστοποιούν στη ΡΑΑΕΥ.
Σε αντίθεση με ένα σταθερό συμβόλαιο, το δυναμικό προϊόν μεταφέρει στον καταναλωτή πολύ πιο άμεσα τα σήματα της αγοράς. Το πλαίσιο που θα ακολουθήσει θα προσδιορίσει εάν ως τιμή αναφοράς θα χρησιμοποιείται η Αγορά Επόμενης Ημέρας ή η Ενδοημερήσια Αγορά, καθώς και τη δομή των συγκεκριμένων τιμολογίων.
Το ΥΠΕΝ προβλέπει ειδικό Πλαίσιο Εφαρμογής των Συμβάσεων Δυναμικής Τιμολόγησης, το οποίο θα θεσπιστεί με υπουργική απόφαση μετά από γνώμη της ΡΑΑΕΥ. Μεταξύ άλλων θα εξεταστούν ακόμη και όρια στη διακύμανση του δυναμικού σκέλους της τιμής, η περίοδος εκκαθάρισης και οι απαιτήσεις σε μετρητικά συστήματα.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην ενημέρωση και την προστασία του καταναλωτή. Πριν υπογράψει, θα πρέπει να γνωρίζει τον ακριβή τρόπο υπολογισμού των χρεώσεων, τις ευκαιρίες αλλά και τους κινδύνους της δυναμικής τιμολόγησης και κυρίως ότι η χρέωσή του θα μεταβάλλεται ανάλογα με τις τιμές της αγοράς. Η προσυμβατική ενημέρωση θα περιλαμβάνει ακόμη εκτιμήσεις για τη διακύμανση της χρέωσής του με βάση ιστορικά δεδομένα τόσο για την τιμή αναφοράς όσο και για τη δική του κατανάλωση, δίνοντάς του έτσι μια εικόνα για το πώς θα μπορούσε να επηρεαστεί ο λογαριασμός του από ένα δυναμικό προϊόν. Θα πρέπει επίσης να ενημερώνεται για τη σημασία της διαχείρισης του φορτίου του ώστε να αποφεύγει υπερβολικές χρεώσεις και για τη δυνατότητα αξιοποίησης αυτόματων συστημάτων διαχείρισης της κατανάλωσης.
Προστασία από τη διακοπή ρεύματος σε περίπτωση διαφοράς
Πρόσθετη δικλίδα προστασίας για τους καταναλωτές εισάγει το νομοσχέδιο και στην περίπτωση διαφοράς με τον προμηθευτή τους. Ειδικότερα, προβλέπεται προστασία του πελάτη από την αποσύνδεση της ηλεκτροδότησης όσο βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία επίλυσης της διαφοράς, ώστε να μην διακόπτεται η παροχή πριν ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία.
Παράλληλα, ενισχύεται και ο μηχανισμός του Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου. Σε περίπτωση που ένας καταναλωτής μείνει χωρίς εκπροσώπηση λόγω υπαιτιότητας του προηγούμενου προμηθευτή του, θα διασφαλίζεται η αδιάλειπτη ηλεκτροδότησή του μέσω του Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου για διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών, ώστε να έχει τον απαιτούμενο χρόνο για να συνάψει νέα σύμβαση με προμηθευτή της επιλογής του.
Ευέλικτες συνδέσεις για να «ξεκλειδώσει» ηλεκτρικός χώρος
Μια ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τη δυνατότητα σύναψης Συμβάσεων Σύνδεσης Ευέλικτης Ισχύος, με στόχο να μπορούν να συνδέονται νέες εγκαταστάσεις ακόμη και σε περιοχές όπου το ηλεκτρικό δίκτυο εμφανίζει περιορισμένη ή μηδενική διαθέσιμη δυναμικότητα για νέες συνδέσεις.
Το νέο πλαίσιο θα επιτρέπει σε ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ να προσφέρουν ευέλικτες συνδέσεις σε εγκαταστάσεις που συνδέονται στα δίκτυά τους, μεταξύ των οποίων έργα ΑΠΕ, μονάδες αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, μονάδες ΣΗΘΥΑ.
ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ θα υποβάλουν στη ΡΑΑΕΥ εισηγήσεις για τη διαδικασία και τα κριτήρια αξιολόγησης των αιτημάτων, καθώς και για τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μια ευέλικτη σύνδεση θα μπορεί, μετά την ανάπτυξη του δικτύου, να μετατρέπεται σε Σύμβαση Σύνδεσης Εγγυημένης Ισχύος. Η ΡΑΑΕΥ θα καθορίσει το σχετικό πλαίσιο εντός τριών μηνών από την υποβολή των εισηγήσεων των δύο Διαχειριστών.
Η ρύθμιση επιχειρεί ουσιαστικά να δημιουργήσει έναν ενδιάμεσο δρόμο για έργα που σήμερα βρίσκουν μπροστά τους το εμπόδιο του κορεσμένου δικτύου. Ταυτόχρονα προβλέπεται ρητά ότι η δυνατότητα ευέλικτων συνδέσεων δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε καθυστερήσεις των αναγκαίων έργων ανάπτυξης και ενίσχυσης των δικτύων από ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ.
Ανοίγει ο δρόμος για μεταφορά της κρατικής συμμετοχής στον ΔΕΣΦΑ
Σε άλλο σημείο του σχεδίου νόμου, υπάρχει η πρόβλεψη για μεταφορά της κρατικής συμμετοχής στον ΔΕΣΦΑ σε άλλη εταιρεία του Δημοσίου. Η νέα διάταξη επιτρέπει οι μετοχές που κατέχει σήμερα απευθείας το Ελληνικό Δημόσιο να εισφερθούν στο μετοχικό κεφάλαιο άλλης εταιρείας που ελέγχεται κατά 100%, άμεσα ή έμμεσα, από το Δημόσιο, με αντάλλαγμα την έκδοση μετοχών της αποκτώσας εταιρείας υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ρητή πρόβλεψη ότι η εταιρεία που θα αποκτήσει τη συμμετοχή μπορεί να δραστηριοποιείται ακόμη και στην παραγωγή ή την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου. Στην περίπτωση αυτή, προκειμένου να διασφαλίζεται ο διαχωρισμός των δραστηριοτήτων, τα διοικητικά δικαιώματα που συνδέονται με τις μετοχές του ΔΕΣΦΑ –μεταξύ άλλων τα δικαιώματα ψήφου, συμμετοχής στη διοίκηση, διορισμού μελών, πληροφόρησης, ελέγχου και συναίνεσης– δεν θα ακολουθούν τις μετοχές στην αποκτώσα εταιρεία. Θα παραμένουν ως αυτοτελή δικαιώματα στο Ελληνικό Δημόσιο και θα ασκούνται αποκλειστικά από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Η διάταξη δεν κατονομάζει την εταιρεία στην οποία θα μπορούσε να μεταφερθεί η κρατική συμμετοχή. Για να πραγματοποιηθεί όμως απαιτείται κοινή απόφαση των υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, καθώς και σύμφωνη γνώμη της ΡΑΑΕΥ.
Τι αλλάζει στα ιδιωτικά δίκτυα ΑΠΕ
Το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ αναθεωρεί, εκσυγχρονίζει και αυστηροποιεί το θεσμικό πλαίσιο που αφορά την ανάπτυξη των ιδιωτικών δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας για σταθμούς ΑΠΕ μετά και την έκταση που πήρε το θέμα με τις καλοκαιρινές πυρκαγιές. Λαμβάνονται τα κατάλληλα μέτρα, καθορίζονται συγκεκριμένες διαδικασίες και θεσπίζονται ποινές με στόχο την ασφαλή λειτουργία του δικτύου, την συστηματική συντήρηση και επιδιόρθωση αυτού, την διενέργεια προληπτικών ελέγχων και την προστασία του περιβάλλοντος.
Συγκεκριμένα, προβλέπεται:
Α) υποχρεωτική σε ετήσια βάση υποβολή δηλώσεων και τεχνικών εκθέσεων από τους υπεύθυνους μηχανικούς που να ενημερώνουν τον ΔΕΔΔΗΕ για την κατάσταση του ιδιωτικού δικτύου και τις ενέργειες που έχουν πραγματοποιηθεί,
Β) διενέργεια δειγματοληπτικών και επιτόπιων ελέγχων στα έργα ΑΠΕ από τον ΔΕΔΔΗΕ προς επιβεβαίωση της ορθής τήρησης του πλαισίου και διασφάλισης των ενεργειών που έχουν δηλωθεί,
Γ) επιβολή προσωρινής διακοπής της λειτουργίας των έργων ΑΠΕ κατ’ ελάχιστο τριών μηνών σε περίπτωση μη υποβολής εκθέσεων και απαιτούμενων στοιχείων στον ΔΕΔΔΗΕ
Δ) δημοσίευση έως 28 Φεβρουαρίου 2027 από τον ΔΕΔΔΗΕ των κατάλληλων πρακτικών που θα πρέπει να εφαρμόζονται για την συντήρηση των δικτύων
Παράλληλα, περιορίζεται σημαντικά η δυνατότητα κατασκευής εναέριου δικτύου μόνο για εξαιρετικές περιπτώσεις που είναι τεχνικά αδύνατη η υπόγεια όδευση, ενώ η αναγκαιότητα εναέριας όδευσης θα αξιολογείται και από τον ΔΕΔΔΗΕ.
