Στην πιο καθοριστική της φάση εισέρχεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, με την επικείμενη έξοδο του υπό γαλλική σημαία ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo» στα ανατολικά της Κρήτης να επαναφέρει στο προσκήνιο τις γεωπολιτικές εντάσεις που έχουν καθηλώσει το έργο από το καλοκαίρι του 2024.
Η επανέναρξη των ερευνών βυθού αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό βήμα για την υπέρβαση του παρατεταμένου αδιεξόδου, σε μια συγκυρία κατά την οποία η πρόοδος των εργασιών συνδέεται άμεσα με την εκπλήρωση οικονομικών υποχρεώσεων της κυπριακής πλευράς και την εξασφάλιση νέας χρηματοδότησης.
Η κινητοποίηση του ερευνητικού πλοίου, η πορεία του οποίου γνωστοποιήθηκε την Παρασκευή μέσω της NAVTEX 1411/26 του σταθμού Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού, έχει θέσει σε αυξημένη εγρήγορση την Αθήνα και τη Λευκωσία. Η έκδοση της Navtex από τις ελληνικές αρχές που εκδόθηκε σε συντονισμό με την κυπριακή πλευρά και καλύπτει χρονικό διάστημα έως τις 6 Μαρτίου, προκάλεσε την άμεση αντίδραση της Άγκυρας, η οποία εξέδωσε αντι-NAVTEX 1105/26, επαναφέροντας την απαίτηση για προηγούμενη συγκατάθεση των τουρκικών αρχών.
Η τουρκική αντίδραση έρχεται σε μια περίοδο έντονων παρασκηνιακών διαβουλεύσεων μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας, με αντικείμενο την αναζήτηση μιας διπλωματικής φόρμουλας που θα επιτρέψει την πραγματοποίηση των ερευνών χωρίς νέα εμπλοκή. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ακριβής διατύπωση της ενημέρωσης που θα μπορούσε να παράσχει η γαλλική πλευρά προς την Τουρκία, καθώς και το εάν αυτή θα λάβει δημόσιο χαρακτήρα ή θα παραμείνει εμπιστευτική.
Για την Αθήνα, πάντως, τα περιθώρια υποχωρήσεων είναι σαφώς οριοθετημένα. Η ελληνική πλευρά έχει διαμηνύσει στο Παρίσι ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή οποιαδήποτε διαδικασία η οποία θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας για την αδειοδότηση των ερευνών. Πρόκειται για μια λεπτή ισορροπία, καθώς η προσπάθεια αποφυγής νέας έντασης δεν μπορεί να οδηγήσει σε παραχωρήσεις επί των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το γαλλικό αποτύπωμα και το διπλωματικό παρασκήνιο
Η ενεργότερη εμπλοκή του Παρισιού δεν είναι τυχαία. Πέρα από τη γεωπολιτική σημασία της διασύνδεσης, το έργο συνδέεται με ισχυρά γαλλικά επιχειρηματικά συμφέροντα. Ο όμιλος Meridiam διαθέτει πλειοψηφική συμμετοχή, ενώ η Nexans έχει αναλάβει από το 2023 την κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου, επωμιζόμενη σημαντικές οικονομικές και παραγωγικές δεσμεύσεις.
Η παράταση της αβεβαιότητας επηρεάζει επομένως όχι μόνο τον σχεδιασμό του ΑΔΜΗΕ και τις ενεργειακές επιδιώξεις Ελλάδας και Κύπρου, αλλά και την πορεία μιας μεγάλης γαλλικής σύμβασης. Αυτό εξηγεί και την προσπάθεια του Παρισιού να διαμορφώσει συνθήκες που θα επιτρέψουν την επανεκκίνηση των εργασιών, χωρίς να μετατραπεί η τεχνική διαδικασία σε νέα ελληνοτουρκική κρίση.
Το εγχείρημα, ωστόσο, μόνο εύκολο δεν είναι. Η Άγκυρα, με τη διατύπωση ότι δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία λήψης της απαραίτητης συγκατάθεσής της, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω διαπραγματεύσεων, επιδιώκοντας να διατηρήσει ενεργό τον ρόλο της στην εξέλιξη των ερευνών.
Η σκιά της Κάσου και το προηγούμενο του EMC
Το μεγαλύτερο ερωτηματικό αφορά πλέον τη στάση που θα τηρήσει η Τουρκία στο πεδίο. Η εμπειρία του Ιουλίου του 2024, όταν η κινητοποίηση τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή της Κάσου οδήγησε στη διακοπή των ερευνών του ιταλικού «Ievoli Relume», εξακολουθεί να βαραίνει τις εξελίξεις.
Μια επανάληψη εκείνου του σκηνικού θα μπορούσε να προκαλέσει νέα παράταση της στασιμότητας, με συνέπειες που θα ξεπερνούσαν το επιχειρησιακό σκέλος των ερευνών.
Υπάρχει, ωστόσο, και ένα διαφορετικό προηγούμενο. Οι έρευνες για το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο East to Med Data Corridor (EMC), στο οποίο συμμετέχει και η ΔΕΗ, εξελίσσονται τις τελευταίες εβδομάδες χωρίς σοβαρά επεισόδια, παρά τη διακριτική παρουσία ελληνικών και τουρκικών πολεμικών πλοίων που μεταδίδουν αντικρουόμενα μηνύματα περί δικαιοδοσίας.
Η εξέλιξη αυτή αφήνει περιθώρια για μια αντίστοιχη διαχείριση και στην περίπτωση του GSI, χωρίς ωστόσο να εξαλείφει τον κίνδυνο μιας νέας εμπλοκής. Άλλωστε, η ηλεκτρική διασύνδεση έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο πολιτικό βάρος, καθώς βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών διαφορών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τα 25 εκατ. της Κύπρου και το 1 δισ. της ΕΤΕπ
Πέρα από το διπλωματικό παρασκήνιο, η επιστροφή των ερευνητικών πλοίων στη θάλασσα αποτελεί κρίσιμο ορόσημο για τη χρηματοδοτική πορεία του έργου.
Η έναρξη των ερευνών αναμένεται να ανοίξει τον δρόμο για την καταβολή των 25 εκατ. ευρώ από την κυπριακή πλευρά, ποσό που αφορά τη συμφωνημένη συμμετοχή της Κύπρου στην ανάκτηση των δαπανών του έργου κατά την κατασκευαστική περίοδο. Η συγκεκριμένη οικονομική υποχρέωση παραμένει σε εκκρεμότητα, με τη Λευκωσία να συνδέει την εκπλήρωσή της με την έκδοση της Navtex και την επανεκκίνηση των εργασιών.
Την ίδια στιγμή, η πρόοδος των ερευνών αποτελεί βασική παράμετρο για την εξέλιξη των συζητήσεων με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, από την οποία ο ΑΔΜΗΕ έχει ζητήσει χρηματοδότηση ύψους 1 δισ. ευρώ. Η συνέχιση των εργασιών βυθού θεωρείται καθοριστική για να προχωρήσει η αξιολόγηση του αιτήματος, καθώς η τράπεζα εξετάζει, μεταξύ άλλων, τους κινδύνους υλοποίησης και τη δυνατότητα ολοκλήρωσης της επένδυσης.
Το συνολικό κόστος της ηλεκτρικής διασύνδεσης εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει ή ακόμη και θα ξεπεράσει τα 2 δισ. ευρώ, ενώ το έργο έχει ήδη εξασφαλίσει ευρωπαϊκή επιχορήγηση ύψους 657 εκατ. ευρώ, ως Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η σημαντική αυτή χρηματοδοτική στήριξη, ωστόσο, δεν αρκεί από μόνη της για να διασφαλίσει την ολοκλήρωση του έργου. Απαιτείται παράλληλα η διευθέτηση των οικονομικών εκκρεμοτήτων μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών και η αποκατάσταση ενός σταθερού πλαισίου υλοποίησης, ώστε να περιοριστεί η αβεβαιότητα που εξακολουθεί να επηρεάζει την επένδυση.
Το στοίχημα της επανεκκίνησης
Αναμφισβήτητα, η μεγάλη πρόκληση για τον Great Sea Interconnector είναι πλέον να περάσει από τις διπλωματικές διαβουλεύσεις και τις χρηματοδοτικές εκκρεμότητες στην έναρξη των εργασιών.
Η ηλεκτρική διασύνδεση αποτελεί στρατηγική ενεργειακή υποδομή για την Κύπρο, καθώς φιλοδοξεί να τερματίσει την ηλεκτρική απομόνωση της χώρας, δημιουργώντας παράλληλα νέες δυνατότητες ανταλλαγής ενέργειας με το ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρισμού.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή στήριξη και η στρατηγική σημασία της επένδυσης δεν έχουν μέχρι σήμερα αποδειχθεί αρκετές για να υπερβούν τα εμπόδια που έχουν ανακύψει.
