Με μπλοκάρισμα της συμφωνίας για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης απειλεί ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, θέτοντας ως προϋπόθεση τη δέσμευση όλων των κρατών-μελών για πρόσθετη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, ύψους περίπου 45 δισ. ευρώ, προκειμένου να καλυφθεί μέρος των αυξημένων οικονομικών αναγκών του Κιέβου το 2027.
Η παρέμβαση του καγκελάριου της Γερμανίας περιπλέκει περαιτέρω τις διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034, καθώς η Ουκρανία αντιμετωπίζει πρόσθετο χρηματοδοτικό κενό περίπου 70 δισ. ευρώ για το επόμενο έτος, ενώ οι κυβερνήσεις της ΕΕ διαφωνούν τόσο για την κατανομή των οικονομικών βαρών όσο και για την έκδοση νέου κοινού χρέους, σύμφωνα με δημοσιεύματα των Financial Times και Euronews.
Σε επιστολή του προς τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, την οποία επικαλούνται τα δύο μέσα ενημέρωσης, ο Γερμανός καγκελάριος ζητά από τους Ευρωπαίους ηγέτες να αναλάβουν συλλογικά το κόστος της στήριξης της Ουκρανίας, συνδέοντας ευθέως τη συμφωνία για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό με την εξασφάλιση νέων χρηματοδοτικών πόρων.
«Μια συλλογική δέσμευση ότι όλοι μας, χωρίς εξαίρεση, θα συμβάλουμε δίκαια στην κάλυψη αυτού του κενού αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για την επίλυση του ζητήματος και για τη συζήτηση οποιωνδήποτε περαιτέρω θεμάτων, ιδίως όσων έχουν δημοσιονομικές επιπτώσεις», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Μερτς.
Η γερμανική πλευρά επιδιώκει επίσης οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό να διασφαλίσουν μια σταθερή και πολυετή προοπτική χρηματοδότησης της Ουκρανίας από το 2028 και μετά, συμπεριλαμβανομένης της κάλυψης των υποχρεώσεων από τόκους που έχουν ήδη δημιουργηθεί.
Η παρέμβαση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Γερμανία αποτελεί τον μεγαλύτερο καθαρό χρηματοδότη του κοινοτικού προϋπολογισμού και τον μεγαλύτερο διμερή δωρητή της Ουκρανίας, γεγονός που ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση του Βερολίνου.
Το χρηματοδοτικό κενό των 70 δισ. ευρώ
Η ανάγκη πρόσθετης οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία συνδέεται με τη συνεχιζόμενη ρωσική εισβολή και τις εκτεταμένες επιθέσεις στις ενεργειακές και παραγωγικές υποδομές της χώρας, οι οποίες έχουν επιβαρύνει περαιτέρω τις δημοσιονομικές της προοπτικές.
Το πρόσθετο χρηματοδοτικό κενό για το 2027 εκτιμάται στα 70 δισ. ευρώ, πέραν της στήριξης που έχει ήδη προγραμματιστεί, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναμένεται να αναλάβει περίπου τα δύο τρίτα αυτού του ποσού, δηλαδή 45 δισ. ευρώ.
Η νέα αυτή χρηματοδότηση θα προστεθεί στο ήδη συμφωνημένο ευρωπαϊκό δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027, από το οποίο προβλέπεται να διατεθούν 45 δισ. ευρώ το 2027.
Η αποπληρωμή του κεφαλαίου έχει συνδεθεί με την καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων από τη Ρωσία, ωστόσο οι υποχρεώσεις για τόκους αρχίζουν να δημιουργούν πρόσθετες δημοσιονομικές πιέσεις.
Οι αρχικές εκτιμήσεις των Βρυξελλών τοποθετούσαν το ετήσιο κόστος των τόκων περίπου στα 3 δισ. ευρώ, αλλά η σημαντική άνοδος του κόστους δανεισμού έχει μεταβάλει τους υπολογισμούς. Μπροστά στο μέγεθος των χρηματοδοτικών αναγκών, η έκδοση νέου κοινού ευρωπαϊκού χρέους προβάλλει ως η βασική επιλογή που εξετάζεται, χωρίς ωστόσο να έχει ληφθεί οριστική απόφαση για τον μηχανισμό χρηματοδότησης.
Η σύγκρουση για τον προϋπολογισμό της ΕΕ
Η απαίτηση του Γερμανού καγκελαρίου φέρνει στο ίδιο τραπέζι δύο διαπραγματεύσεις που έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικές αντιπαραθέσεις μεταξύ των κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι χώρες που χαρακτηρίζονται δημοσιονομικά «φειδωλές» ή «εκσυγχρονιστές», μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Δανία, η Φινλανδία, η Ολλανδία και η Σουηδία, οι οποίες επιδιώκουν περικοπές στο σχέδιο του νέου κοινοτικού προϋπολογισμού, σύμφωνα με το Euronews.
Από την άλλη πλευρά, οι λεγόμενοι «Φίλοι της Συνοχής» επιδιώκουν τη διατήρηση υψηλών δαπανών για τις πολιτικές συνοχής, απορρίπτοντας τις πιέσεις για περιορισμό των αντίστοιχων χρηματοδοτήσεων.
Η αντιπαράθεση γίνεται εντονότερη επειδή ορισμένα κράτη που επιδιώκουν τη διατήρηση των κοινοτικών κονδυλίων εμφανίζονται ταυτόχρονα απρόθυμα να συμμετάσχουν σε έναν νέο μηχανισμό κοινού δανεισμού για την Ουκρανία.
Η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία έχουν ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι θα επιδιώξουν εκ νέου εξαίρεση από τη χρηματοδότηση μέσω κοινού χρέους, ενώ ανάλογη στάση αναμένεται να τηρήσει και η Βουλγαρία.
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί δυσαρέσκεια στις χώρες που έχουν αναλάβει σημαντικό μέρος του κόστους στήριξης της Ουκρανίας και ζητούν δικαιότερη κατανομή των οικονομικών υποχρεώσεων. Ο Μερτς επισημαίνει στην επιστολή του ότι η οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο κατανέμεται άνισα, με το μεγαλύτερο βάρος να αναλαμβάνεται από περιορισμένο αριθμό κρατών-μελών. «Η στήριξη της Ουκρανίας είναι ζήτημα της αδιαίρετης ευρωπαϊκής μας ασφάλειας και, επομένως, το ίδιο πρέπει να ισχύει και για την κατανομή των βαρών αυτής της στήριξης», τονίζει.
Χαρακτηριστική είναι και η τοποθέτηση Ευρωπαίου διπλωμάτη στο Euronews, σύμφωνα με την οποία η ομάδα των χωρών που υπερασπίζονται τις δαπάνες συνοχής δεν μπορεί να διεκδικεί ταυτόχρονα υψηλή χρηματοδότηση από τον κοινοτικό προϋπολογισμό και να αποφεύγει τη συμμετοχή στο κόστος για την Ουκρανία.
Όπως σημείωσε, οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι δεν είναι απεριόριστοι και οι κυβερνήσεις καλούνται να λάβουν συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις για την κατανομή τους.
Η κρίσιμη σύνοδος και οι διαφωνίες των κρατών-μελών
Ο Γερμανός καγκελάριος ζητά από τον Αντόνιο Κόστα να επιταχύνει τις σχετικές συνομιλίες, θέτοντας τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας ως προτεραιότητα στην άτυπη σύνοδο των Ευρωπαίων ηγετών στο Δουβλίνο.
Το ζήτημα δεν περιλαμβανόταν αρχικά στην ημερήσια διάταξη, ωστόσο το Βερολίνο επιδιώκει να προηγηθεί η επίτευξη πολιτικής συμφωνίας για την κατανομή των οικονομικών βαρών.
Καθοριστική θεωρείται και η ειδική σύνοδος της 26ης και 27ης Νοεμβρίου, στην οποία αναμένεται να συζητηθούν τόσο οι χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας όσο και ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ. Η Κομισιόν πρόκειται να παρουσιάσει στις κυβερνήσεις εναλλακτικές προτάσεις για τη συγκέντρωση των απαιτούμενων κεφαλαίων, με το ενδεχόμενο νέου ευρωπαϊκού δανείου να βρίσκεται στο επίκεντρο.
Τη σύνδεση των δύο διαπραγματεύσεων υποστηρίζει και ο υπουργός Οικονομικών της Ιρλανδίας, Σάιμον Χάρις, η χώρα του οποίου ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.
Όπως δήλωσε πριν από τη συνεδρίαση των υπουργών στις Βρυξέλλες, είναι ιδιαίτερα δύσκολο να πραγματοποιηθεί μια ουσιαστική συζήτηση για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό των επόμενων ετών χωρίς να περιληφθεί η χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι το ζήτημα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως θέμα ευρωπαϊκής ασφάλειας. Ωστόσο, δεν συμμερίζονται όλες οι κυβερνήσεις την ίδια προσέγγιση.
Ο υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Πολωνίας, Ιγκνάτσι Νιεμτσίτσκι, έχει υποστηρίξει ότι η χρηματοδότηση της Ουκρανίας και ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός αποτελούν δύο διακριτά ζητήματα, προειδοποιώντας ότι η σύνδεσή τους θα μπορούσε να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο την επίτευξη τελικής συμφωνίας.
Αντίστοιχα, ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας, Ρόμπερτ Φίτσο, έχει χαρακτηρίσει ιδιαίτερα επικίνδυνη την προσπάθεια σύνδεσης της οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία με τις διαπραγματεύσεις για τον κοινοτικό προϋπολογισμό.
