Μια ελληνική επιχείρηση έχει μέτοχο μια εταιρεία του εξωτερικού. Πίσω από εκείνη βρίσκεται μια δεύτερη εταιρεία και στην Ελλάδα τις υπογραφές βάζει ένας διαχειριστής. Ποιος είναι, όμως, ο άνθρωπος που ελέγχει τελικά την επιχείρηση; Σε αυτό το πρόσωπο θέλει να φτάνει η ΑΑΔΕ, η οποία αναλαμβάνει το Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων και τον έλεγχο των στοιχείων του. Οι εταιρικές επωνυμίες και οι διαδοχικές συμμετοχές θα πρέπει να οδηγούν σε συγκεκριμένα ονόματα, με τις επιχειρήσεις που παραλείπουν ή δηλώνουν ανακριβή στοιχεία να αντιμετωπίζουν πρόστιμα έως 40.000 ευρώ και μπλόκο στην ενημερότητα.
Το πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που υπερψηφίστηκε στη Βουλή φέρνει στην ΑΑΔΕ τη διαχείριση, τη λειτουργία και την εποπτεία του Μητρώου. Πρόκειται για τη βάση στην οποία καταγράφονται τα φυσικά πρόσωπα που τελικά κατέχουν ή ελέγχουν εταιρείες και άλλες νομικές οντότητες. Στον ίδιο μηχανισμό συγκεντρώνεται η αρμοδιότητα ελέγχου της ακρίβειας των καταχωρίσεων. Ο χρόνος μεταφοράς του πληροφοριακού συστήματος θα καθοριστεί με κοινή απόφαση του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και του διοικητή της Αρχής.
Πού χρησιμεύει το Μητρώο
Το βάρος πέφτει στο ποιος βρίσκεται στην άκρη της εταιρικής αλυσίδας. Γιατί άλλο είναι το όνομα του εκπροσώπου που εμφανίζεται στα έγγραφα και άλλο εκείνου που έχει τον τελικό έλεγχο. Ένας διαχειριστής μπορεί να υπογράφει συμβάσεις και να εκπροσωπεί την επιχείρηση χωρίς να είναι ο πραγματικός της δικαιούχος. Αντίστοιχα, μια εταιρεία μπορεί να εμφανίζεται ως μέτοχος, αλλά πίσω από τις δικές της συμμετοχές να βρίσκεται το φυσικό πρόσωπο που αναζητούν οι Αρχές.
Εκεί ακριβώς χρησιμεύει το Μητρώο. Η αναζήτηση ακολουθεί τις συμμετοχές, τα δικαιώματα ψήφου και άλλους τρόπους άσκησης ελέγχου, ώστε να αποτυπώνεται η πραγματική ιδιοκτησιακή εικόνα. Μια σύνθετη εταιρική δομή δεν σημαίνει αυτομάτως παρανομία. Όταν, όμως, εξετάζεται μια ύποπτη συναλλαγή, πρέπει να είναι δυνατόν να εξακριβωθεί ποιος ελέγχει τις εταιρείες που συμμετέχουν σε αυτή και ποιος τελικά ωφελείται από τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.
Η παρέμβαση εντάσσεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο κατά του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Σκοπός είναι να περιορίζονται τα κενά πληροφόρησης που δυσκολεύουν την έρευνα για τις διαδρομές των χρημάτων. Η μεταφορά του Μητρώου στην ΑΑΔΕ συγκεντρώνει τα δηλωμένα στοιχεία και την επαλήθευσή τους στον ίδιο διοικητικό μηχανισμό, με δυνατότητα αξιοποίησης πληροφοριών από τις αρμόδιες υπηρεσίες της.
Η πρώτη πηγή παραμένουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις. Οφείλουν να γνωρίζουν και να δηλώνουν τους πραγματικούς δικαιούχους τους, διατηρώντας τεκμηριωμένα και επικαιροποιημένα στοιχεία. Η ΑΑΔΕ θα έχει άμεση πρόσβαση στις καταχωρίσεις χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση της εταιρείας. Θα μπορεί επίσης να ελέγχει επιτόπου το ειδικό μητρώο που πρέπει να τηρείται στην έδρα ή στην εγκατάσταση του υπόχρεου, εξετάζοντας αν τα δικαιολογητικά στηρίζουν την ηλεκτρονική δήλωση και αν έχουν καταγραφεί όλες οι μεταβολές.
Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα διασύνδεσης με το ΓΕΜΗ, αποθετήρια τίτλων και άλλους φορείς που διαθέτουν σχετικές πληροφορίες. Έτσι, η δηλωμένη εικόνα θα μπορεί να αντιπαραβάλλεται με δεδομένα από διαφορετικές πηγές και να εντοπίζονται αποκλίσεις. Όταν η εταιρική αλυσίδα περνά τα σύνορα, προβλέπεται ανταλλαγή στοιχείων μεταξύ των αρμόδιων αρχών των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε η έρευνα να συνεχίζεται και εκτός Ελλάδας.
Για τις επιχειρήσεις, το πρακτικό μήνυμα είναι να μη μένουν πίσω οι καταχωρίσεις όταν αλλάζει η πραγματική ιδιοκτησία ή ο έλεγχος. Κάθε μεταβολή πρέπει να δηλώνεται μέσα σε 60 ημέρες. Την ευθύνη τήρησης του ειδικού μητρώου έχει ο νόμιμος εκπρόσωπος ή ειδικά εξουσιοδοτημένο πρόσωπο, ενώ οι πληροφορίες παραμένουν διαθέσιμες για δέκα χρόνια μετά τη διαγραφή της εταιρείας.
Τα πρόστιμα
Οι βασικές υποχρεώσεις και τα πρόστιμα προϋπάρχουν και διατηρούνται. Η μη υποβολή δήλωσης, τα ελλιπή ή ανακριβή στοιχεία και η μη τήρηση ειδικού μητρώου επισύρουν κυρώσεις από 5.000 έως 40.000 ευρώ. Συνεπάγονται επίσης δέσμευση χορήγησης αποδεικτικού ενημερότητας μέχρι τη συμμόρφωση, με συνέπειες για συναλλαγές στις οποίες αυτό απαιτείται. Η τακτοποίηση της παράβασης αποκτά, επομένως, άμεση σημασία για τη λειτουργία της επιχείρησης.
Ξεχωριστή σημασία έχει η εξακρίβωση των προσώπων πίσω από επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε δημόσιες συμβάσεις και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Το πλαίσιο καθορίζει την πρόσβαση των αρμόδιων φορέων και προβλέπει διαδικασία για δημοσιογράφους, ερευνητές και άλλους ενδιαφερόμενους με ειδικό έννομο συμφέρον για την καταπολέμηση του ξεπλύματος. Το αιτιολογημένο αίτημα θα εξετάζεται κατά κανόνα σε 12 εργάσιμες ημέρες και η έγκριση θα ισχύει για τρία χρόνια, δίνοντας συγκεκριμένη διαδρομή στην έρευνα για τα πρόσωπα πίσω από τις επωνυμίες.
