Νέα δεδομένα στη μάχη της ΑΑΔΕ για τη μείωση του κενού ΦΠΑ δημιουργεί η συμφωνία του ECOFIN για την ενίσχυση των ελέγχων στις διασυνοριακές απάτες, καθώς η Αθήνα αναζητά μόνιμες πηγές εσόδων που θα μπορούσαν να στηρίξουν πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο για τα επόμενα χρόνια.
Η ΑΑΔΕ έχει ήδη μεταφέρει μεγάλο μέρος της δράσης της στη μάχη για μείωση του κενού ΦΠΑ μέσα από τα myDATA, τις διασταυρώσεις, τις προσυμπληρωμένες δηλώσεις και τους ελέγχους σε επιχειρήσεις που εμφανίζουν κάποια δραστηριότητα αλλά, από την άλλη, υποβάλλουν μηδενικές δηλώσεις, ενώ από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει δραστηριότητα που θα έπρεπε να έχει αποτυπωθεί στον ΦΠΑ. Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο έρχεται να καλύψει το πιο δύσκολο κομμάτι αυτής της προσπάθειας, δηλαδή τις απάτες που δεν περιορίζονται στην ελληνική αγορά αλλά περνούν μέσα από ενδοκοινοτικές συναλλαγές, εικονικά σχήματα και «εξαφανισμένους» εμπόρους.
Η προσωρινή συμφωνία στο ECOFIN της 05.05.2026 προβλέπει ενισχυμένη συνεργασία ανάμεσα στα κράτη-μέλη, την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και την OLAF για την καταπολέμηση της απάτης στον ΦΠΑ. Το νέο πλαίσιο δίνει πιο άμεση πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα διασυνοριακών επιχειρηματικών συναλλαγών, καθώς και σε πληροφορίες του Eurofisc, του ευρωπαϊκού δικτύου κατά της απάτης στον ΦΠΑ.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές θα μπορούν να κινούνται ταχύτερα σε υποθέσεις όπου μια επιχείρηση εμφανίζει συναλλαγές σε περισσότερες από μία χώρες, αξιοποιεί το καθεστώς των ενδοκοινοτικών συναλλαγών, χρεώνει ή συμψηφίζει ΦΠΑ και στη συνέχεια εξαφανίζεται χωρίς να αποδώσει τον φόρο. Πρόκειται για το πεδίο στο οποίο τα εθνικά εργαλεία δεν επαρκούν πάντα, καθώς τα παραστατικά, τα ΑΦΜ και οι συναλλαγές μπορεί να απλώνονται σε περισσότερες φορολογικές διοικήσεις.
Η ελληνική μάχη κατά του κενού ΦΠΑ
Για την Ελλάδα, η προσωρινή συμφωνία έχει ξεχωριστή σημασία, καθώς η ΑΑΔΕ έχει ήδη ανοίξει μέτωπο στον ΦΠΑ με βάση τα ψηφιακά ίχνη των συναλλαγών, επιχειρώντας να κλείσει τρύπες που για χρόνια εμφανίζονταν μόνο εκ των υστέρων, όταν η ζημιά είχε ήδη γίνει. Τα ψηφιακά εργαλεία και οι διαδικασίες που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια δίνουν στη φορολογική διοίκηση τη δυνατότητα πιο γρήγορου εντοπισμού αποκλίσεων ανάμεσα στη δηλωμένη και στην πραγματική δραστηριότητα των επαγγελματιών και επιχειρήσεων.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΑΑΔΕ δείχνουν ότι για το γ’ τρίμηνο του 2024 εντοπίστηκαν 824 επιχειρήσεις που είχαν υποβάλει μηδενικές δηλώσεις ΦΠΑ ενώ είχαν δραστηριότητα, με 103 από αυτές να συμμορφώνονται και να υποβάλλουν 534 τροποποιητικές δηλώσεις. Οι φορολογητέες εκροές που δηλώθηκαν έφτασαν τα 9,8 εκατ. ευρώ. Αν προστεθεί και η αντίστοιχη έκτακτη δράση για το γ’ τρίμηνο του 2023, οι επιχειρήσεις που εντοπίστηκαν με μηδενικές δηλώσεις παρά την ύπαρξη δραστηριότητας φτάνουν τις 1.377.
Σε αυτή τη βάση, η συμφωνία του ECOFIN έχει βαρύτητα για την ελληνική στρατηγική, διότι όταν η απάτη περνά από χώρα σε χώρα, η ταχύτητα πρόσβασης σε διασυνοριακά δεδομένα γίνεται κρίσιμη.
Το διακύβευμα είναι μεγάλο, επειδή το κενό ΦΠΑ στην Ελλάδα παραμένει υψηλό, παρά τη σημαντική μείωση των τελευταίων ετών. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 2023 η Ελλάδα είχε κενό συμμόρφωσης στον ΦΠΑ ύψους 2,532 δισ. ευρώ, ή 11,4% της θεωρητικής φορολογικής υποχρέωσης. Το ποσοστό έχει υποχωρήσει αισθητά από το 24% του 2019, αλλά εξακολουθεί να κινείται πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος υπολογίζεται περίπου στο 9,5%.
Το ποσό των 2,5 δισ. ευρώ προκύπτει από τη διαφορά ανάμεσα στον ΦΠΑ που θα έπρεπε θεωρητικά να εισπραχθεί και στον ΦΠΑ που τελικά μπήκε στα δημόσια ταμεία. Για το 2023, η Κομισιόν υπολογίζει ότι η Ελλάδα εισέπραξε 19,756 δισ. ευρώ από ΦΠΑ, ενώ το κενό συμμόρφωσης ανήλθε σε 2,532 δισ. ευρώ, ή 11,4% της θεωρητικής φορολογικής υποχρέωσης.
Τα 2,5 δισ. ευρώ τα οποία εντοπίζει η Κομισιόν δείχνουν το μέγεθος της «δεξαμενής» από την οποία το Δημόσιο μπορεί να αντλήσει επιπλέον πόρους, εφόσον οι έλεγχοι και οι διασταυρώσεις οδηγήσουν σε σταθερή αύξηση της συμμόρφωσης, μεγαλώνοντας πιο σταθερά τη βάση των εσόδων και δίνοντας στο οικονομικό επιτελείο πρόσθετο επιχείρημα στις συζητήσεις με την Κομισιόν.
Η μάχη αυτή αποκτά επιπλέον βάρος σε μια περίοδο που οι δημοσιονομικές αντοχές μετρούνται πιο αυστηρά. Οι ανάγκες για νέα μέτρα παραμένουν, αλλά ο διαθέσιμος χώρος δεν είναι ανεξάντλητος, δίνοντας διπλή σημασία στο κλείσιμο του κενού ΦΠΑ. Από τη μία περιορίζει τη φοροδιαφυγή και την αθέμιτη πίεση στις συνεπείς επιχειρήσεις και από την άλλη μπορεί να δημιουργήσει πιο σταθερή βάση εσόδων, πάνω στην οποία θα μπορούσαν να στηριχθούν μόνιμες παρεμβάσεις χωρίς να ανοίγει τρύπα στον προϋπολογισμό.
