Όσοι κινούμαστε στο διαδίκτυο έχουμε κάποια στιγμή γίνει αποδέκτες του περίφημου γράμματος από την Νιγηρία με την κληρονομιά του ιδιοκτήτη πετρελαιοπηγών, ή την επιστροφή φόρου η οποία ωστόσο απαιτεί την πιστοποίηση του τραπεζικού μας λογαριασμού με την δημοσιοποίηση του κωδικού μας. Το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό και η εξάπλωση του συνδέεται πολύ με την εξέλιξη της τεχνολογίας: Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει περάσει στην υπηρεσία του κυβερνοεγκλήματος, επιτρέποντας στους επιτήδειους να δημιουργούν ολοένα πιο πειστικές απάτες με μοναδικό στόχο την οικονομική εξαπάτηση των θυμάτων τους.
Η οικονομική απάτη βρίσκεται πλέον σε ιστορικά υψηλά επίπεδα και εξελίσσεται σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για τους επενδυτές και τους καταναλωτές, καθώς οι κυβερνοεγκληματίες αξιοποιούν ολοένα και πιο προηγμένες τεχνολογίες. Αυτό προκύπτει από πρόσφατη έρευνα σύμφωνα με την οποία σχεδόν τα δύο τρίτα των Αμερικανών είτε έχουν πέσει θύματα απάτης είτε γνωρίζουν κάποιον που εξαπατήθηκε μέσα στα τελευταία τρία χρόνια. Περισσότεροι από τους μισούς θεωρούν μάλιστα πιθανό ότι οι ίδιοι ή κάποιο κοντινό τους πρόσωπο θα αποτελέσουν στόχο μέσα στον επόμενο χρόνο. Οι οικονομικές απώλειες έχουν επίσης εκτιναχθεί σε επίπεδα-ρεκόρ. Σύμφωνα με την Federal Trade Commission (FTC), οι Αμερικανοί έχασαν το 2025 συνολικά 16 δισ. δολάρια, ποσό αυξημένο κατά 25% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Καθώς τα περιστατικά πολλαπλασιάζονται, η πρόληψη και η άμεση αντιμετώπιση της απάτης αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για τους χρηματοοικονομικούς συμβούλους, τόσο για την προστασία των περιουσιακών στοιχείων των πελατών τους όσο και για την ενίσχυση της σχέσης εμπιστοσύνης μαζί τους.
Οι πιο επικίνδυνες μορφές απάτης
Οι απάτες που σχετίζονται με τα κρυπτονομίσματα και την τεχνητή νοημοσύνη προκαλούν πλέον τις μεγαλύτερες οικονομικές ζημιές. Το 2025 οι Αμερικανοί έχασαν 7,2 δισ. δολάρια από επενδυτικές απάτες σε κρυπτονομίσματα και 893 εκατ. δολάρια από απάτες που αξιοποιούσαν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εξάπλωση του vishing, όπου οι απατεώνες χρησιμοποιούν εργαλεία AI για να αντιγράψουν τη φωνή συγγενών, φίλων ή συνεργατών, πείθοντας τα θύματα να πραγματοποιήσουν μεταφορές χρημάτων.
Η απάτη είναι πλέον πολύ πιο εξελιγμένη και οι πλαστοπροσωπίες είναι εξαιρετικά πειστικές. ένας βασικός κανόνας ασφαλείας είναι να μην θεωρείτε ποτέ δεδομένο ότι αυτός που επικοινωνεί μαζί σας είναι πραγματικά το πρόσωπο που ισχυρίζεται πως είναι, χωρίς ανεξάρτητη επιβεβαίωση. Για κάθε αίτημα τραπεζικής μεταφοράς χρημάτων, η τηλεφωνική επιβεβαίωση θεωρείται πλέον απαραίτητη, όπως και η πλήρης ενημέρωση για τους εμπλεκόμενους τρίτους και τον σκοπό της συναλλαγής.
Τα βασικά ευρήματα της έρευνας
Η έρευνα του CFP Board δείχνει ότι Οι επιθέσεις phishing και smishing (απάτες μέσω SMS) αποτελούν τη συνηθέστερη μορφή απάτης, αντιπροσωπεύοντας το 62% των περιστατικών. Οι απάτες πλαστοπροσωπίας (imposter scams) ακολουθούν με 51%. Οι επενδυτικές απάτες, οι ψεύτικες λοταρίες και οι ερωτικές/συναισθηματικές απάτες (relationship scams) αντιστοιχούν περίπου στο 20% των περιστατικών ενώ μόλις το 37% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι αισθάνεται σίγουρο πως μπορεί να αναγνωρίσει μια απάτη.
Δεν κινδυνεύουν μόνο οι ηλικιωμένοι
Σε αντίθεση με τη διαδεδομένη αντίληψη, τα νεότερα άτομα αποδεικνύονται συχνότερα θύματα οικονομικής απάτης. Παρότι οι Αμερικανοί ηλικίας κάτω των 45 ετών εμφανίζονται περισσότερο σίγουροι ότι μπορούν να εντοπίσουν μια απάτη, το 32% δήλωσε ότι έχασε χρήματα από απατεώνες, έναντι 20% των μεγαλύτερων ηλικιακά. Και οι απώλειες δεν είναι αμελητέες: περισσότεροι από τους μισούς που εξαπατήθηκαν τα τελευταία τρία χρόνια έχασαν τουλάχιστον 500 δολάρια.
Το ποσό μπορεί να φαίνεται μικρό, όμως όταν η ίδια μέθοδος εφαρμόζεται σε δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες υποψήφια θύματα, τα συνολικά κέρδη των κυκλωμάτων γίνονται τεράστια. Αυτό είναι και το μυστικό της επιτυχίας των απατεώνων. Ζητούν αρχικά ένα μικρό ποσό, συνήθως 250-300 ευρώ, ως αρχικό επενδυτικό κεφάλαιο, υποσχόμενοι ότι μέσω επενδύσεων σε κρυπτονομίσματα το ποσό αυτό μπορεί να μετατραπεί σε 50.000 ευρώ μέσα σε μόλις έξι μήνες.
Για έναν ανυποψίαστο επενδυτή η σχέση κόστους οφέλους είναι τέτοια που προχωράνε στην συναλλαγή χωρίς πολύ σκέψη. Μάλιστα όταν ο εξαπατημένος επενδυτής ζητήσει να του γίνει η κατάθεση των κερδών του «η εταιρία» του ζητάει να καταθέσει και άλλα χρήματα σε άλλο λογαριασμό προκειμένου να πληρωθεί ο φόρος υπεραξίας που προέκυψε το κέρδος της συναλλαγής. Έτσι η ζημιά μεγαλώνει και ένα πρωί το site «της εταιρίας» τα τηλέφωνα και ο «υπεύθυνος» του λογαριασμού έχουν εξαφανιστεί. Η μορφή αυτής της απάτης είναι από τις πιο διαδεδομένες και στην χώρα μας.
Πολλοί δεν καταγγέλλουν ποτέ την απάτη
Σύμφωνα με την έρευνα, ένας στους τέσσερις πολίτες που έπεσε θύμα οικονομικής απάτης δεν το κατήγγειλε στις αρμόδιες αρχές. Η μη αναφορά της απάτης στερεί από τα θύματα κάθε πιθανότητα ανάκτησης των χρημάτων τους και παράλληλα εμποδίζει τις αρχές να προειδοποιήσουν άλλους πολίτες για νέες μορφές απάτης. Ενδεχομένως η ντροπή, ο φόβος της κοινωνικής έκθεσης ή η πεποίθηση ότι τα χρήματα έχουν χαθεί οριστικά να αποτρέπουν πολλούς από το να απευθυνθούν στις αρχές. Ωστόσο, η έγκαιρη καταγγελία δεν αυξάνει μόνο τις πιθανότητες εντοπισμού των δραστών, αλλά συμβάλλει και στην προστασία άλλων πολιτών που διαφορετικά θα μπορούσαν να πέσουν θύματα της ίδιας μεθόδου εξαπάτησης.
