Με το σκεπτικό ότι το νέο κληρονομικό δίκαιο υπηρετεί τον άνθρωπο και τις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας, υπερψηφίστηκε αργά το βράδυ της Τρίτης (19.05.2026) κατά πλειοψηφία το νομοσχέδιο που κατέθεσε το υπουργείο Δικαιοσύνης για την αναμόρφωση του δικαίου που διέπει τις κληρονομιές, μετά από 80 ολόκληρα χρόνια.
Το νέο νομοσχέδιο για τις κληρονομιές «εισάγει μια νέα εποχή για το σύνολο των πολιτών», ανέφερε ως κατακλείδα η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης, ο υπουργός, Γιώργος Φλωρίδης και ο υφυπουργός, Γιάννης Μπούγας, μιλώντας στην Ολομέλεια της Βουλής, προσθέτοντας ότι οι νέες διατάξεις στο κληρονομικό δίκαιο εγγυώνται την «ασφάλεια, τη συμπερίληψη και την κοινωνική ισορροπία» και αποτελούν μέρος μιας συνολικής προσπάθειας «για ένα κράτος που ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών».
Όπως αναφέρεται και στην αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου, στόχος όλων των εισαγόμενων ρυθμίσεων είναι ο άμεσος θετικός αντίκτυπος στο κοινωνικό σύνολο, την επιχειρηματικότητα και βεβαίως την ελληνική οικονομία. Επί της ουσίας, οι διατάξεις που διέπουν το κληρονομικό δίκαιο εκσυγχρονίζονται, ώστε να συμβαδίζουν με τη σημερινή εποχή.
Ο νέος νόμος, όπως επισημάνθηκε από τον Γιώργο Φλωρίδη και τον Γιάννη Μπούγα, αντιμετωπίζει οριστικά χρόνια προβλήματα, όπως ο κίνδυνος πλαστότητας που ελλοχεύει στις ιδιόγραφες διαθήκες, η παντελής έλλειψη προστασίας του συντρόφου εκτός γάμου και η αδυναμία σύναψης κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου.
Ο νέος νόμος θα τεθεί σε εφαρμογή από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, με την έναρξη του νέου δικαστικού χρόνου, ώστε να δοθεί ο απαιτούμενος χρόνος για τη μετάβαση στη νέα εποχή του κληρονομικού δικαίου.
Οι βασικότερες αλλαγές που θεσπίζονται με το αναμορφωμένο κληρονομικό δίκαιο είναι:
Η σύνταξη διαθηκών
Προβλέπεται η απλοποίηση της διαδικασίας σύνταξης δημόσιας διαθήκης και η κατάρτιση μυστικής διαθήκης με λιγότερους μάρτυρες. Πρόβλεψη για ειδική διαδικασία για σύνταξη διαθήκης από πρόσωπο με σοβαρή αναπηρία λόγου και ενιαίος τύπος διαθήκης σε έκτακτες περιπτώσεις.
Διατηρούνται οι ιδιόγραφες διαθήκες, αλλά με αυστηρότερες δικλείδες ασφαλείας, καθώς θα έχουν ισχύ ενός έτους από τη σύνταξή τους, ενώ θα εξετάζονται από συμβολαιογράφο και μάρτυρες οι διαθήκες με μεγαλύτερη χρονική απόσταση.
Διαθήκη θα μπορεί πλέον να συντάσσει πρόσωπο που έχει συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας του. Απαγορεύεται η διαθήκη σε άτομα που νοσηλεύονται σε νοσοκομείο, οίκους ευγηρίας, ιδρύματα περίθαλψης κτλ. προς άτομα που υπηρετούν σε αυτά ή είναι στη διοίκηση αυτών των δομών.
Η εξ αδιαθέτου διαδοχή
Αλλάζει η εξ αδιαθέτου διαδοχή. Μεγαλώνει η κληρονομική μερίδα του χήρου ή χήρας στο 1/3 όταν στην οικογένεια υπάρχει ένα παιδί. Παραμένει στο 1/4 το ποσοστό κληρονομιάς του εναπομείναντος συζύγου, όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά. Στην περίπτωση που δεν υπάρχουν παιδιά, ο χήρος/χήρα κληρονομεί πρώτος, όλη την κληρονομιά (πριν από τους γονείς, ή άλλους συγγενείς).
Τα ίδια ακριβώς δικαιώματα ισχύουν και στην περίπτωση συμφώνου συμβίωσης. Πλήρες κληρονομικό δικαίωμα αποκτούν και οι σύντροφοι εκτός γάμου, για σχέση μεγαλύτερη των τριών ετών, όταν δεν υπάρχουν άλλοι εγγύτεροι συγγενείς. Ο δικαιούχος σύντροφος θα πρέπει να κάνει σχετική αίτηση μέσα σε τέσσερις μήνες από το θάνατο του συντρόφου του. Σε διαφορετική περίπτωση, η περιουσία μεταβιβάζεται στο δημόσιο.
Οι κληρονομικές συμβάσεις δύο τύπων
Καθιερώνεται ο θεσμός της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου. Η σύμβαση καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων.
Επίσης, μπορεί να καταρτιστεί σύμβαση, με την οποία ο κληρονόμος δηλώνει ρητά ότι παραιτείται από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομιά.
Η νόμιμη μοίρα
Αλλάζει η νόμιμη μοίρα. Οι κληρονόμοι (π.χ. σύζυγος, τέκνα) δεν αποκτούν πλέον συγκυριότητα στα ακίνητα που κληρονομούν, δηλαδή εξ αδιαιρέτου, αλλά δικαιούνται, αν το επιθυμούν, να λάβουν τη μερίδας τους σε χρήμα κατά το ήμισυ της αξίας του κληροδοτήματος.
Ο κληρονόμος δε βαρύνεται ατομικά, με την προσωπική του περιουσία, για τα χρέη της κληρονομιάς, εκτός αν δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομιά ή συντρέχουν ειδικές περιπτώσεις.
Η εκκαθάριση κληρονομιάς
Τέλος, αλλάζει ο τρόπος διορισμού των εκκαθαριστών κληρονομιάς. Εκκαθαριστής της κληρονομιάς διορίζεται δικηγόρος, ο οποίος περιλαμβάνεται σε ειδικό κατάλογο που υπάρχει στο δικαστήριο της κληρονομίας, ενώ δεν μπορεί να διοριστεί ως εκκαθαριστής ο κληρονόμος και τα λοιπά πρόσωπα που μνημονεύονται στη διαθήκη.
Η τροπολογία για τα πολιτικά πρόσωπα που άναψε φωτιές
Μαζί με τα 40 άρθρα που περιλαμβάνει το κληρονομικό δίκαιο, στο νομοσχέδιο υπήρχε και η επίμαχη τροπολογία του υπουργείου Δικαιοσύνης για την επίσπευση εκδίκασης υποθέσεων που αφορούν σε πολιτικά πρόσωπα.
Υπενθυμίζεται ότι η διάταξη 32Α φέρει τίτλο: «Ανάκριση και Εκδίκαση Αξιοποίνων Πράξεων Βουλευτών» και προβλέπει για εν ενεργεία βουλευτές που βαρύνονται με πλημμελήματα ότι η υπόθεση θα εισάγεται προς εκδίκαση άμεσα, με απευθείας κλήση του κατηγορουμένου και θα προσδιορίζεται το αργότερο εντός τριών μηνών από την εισαγωγή της.
Για όσους βουλευτές αντιμετωπίζουν κακουργήματα η ανάκριση θα διεξάγεται από εφέτη ανακριτή και θα πρέπει να περατώνεται εντός 4 μηνών, ενώ η εκδίκαση της υπόθεσης θα πρέπει προσδιορίζεται μέσα σε τρεις μήνες από το παραπεμπτικό βούλευμα.
Επιστολή Κοβέσι με «πυρά» κατά της τροπολογίας στον Γιώργο Φλωρίδη
Πηγές της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στο Στρασβούργο, έκαναν λόγο για ενόχληση της επικεφαλής του θεσμού, κ. Λάουρα Κοβέσι, την οποία εξέφρασε στην επιστολή που απέστειλε στον υπουργό Δικαιοσύνης. Σε αυτή φαίνεται να εκφράζει την ιδιαίτερη ανησυχία και δυσαρέσκειά της για την τροπολογία καθώς θεωρείται ότι επιχειρεί να αποκλείσει τους εντεταλμένους Ευρωπαίους εισαγγελείς από την έρευνα πολιτικών προσώπων.
Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι η προτεινόμενη διάταξη είναι ασυμβίβαστη με τον κανονισμό για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, με δεδομένο ότι δεν εξαιρεί από την εφαρμογή του τις υποθέσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά της. Η διάταξη είναι επίσης ασυμβίβαστη και με την ελληνική νομοθεσία, η οποία προβλέπει ότι οι εντεταλμένοι Ευρωπαίοι εισαγγελείς ασκούν όλες τις εξουσίες ενός ανακριτή, με εξαίρεση τη διεξαγωγή της εξέτασης του κατηγορουμένου και τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τα περιοριστικά μέτρα και την προσωρινή κράτηση.
Όλες οι ανακριτικές πράξεις ενεργούνται από τους εντεταλμένους Ευρωπαίους Εισαγγελείς, ανταπάντησε από το βήμα της Βουλής ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Γιάννης Μπούγας, ξεκαθαρίζοντας από την πλευρά του ότι η νομοτεχνική βελτίωση «επ’ ουδενί επηρεάζει την αρμοδιότητα του ανακριτή για συγκεκριμένες ανακριτικές πράξεις, όπως ορίζονται στον κανονισμό της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας».
