Το περίφημο ’87 είναι μια από τις πιο εμβληματικές χρονιές στην Ελλάδα. Πολλοί θυμούνται τον καύσωνα το καλοκαίρι, άλλα ξεχνούν ότι τον Μάρτιο του ίδιου χρόνου είχαμε πρωτοφανείς χαμηλές για την χώρα θερμοκρασίες, κανονικό παγετό και όχι μόνο χιόνια βέβαια.
Οι τρεις ήμερες από 26 έως 28 Μαρτίου 1987, οπού η Ελλάδα και η Τουρκία έφθασαν στο χείλος του πολέμου για ακόμα μία φορά. Η κρίση κορυφώθηκε στα τέλη Μαρτίου, μετά την απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης να αποστείλει το ωκεανογραφικό «Σισμίκ-1» στο Αιγαίο για έρευνες, εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Προσπάθεια υφαρπαγής της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, μονομερείς διεκδικήσεις της Άγκυρας και προσπάθεια έναρξης διαπραγματεύσεων με την Αθήνα για εφ’ όλης της ύλης θέματα, συμφέροντα εταιριών πετρελαίου και δυσαρέσκεια της Δύσης με την πολιτική του Ανδρέα Παπανδρέου αποτελούσαν ορισμένους παράγοντες της εξίσωσης εκείνης της κρίσεως. Η κρίση έχει καταγραφεί στο υποσυνείδητο του ελληνικού λαού ως μια επιτυχημένη αντιμετώπιση της τουρκικής επεκτατικότητας και των διεκδικήσεων της στο Αιγαίο. Μάλιστα ο χειρισμός αυτής της κρίσεως και ειδικά η αποφασιστικότητα της ελληνικής κυβερνήσεως, συχνά αντιπαραβάλλεται με τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν εννέα χρόνια αργότερα, στην κρίση των Ιμίων.
Tον Ιούνιο είχαμε το θρυλικό πλέον Ευρωμπάσκετ με τον Γκάλη πρωταγωνιστή-θρύλο μαζί και με τα υπόλοιπα παιδιά της Εθνικής και βέβαια το καλοκαίρι είχαμε τον καύσωνα σε εποχή που σπάνιζαν τα κλιματιστικά. Θυμάμαι τους τοίχους του σπιτιού μου να βράζουν κυριολεκτικά και συνεχώς μας κτυπούν οι υψηλές θερμοκρασίες σαν ρουκέτες. Πάντως, χωρίς τις προσλαμβάνουσες παραστάσεις της τεχνολογίας που βελτιώνει την ζωή μας, παραπονιόμασταν πολύ λιγότερο απ’ όσο σήμερα.
Έχουν περάσει μόλις 36 χρόνια και κοντεύει να ξεχαστεί ο φονικός καύσωνας του Ιουλίου του 1987, που άφησε πίσω του επισήμως 1300 και ανεπισήμως περισσότερα από 1500 θύματα!
Οι μέγιστες θερμοκρασίες ήταν όλες τις μέρες πάνω από 40 βαθμούς σε όλο σχεδόν το λεκανοπέδιο και σε πολλές περιοχές της χώρας. Τη νύχτα οι χαμηλες ήταν πάνω από 29-30 βαθμούς τις περισσότερες νύχτες του καύσωνα. Τα δυτικά τμήματα του λεκανοπεδίου χτυπήθηκαν περισσότερο.
Οι ανώτατες τιμές θερμοκρασίας ήταν 45 βαθμοί κελσιου στην Ελευσίνα στις 23 αλλά και στις 27 Ιουλίου ενώ τις υπόλοιπες μέρες, ήταν γύρω στους 41-43. Επίσης, στη Ν.Φιλαδέλφεια η μέγιστη τιμή που καταγράφηκε ήταν 44 βαθμοί στις 27/7/87.
Ακολουθούν οι τιμές θερμοκρασίας από το αεροδρόμιο της Ελευσίνας, σε κόκκινο πλαίσιο για τη περίοδο του καύσωνα, με τη 1η στήλη να αφορά την ημερομηνία, την δεύτερη τη μέση τιμή θερμοκρασίας της ημέρας Τ, τη τρίτη τη μέγιστη τιμή θερμοκρασίας της μέρας ΤΜ, και τη τέταρτη (εντός του κόκκινου πλαισίου) την ελάχιστη τιμή θερμοκρασίας της μέρας Τm. (Πηγή:http://www.tutiempo.net/clima/Elefsis_Airport/167180.htm)
Επίσης, ακολουθεί διάγραμμα με τις μέγιστες και ελάχιστες τιμές θερμοκρασίας στη Ν.Φιλαδέλφεια και το αστεροσκοπείο της Πεντέλης (όπου ακόμη και εκεί, η θερμοκρασία στις 23/7 έφτασε τους 41 βαθμούς). (Πήγη: “The extreme heat wave in Athens in July 1987 from the point of view of human biometeorology”, A.Matzarakis & H. Mayer, Atmospheric Environment 25B, No2, pp. 203-211, 1991).
Ακόμη και το παραθαλάσσιο Ελληνικό, σημείωσε πολύ υψηλές μέγιστες τιμές θερμοκρασίας και το χειρότερο από όλα σε συνδυασμό με μεγάλες τιμές υγρασίας που εκτόξευσαν την “αισθητή θερμοκρασία” σε ασύλληπτα επίπεδα. Η “αισθητη θερμοκρασία” ή το “heat index” είναι, κατά κάποιο τρόπο η θερμοκρασία που αισθάνεται κάποιος σε συνάρτηση με τα επίπεδα σχετικής υγρασίας. Προφανώς, όσο μεγαλύτερη είναι η σχετική υγρασία, τόσο αυξάνει η “θερμοκρασία που νιώθει” κάποιος και συνεπακόλουθα η δυσφορία.
Το χρονικό του καύσωνα
Στις 23 Ιουλίου οι νεκροί είχαν αυξηθεί, αλλά ακόμα ο αριθμός δεν ήταν ανησυχητικός. «Θερίζει η Λάβρα» διαβάζουμε στο πρωτοσέλιδο. Το πρόβλημα της ζέστης έκαναν χειρότερο οι διακοπές νερού και ρεύματος.
Στις 25 Ιουλίου η χώρα βρισκόταν σε «κατάσταση έκτακτης ανάγκης». Οι νεκροί είχαν φτάσει τους 300 και ο αριθμός συνέχιζε να αυξάνεται.
Σοκ προκαλεί το ρεπορτάζ που αναφέρει ότι οι νεκροθάλαμοι των νοσοκομείων είχαν γεμίσει με αποτέλεσμα να μην υπάρχει χώρος για τους νεκρούς. «Όπως έγινε γνωστό, τα στρατιωτικά νοσοκομεία διέθεσαν τους νεκροθαλάμους τους και ήδη μεταφέρονται σε αυτούς νεκροί από άλλα νοσοκομεία».
Μία ημέρα μετά οι νεκροί τοποθετούνταν ακόμα και στα ψυγεία των βαγονιών των τρένων του ΟΣΕ σύμφωνα με το ρεπορτάζ .
Μετά την εβδόμη ημέρα του καύσωνα η θερμοκρασία άρχισε να πέφτει σιγά, σιγά. Ο απολογισμός όμως ήταν τραγικός. Ο φονικός καύσωνας του 1987 άφησε πίσω του σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, 1300 νεκρούς, εκ των οποίων οι 1115 στην Αττική.Ανεπίσημες πηγές αναφέρουν ότι οι νεκροί ξεπέρασαν τους 1.500 αλλά για πολιτικούς λόγους ο αριθμός δεν επιβεβαιώθηκε. Όποιος κι αν είναι ο πραγματικός αριθμός, ο καύσωνας του 1987 αποτελεί μέχρι σήμερα μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της χώρας εν καιρώ ειρήνης. Η θερμοκρασία σταμάτησε στους 44 βαθμούς. Πρόκειται σίγουρα για μία από τις μεγαλύτερες τιμές στην Αθήνα, αλλά όχι τη μεγαλύτερη: το καλοκαίρι του 1977 είχαμε πιάσει 48 βαθμούς χωρίς ούτε έναν νεκρό.
Ο ξεχασμένος καύσωνας του 1977, όταν ο υδράργυρος άγγιξε τους 48 βαθμούς
Την πρωτιά στους καύσωνες που έχουν καταγραφεί μεταπολεμικά σε ολόκληρη την έκταση της Ευρώπης, όπως σημειώνεται μέχρι σήμερα στα αρχεία του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού, κρατάει η βιομηχανική πόλη της Ελευσίνας και το περιστατικό του 1977, μια δεκαετία πριν δηλαδή από τον μάλλον διασημότερο καύσωνα της σύγχρονης ιστορίας μας. Μία και μόνο ημέρα έχει περάσει στην ιστορία από εκείνο το θέρος για τις υψηλές θερμοκρασίες: ήταν 10 Ιουλίου του 1977 και ο υδράργυρος έδειξε (υπό σκιά, πάντα) το πρωτάκουστο νούμερο των 48.0 °C στην Ελευσίνα, 42.0 °C στο κέντρο της Αθήνας και 44.0 °C στη Νέα Φιλαδέλφεια.
Oι μεγαλύτεροι καύσωνες στην ιστορία της Ελλάδας
Αύγουστος 1958 Ο καύσωνας που έπληξε τη Θεσσαλία τον Αύγουστο του 1958, με το θερμόμετρο να σκαρφαλώνει στους 47,2 βαθμών στην πόλη των Τρικάλων, είχε ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους περίπου 600 άτομα.
Ιούλιος 1973 Στις 19 Ιουλίου 1973 πολύ υψηλές θερμοκρασίες παρατηρήθηκαν σε: Λαμία 46,5 °C, Ελευσίνα 46,4 °C , Αγχίαλο 46,2 °C, Τανάγρα 46 °C, Λάρισα 45,2 °C.
Ιούνιος 1982 Μέγιστες θερμοκρασίες στη Ν. Φιλαδέλφεια 44,6°C και στα Τρίκαλα 43,8°C.
Ιούλιος 1987 Ο συγκεκριμένος καύσωνας στοίχισε τη ζωή σε 4.000 ανθρώπους. Παρότι οι ανώτατες θερμοκρασίες δεν σημείωσαν ρεκόρ, ο καύσωνας του ’87 είχε μεγάλη διάρκεια. Στην Αθήνα η μέγιστη θερμοκρασία ήταν επί οκτώ συνεχείς ημέρες ίση ή μεγαλύτερη των 41 βαθμών και ήταν εξαιρετικά υψηλές οι ελάχιστες τιμές της θερμοκρασίας, τουλάχιστον στις έξι από τις οκτώ ημέρες.
Αύγουστος 1994 Ισχυρός καύσωνας, με μέγιστες θερμοκρασίες τους 44° C στη Λαμία, 43° C στην Τρίπολη και τη Λάρισα.
Ιούλιος 2000 Ρεκόρ θερμοκρασίας στη Λάρισα με 45,4° C. Στη Νέα Φιλαδέλφεια, το ίδιο χρονικό διάστημα, η μέγιστη θερμοκρασία ήταν 44,4° C.
Ιούνιος 2007 Ο καύσωνας του Ιουνίου του 2007, που συνδέθηκε με την καταστροφική πυρκαγιά της Πάρνηθας, ήταν ο ισχυρότερος καύσωνας Ιούνιο μήνα.
Ιούνιος 2014 Μέγιστες θερμοκρασίες στην Κάτω Τιθορέα 42,7°C στην Πυργέλα του Αργους 42,3°C και στο αεροδρόμιο «Ελ. Βενιζέλος» 40,6°C.
Ιουλίος-Αυγούστος 2021 που ταλαιπώρησε την Ελλάδα αποτιμάται πλέον ως μια από τις θερμότερες περιόδους που έχει βιώσει η χώρα στη σύγχρονη ιστορία της. Μπορεί το επίσημο εθνικό και Ευρωπαϊκό ρεκόρ των 48.0°C που είχε σημειωθεί στην Ελευσίνα και στο Τατόι το 1977 να μην καταρρίφθηκε αλλά η χώρα βίωσε τιμές κοντά στα απόλυτα ρεκόρ. Πιο συγκεκριμένα στις 3/8/2021 ο σταθμός του Ε.Α.Α στον Λαγκαδά Θεσσαλονίκης σημείωσε την εντυπωσιακή τιμή των 47.1°C. Ενώ η Μακρακώμη Φθιώτιδας Ε.Α.Α (46.3°C και 46.2°C στις 2 και 3/8/2021 αντίστοιχα), Πυργέλα Αργολίδας Ε.Μ.Υ (46.3°C στις 3/8), τα Αρφαρά Μεσσηνίας Ε.Α.Α (46.1°C στις 3/8) και η Φιλοθέη Αττικής Weatherlink (46.1°C στις 3/8) ήταν οι υπόλοιπες περιοχές που ξεπέρασαν τους 46.0°C στην επικράτεια.
