Το ψήσιμο στα κάρβουνα είναι μία από τις παραδόσεις του Πάσχα και ευκαιρία να περάσουν αρκετές ώρες μαζί μικροί και μεγάλοι, προετοιμάζοντας το τραπέζι της Λαμπρής. Ωστόσο το ψήσιμο σε ανοικτή φλόγα μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο για τα μάτια και να απειλήσει ακόμα και την όραση.
Καπνός, στάχτη, ακόμα και μικρές σπίθες μπορεί εύκολα να μπουν στα μάτια σας στη διάρκεια του ψησίματος, ειδικά εάν έχει και λίγο αέρα. Επιπλέον, όταν καίγονται τα κάρβουνα απελευθερώνουν στον αέρα μονοξείδιο του άνθρακα, που στερεί το σώμα από το οξυγόνο.
Η έκθεση των ματιών στον καπνό μπορεί να τους προκαλέσει ερεθισμό. Συνηθισμένα συμπτώματα μετά την επαφή τους με τον καπνό είναι πόνος, ενόχληση, δάκρυσμα και κοκκίνισμα. Ο καπνός μπορεί επίσης να προκαλέσει ξηρότητα και κνησμό στα μάτια.
Αν στα μάτια μπει στάχτη ή σπίθα οι πιθανές συνέπειες είναι εκδορές στον επιφανειακό χιτώνα του ματιού (τον κερατοειδή), επιπεφυκίτιδα (ερεθισμός στη λεπτή μεμβράνη που επιστρώνει το λευκό των ματιών και το εσωτερικό των βλεφάρων) και εγκαύματα στα βλέφαρα ή στον οφθαλμικό βολβό.
«Είτε ψήνει κάποιος στα κάρβουνα είτε με ξύλα, είναι πολύ σημαντικό να λαμβάνει μέτρα προστασίας. Μπορεί πολλοί να μην το συνειδητοποιούν, αλλά το σχεδόν 25% των τραυματισμών στα μάτια συμβαίνουν στη διάρκεια του μαγειρέματος και ψησίματος στο σπίτι», αναφέρει ο δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
«Είναι πολύ σημαντικό», προσθέτει, «να μένουμε σε απόσταση ασφαλείας από την ψησταριά για να προστατεύουμε τα μάτια μας από τους τραυματισμούς, τα εγκαύματα και τις επιδράσεις του μονοξειδίου του άνθρακα».
Δεν είναι όμως μόνο αυτοί οι δυνητικοί κίνδυνοι για τα μάτια από το ψήσιμο στα κάρβουνα. Υπάρχουν και έμμεσοι κίνδυνοι, αν δεν ψήσετε επαρκώς το κρέας. Η κατανάλωση μισοψημένου κρέατος (ιδιαίτερα χοιρινού ή αρνίσιου) μολυσμένου με το παράσιτο τοξόπλασμα gondii μπορεί να οδηγήσει στην τοξοπλάσμωση, μία συστηματική ασθένεια. Η τοξοπλάσμωση είναι αβλαβής για τους υγιείς ανθρώπους, αλλά στις εγκύους και σε όσους έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό μπορεί να προκαλέσει σοβαρή λοίμωξη.
«Το τοξόπλασμα μπορεί να μολύνει τα εκτρεφόμενα ζώα και το κρέας τους. Όμως το καλό ψήσιμο το σκοτώνει και έτσι το κρέας είναι ασφαλές. Παρόλα αυτά, η κατανάλωση μισοψημένου κρέατος παραμένει ένας από τους κύριους τρόπους μετάδοσης του παρασίτου.
Αν και πολλοί άνθρωποι δεν εκδηλώνουν συμπτώματα όταν μολύνονται, άλλοι παρουσιάζουν επίμονα συμπτώματα γρίπης (π.χ. υψηλό πυρετό, κόπωση, πονόλαιμο) και κάποιοι πιο σοβαρά προβλήματα. Σε αυτά συμπεριλαμβάνεται η οφθαλμική τοξοπλάσμωση, μία φλεγμονώδης νόσο στο μάτι που προσβάλλει τον βυθό, στο πίσω μέρος του οφθαλμού», εξηγεί ο δρ Κανελλόπουλος.
Η οφθαλμική τοξοπλάσμωση προκαλεί συμπτώματα, όπως πόνο στο μάτι, ευαισθησία στο φως, θολή όραση και δακρύρροια. Η λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει βλάβες στον αμφιβληστροειδή χιτώνα του ματιού, αυξάνοντας τον κίνδυνο απώλειας της όρασης λόγω δημιουργίας ουλών. Μπορεί επίσης να επεκταθεί στο οπτικό νεύρο, γεγονός που επίσης μπορεί να μειώσει την όραση.
Επιπρόσθετα, όσοι ψήνουν συχνά φαγητό στα κάρβουνα ή στα ξύλα διατρέχουν και μακροπρόθεσμους οφθαλμικούς κινδύνους. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2021 στο ιατρικό περιοδικό PLoS Medicine έδειξε πως το συστηματικό ψήσιμο στα κάρβουνα ή στα ξύλα επί μια δεκαετία σχετίζεται με 32% μεγαλύτερο κίνδυνο επιπεφυκίτιδας, 17% μεγαλύτερο κίνδυνο καταρράκτη και 35% μεγαλύτερο κίνδυνο διαταραχής στο ακτινωτό σώμα του οφθαλμού (είναι ένας κυκλικός ιστός μέσα στο μάτι).
Για να προστατευθείτε από τέτοιου είδους προβλήματα, πρέπει όπως προαναφέρθηκε να μένετε σε απόσταση ασφαλείας από την ψησταριά. Να κάθεστε επίσης αντίθετα από την φορά του αέρα, ώστε να μην έρχεται πάνω σας ο καπνός.
Ιδανικά πρέπει να φοράτε ειδικά, προστατευτικά γυαλιά, αλλά και ένα ανθεκτικό ζευγάρι γυαλιά ηλίου που θα προστατεύει και περιμετρικά τα μάτια σας, μπορεί να μειώσει την έκθεσή σας σε επικίνδυνα στοιχεία.
Φροντίστε επίσης να πλύνετε καλά τα χέρια σας αν χρησιμοποιήσετε υγρό για να ανάψετε την φωτιά, καθώς και να μην τρίβετε τα μάτια σας με τα χέρια σας εάν δεν τα πλύνετε πρώτα καλά.
Πολύ σημαντικό είναι να ψήνετε στα κάρβουνα σε σημείο προστατευμένο από τις απότομες αλλαγές του καιρού (όπως ο δυνατός αέρας), το οποίο θα βρίσκεται σε υπαίθριο χώρο. Όσο τα κάρβουνα είναι αναμμένα, βεβαιωθείτε πως κάποιος ενήλικας θα τα κοιτάζει διαρκώς για να μην πιάσετε καμιά φωτιά. Πρέπει ακόμα να έχετε δίπλα σας τον σωλήνα του νερού και έναν πυροσβεστήρα, για παν ενδεχόμενο.
Όταν τελειώσετε το ψήσιμο, αφήστε τα κάρβουνα να σβήσουν εντελώς και μετά βάλτε τα σε μεταλλικό δοχείο για να τα πετάξετε την επομένη ημέρα.
Αν μπει καπνός στα μάτια σας, ο δρ Κανελλόπουλος συνιστά να μην τα τρίψετε, αλλά να τα ξεπλύνετε με φυσιολογικό ορό ή με δροσερό τρεχούμενο νερό βρύσης. Αν ο πόνος και η ενόχληση επιμένει, συμβουλευθείτε τον οφθαλμίατρό σας.
Αν τυχόν πλησιάσει στάχτη ή μια σπίθα το μάτι σας, αυτό αντανακλαστικά θα κλείσει για να προστατευθεί ο οφθαλμικός βολβός από τον θερμικό τραυματισμό. Αν συμβεί αυτό, μπορεί να τραυματιστεί το βλέφαρό σας. Σε κάθε περίπτωση δεν πρέπει να τρίψετε το μάτι σας, αλλά να το ξεπλύνετε πρώτα εξωτερικά με άφθονο δροσερό νερό.
Ύστερα ανοίξτε απαλά το βλέφαρο και συνεχίστε να ρίχνετε άφθονο νερό για 15-20 λεπτά. Σκεπάστε το τραυματισμένο μάτι με μία καθαρή γάζα. Συμβουλευθείτε τον οφθαλμίατρό σας, ειδικά αν δεν μπορείτε να ξεπλύνετε το μάτι ή συνεχίζεται ο πόνος και το κοκκίνισμα.
«Τρεις στις εκατό διακομιδές στα επείγοντα περιστατικά των νοσοκομείων αφορούν ανθρώπους τραυματισμένους στα μάτια. Η πλειονότητα των ασθενών έχουν εκδορές του κερατοειδούς και ξένο σώμα στο μάτι. Ωστόσο στο 7% των περιπτώσεων η αιτία είναι θερμικά εγκαύματα, όπως αυτά που συμβαίνουν κατά το ψήσιμο στα κάρβουνα. Η λήψη των απαιτούμενων μέτρων προστασίας και η άμεση ιατρική συμβουλή μπορεί να διαφυλάξουν την όραση από τα χειρότερα», καταλήγει ο δρ Κανελλόπουλος.
