Η ραγδαία επέκταση της τεχνητής νοημοσύνης συναντά πλέον ένα ολοένα ισχυρότερο κύμα κοινωνικών αντιδράσεων στην Ευρώπη, με τα τεράστια κέντρα δεδομένων που κατασκευάζουν οι τεχνολογικοί κολοσσοί να μετατρέπονται σε νέο πεδίο σύγκρουσης.
Στο Άμστερνταμ, εκατοντάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν την Παρασκευή έξω από εργοτάξιο της Microsoft, με περισσότερους από 100 να καταφέρνουν τελικά να εισβάλλουν στις εγκαταστάσεις.
Η κινητοποίηση ήρθε σε ανταπόκριση της νέας πανευρωπαϊκής καμπάνιας «Stop Dirty Data Centers», στο πλαίσιο της οποίας πάνω από 100 οργανώσεις συμμετέχουν σε εκδηλώσεις διαμαρτυρίας κατά των κέντρων δεδομένων σε τουλάχιστον 15 ευρωπαϊκές χώρες μέχρι και αύριο Σάββατο.
Με τον τρόπο αυτό η Ευρώπη παίρνει τη σκυτάλη από τις ΗΠΑ και την λαϊκή… εξέγερση κατά των mega data centers που πυροδότησαν οι ενδιάμεσες εκλογές.
Οι εικόνες από την ολλανδική πρωτεύουσα είναι χαρακτηριστικές της έντασης που προκαλεί η επέκταση των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης. Διαδηλωτές σκαρφάλωσαν σε περιφράξεις, χρησιμοποίησαν σκάλες, άνοιξαν τρύπες στα προστατευτικά κιγκλιδώματα και ανέβηκαν σε σκαλωσιές και γερανούς, ενώ άλλοι ανάρτησαν πανό και έγραψαν συνθήματα στις τσιμεντένιες βάσεις του υπό κατασκευή συγκροτήματος.
Πίσω από την κινητοποίηση ήταν η Geef Tegengas, με τη συμμετοχή ακτιβιστών της Extinction Rebellion και φιλοπαλαιστινιακών οργανώσεων. Η αντίδραση δεν περιορίστηκε στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του έργου, καθώς διαδηλωτές κατηγόρησαν τη Microsoft για τις τεχνολογικές υπηρεσίες που παρέχει σε στρατιωτικούς και κρατικούς φορείς, με αναφορές στο Ισραήλ και στις αμερικανικές υπηρεσίες μετανάστευσης.
Η Microsoft, από την πλευρά της, δήλωσε ότι αναγνωρίζει το δικαίωμα των πολιτών να εκφράζουν ειρηνικά τις απόψεις τους, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν αποδέχεται παράνομες ενέργειες ή συμπεριφορές που θέτουν σε κίνδυνο την ανθρώπινη ασφάλεια.
Μια επένδυση άνω του 1 δισ. ευρώ που προκαλεί αντιδράσεις
Στην καρδιά της διαμάχης βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα υπό ανάπτυξη συγκροτήματα ψηφιακών υποδομών στο Άμστερνταμ. Το έργο υλοποιείται από την Pure Data Centres Group, με τη Microsoft να προορίζεται για μοναδικός μισθωτής των εγκαταστάσεων.
Η επένδυση ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ και προβλέπει την κατασκευή τριών πύργων ύψους 85 μέτρων, με συνολική ηλεκτρική ισχύ σύνδεσης 78 μεγαβάτ (MW). Πρόκειται για εγκατάσταση ιδιαίτερα μεγάλων ενεργειακών απαιτήσεων, η οποία, σύμφωνα με τους διαδηλωτές, θα μπορούσε να καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια αντίστοιχη με εκείνη όλων των νοικοκυριών του Άμστερνταμ.
Η σύγκριση αυτή αποτελεί εκτίμηση των οργανώσεων που αντιτίθενται στο έργο. Από την πλευρά της, η πρώην υπουργός Χωροταξίας της Ολλανδίας, Μόνα Κάιζερ, είχε αναγνωρίσει ότι η ετήσια κατανάλωση της εγκατάστασης θα μπορούσε να είναι συγκρίσιμη με εκείνη μιας μικρής πόλης.
Το ενδιαφέρον είναι ότι το συγκεκριμένο έργο προχωρά παρά τους αυστηρούς περιορισμούς που έχουν επιβληθεί στην κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων. Το Άμστερνταμ έχει απαγορεύσει την ανάπτυξη νέων εγκαταστάσεων έως το 2030, όμως το συγκρότημα της Microsoft εξαιρείται, καθώς ο σχεδιασμός και οι σχετικές αδειοδοτήσεις είχαν προηγηθεί.
Αντίστοιχα, δεν εμπίπτει στην εθνική απαγόρευση για νέα υπερμεγέθη κέντρα δεδομένων, η οποία ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2024 και αφορά εγκαταστάσεις που υπερβαίνουν ταυτόχρονα τα 70 MW και τα 10 εκτάρια γης. Παρά τη μεγάλη ενεργειακή ισχύ του, το έργο στο Άμστερνταμ καταλαμβάνει έκταση μόλις 2,3 εκταρίων.
Σε κάθε περίπτωση, η συγκεκριμένη υπόθεση αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις: πώς μπορούν να περιορίσουν την επέκταση των ιδιαίτερα ενεργοβόρων υποδομών, όταν μεγάλα έργα έχουν ήδη εξασφαλίσει άδειες και δεσμεύσεις επενδύσεων πριν από την αυστηροποίηση των κανόνων.
Πανευρωπαϊκό μέτωπο με αίτημα να παγώσουν τα έργα
Η κινητοποίηση στο Άμστερνταμ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας με την ονομασία Stop Dirty Data Centres, η οποία συντονίζει δράσεις την Παρασκευή 6 και το Σάββατο 7 Νοεμβρίου.
Περισσότερες από 100 περιβαλλοντικές οργανώσεις, συλλογικότητες πολιτών και ομάδες υπεράσπισης των ψηφιακών δικαιωμάτων συμμετέχουν στην πρωτοβουλία, με δράσεις σε τουλάχιστον 15 χώρες, μεταξύ των οποίων η Ολλανδία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Ιταλία, η Γερμανία, το Βέλγιο, η Αυστρία, η Κροατία, η Πολωνία, η Δανία, η Φινλανδία και η Ιρλανδία.
Στη Βαρσοβία έχει προγραμματιστεί συγκέντρωση έξω από το πολωνικό Κοινοβούλιο, στο Δουβλίνο πορεία διαμαρτυρίας, ενώ στη Δανία οι κινητοποιήσεις στρέφονται επίσης κατά εγκαταστάσεων της Microsoft. Σε άλλες πόλεις πραγματοποιούνται δημόσιες συζητήσεις, ενημερωτικές εκδηλώσεις και συλλογές υπογραφών.
Οι οργανωτές ζητούν άμεσο μορατόριουμ στην κατασκευή νέων μεγάλων data centers, μέχρι να διαμορφωθούν σαφείς κανόνες για τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις τους και να εξασφαλιστεί ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στις αποφάσεις.
«Οι τοπικές κοινωνίες σε ολόκληρη την Ευρώπη ξεσηκώνονται για να σταματήσουν τα ρυπογόνα κέντρα δεδομένων στις περιοχές τους», αναφέρει η καμπάνια, υποστηρίζοντας ότι το κόστος από τη ραγδαία ανάπτυξή τους έχει φθάσει σε επίπεδα που δεν μπορούν πλέον να αγνοηθούν.
Ο Όουεν Έσπλεϊ, συντονιστής της πανευρωπαϊκής εκστρατείας, υποστηρίζει ότι οι κινητοποιήσεις αποδεικνύουν πως οι πολίτες μπορούν να αντισταθούν στον αγώνα δρόμου για την κατασκευή ολοένα περισσότερων εγκαταστάσεων.
Στόχος, όπως εξηγούν οι διοργανωτές, είναι να εξασφαλιστεί ότι η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης θα υπηρετεί τις ανάγκες της κοινωνίας και όχι αποκλειστικά τα οικονομικά συμφέροντα των μεγάλων τεχνολογικών επιχειρήσεων.
Ενέργεια, νερό και κατοικία: Γιατί αντιδρούν οι τοπικές κοινωνίες
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τις τοπικές κοινωνίες είναι το τεράστιο ενεργειακό αποτύπωμα των εγκαταστάσεων. Τα data centers απαιτούν αδιάλειπτη ηλεκτροδότηση για τη λειτουργία χιλιάδων εξυπηρετητών, αλλά και σημαντικούς πόρους για την ψύξη τους.
Η εξάπλωση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης αυξάνει ακόμη περισσότερο τις απαιτήσεις, καθώς η εκπαίδευση και η λειτουργία των προηγμένων μοντέλων AI στηρίζονται σε εξαιρετικά ισχυρές υπολογιστικές υποδομές.
Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται στα στοιχεία της Ιρλανδίας. Σύμφωνα με την Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία της χώρας, τα data centers κατανάλωσαν το 23% της συνολικής καταγεγραμμένης ηλεκτρικής ενέργειας το 2025, έναντι μόλις 5% το 2015.
Μάλιστα, η κατανάλωσή τους αυξήθηκε κατά 10% μέσα σε έναν χρόνο, φθάνοντας τις 7.663 γιγαβατώρες, την ώρα που η κατανάλωση των υπόλοιπων χρηστών αυξήθηκε μόλις κατά 2%.
Οι πιέσεις αυτές έχουν ήδη οδηγήσει αρκετές ευρωπαϊκές χώρες στην υιοθέτηση περιορισμών. Στην Ιρλανδία, το προηγούμενο καθεστώς ουσιαστικού παγώματος νέων συνδέσεων στο δίκτυο αντικαταστάθηκε στα τέλη του 2025 από αυστηρότερους όρους για την ενεργειακή επάρκεια των εγκαταστάσεων.
Στην Ολλανδία, οι περιορισμοί επικεντρώνονται στα υπερμεγέθη συγκροτήματα, ενώ στη Γερμανία σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι κανόνες χωροθέτησης και οι δυνατότητες σύνδεσης με τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας.
Στη Φινλανδία, η Google βρέθηκε αντιμέτωπη με παρέμβαση των αρχών για δύο σχεδιαζόμενα κέντρα δεδομένων, ύστερα από εργασίες αποψίλωσης δασικών εκτάσεων πριν ολοκληρωθεί η περιβαλλοντική αξιολόγηση. Στην Ισπανία, αντίστοιχες αντιδράσεις καταγράφονται σε μικρότερες κοινότητες, μεταξύ των οποίων και η Τορελομπατόν, όπου οι κάτοικοι αμφισβητούν τις συνέπειες μεγάλων επενδύσεων ψηφιακών υποδομών.
Στο περιβαλλοντικό σκέλος, έρευνα του γερμανικού Öko-Institut εκτιμά ότι οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που συνδέονται με τα data centers τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να υπερπενταπλασιαστούν έως το 2030 σε σύγκριση με το 2023. Οι προβολές της μελέτης αποτυπώνουν τη μεγάλη αύξηση των εκπομπών που θα μπορούσε να συνοδεύσει τη διεύρυνση των υπολογιστικών υποδομών.
Οι οργανώσεις επισημαίνουν ακόμη ότι οι εγκαταστάσεις διεκδικούν γη και ενεργειακούς πόρους που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για κατοικίες, δημόσιες υπηρεσίες ή άλλες οικονομικές δραστηριότητες.
Ανησυχίες εκφράζονται επίσης για την πιθανότητα αύξησης των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, την πίεση στα αποθέματα νερού, τις εφοδιαστικές αλυσίδες, την απασχόληση και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Η τεχνολογική βιομηχανία αντιτείνει ότι οι επενδύσεις στα data centers δημιουργούν θέσεις εργασίας κατά την κατασκευή και τη λειτουργία τους, ενισχύουν την οικονομική δραστηριότητα και αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση για την ανάπτυξη και τη διάδοση της τεχνητής νοημοσύνης.
Το παράδοξο των Βρυξελλών: Επενδύσεις άνω των 30 δισ. ευρώ στην AI
Το πανευρωπαϊκό κύμα διαμαρτυρίας εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει ακριβώς το αντίθετο: να επιταχύνει τη δημιουργία νέων υπολογιστικών υποδομών, περιορίζοντας την εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Τον Ιούλιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε διαδικασία για τη δημιουργία έως επτά μεγάλων μονάδων τεχνητής νοημοσύνης, των λεγόμενων AI Gigafactories, φιλοδοξώντας να κινητοποιήσει επενδύσεις άνω των 30 δισ. ευρώ.
Το σχέδιο προβλέπει χρηματοδοτική στήριξη έως 10 δισ. ευρώ από ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους, με στόχο την προσέλκυση τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ ιδιωτικών κεφαλαίων.
Οι νέες υποδομές θα συνδυάζουν προηγμένους επεξεργαστές, τεχνολογίες cloud, δίκτυα υψηλών ταχυτήτων και ενεργειακά αποδοτικά κέντρα δεδομένων. Σκοπός είναι να αποκτήσουν ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ερευνητικά ιδρύματα και δημόσιοι φορείς πρόσβαση στην υπολογιστική ισχύ που απαιτείται για την ανάπτυξη προηγμένων μοντέλων AI.
Παράλληλα, οι αμερικανικοί τεχνολογικοί κολοσσοί συνεχίζουν να ενισχύουν την παρουσία τους στην ευρωπαϊκή αγορά. Η Google προωθεί επενδύσεις ύψους 13 δισ. ευρώ σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης στη Φινλανδία, ενώ η Microsoft και η Amazon σχεδιάζουν μεγάλα συγκροτήματα στην ισπανική περιφέρεια της Αραγονίας.
Για τις εταιρείες, η επέκταση αυτή συνδέεται με την αυξανόμενη ζήτηση υπολογιστικής ισχύος και υπηρεσιών cloud. Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, αποτελεί ζήτημα τεχνολογικής ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής αυτονομίας.
Ωστόσο, η επιδίωξη προσέλκυσης περισσότερων επενδύσεων συγκρούεται πλέον με τα αιτήματα των τοπικών κοινωνιών για προστασία των φυσικών πόρων, μεγαλύτερη διαφάνεια και ουσιαστικό έλεγχο των έργων.
Από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη: Η πολιτική διάσταση της σύγκρουσης
Η ευρωπαϊκή κινητοποίηση πραγματοποιείται μόλις δύο ημέρες μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η ανάπτυξη των data centers αναδείχθηκε σε σημαντικό ζήτημα για αρκετές τοπικές κοινωνίες.
Σε πολλές αμερικανικές περιοχές οι ψηφοφόροι στήριξαν περιορισμούς στην κατασκευή μεγάλων υπολογιστικών εγκαταστάσεων, ενώ υποψήφιοι των Δημοκρατικών που είχαν ταχθεί υπέρ αυστηρότερου ελέγχου των επενδύσεων επικράτησαν σε κρίσιμες αναμετρήσεις.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το εξειδικευμένο μέσο Capacity, τουλάχιστον 75 έργα data centers, συνολικής αξίας σχεδόν 130 δισ. δολαρίων, μπλοκαρίστηκαν ή καθυστέρησαν στις ΗΠΑ κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 εξαιτίας τοπικών αντιδράσεων.
Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν την εκτίμηση των ευρωπαϊκών οργανώσεων ότι η αμφισβήτηση των νέων υποδομών δεν αποτελεί πλέον μεμονωμένο τοπικό φαινόμενο, αλλά εξελίσσεται σε ευρύτερο πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα.
Η σύγκρουση επεκτείνεται, άλλωστε, πέρα από τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι διαδηλωτές θέτουν ερωτήματα για το ποιος ελέγχει την ψηφιακή οικονομία, ποιος αποφασίζει για τη χρήση των ενεργειακών πόρων και ποιο είναι το πραγματικό όφελος που αποκομίζουν οι κοινωνίες από τις επενδύσεις δισεκατομμυρίων.
Η Microsoft βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης, όμως οι αντιδράσεις αφορούν συνολικά το μοντέλο ταχείας ανάπτυξης των υποδομών που υποστηρίζουν την τεχνητή νοημοσύνη.
Για τις Βρυξέλλες και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, το ζητούμενο είναι να διατηρήσουν την τεχνολογική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης χωρίς να επιβαρύνουν δυσανάλογα τα ενεργειακά δίκτυα και τις τοπικές κοινωνίες.
Για τους διαδηλωτές, αντιθέτως, η προτεραιότητα είναι να σταματήσει η κατασκευή νέων μεγάλων εγκαταστάσεων μέχρι να αποφασιστεί με διαφανείς και δημοκρατικές διαδικασίες πού, πώς και υπό ποιες προϋποθέσεις θα αναπτύσσονται.
Και κάπως έτσι, η μάχη για το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης μεταφέρεται από τα εργαστήρια και τα επενδυτικά σχέδια της Silicon Valley στους δρόμους των ευρωπαϊκών πόλεων, όπου η υπόσχεση της τεχνολογικής προόδου βρίσκεται αντιμέτωπη με τις ανησυχίες για το πραγματικό οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό της κόστος.
