Με βαριά ενεργειακή σκιά μπαίνει η Ευρώπη στον χειμώνα, καθώς η νέα εκτίναξη του φυσικού αερίου περνά με ολοένα μεγαλύτερη ένταση στην αγορά ηλεκτρισμού. Η εικόνα των τελευταίων ημερών ενισχύει την ανησυχία για το κόστος με το οποίο θα περάσουν τους επόμενους μήνες νοικοκυριά και επιχειρήσεις, σε μια συγκυρία κατά την οποία ο πόλεμος στο Ιράν έχει επαναφέρει το γεωπολιτικό ρίσκο στο επίκεντρο των ενεργειακών αγορών.
Η μεγάλη πίεση αναμένεται πλέον να περάσει στους λογαριασμούς ρεύματος, με περισσότερο εκτεθειμένους όσους παραμένουν στα κυμαινόμενα πράσινα και κίτρινα τιμολόγια. Η συνεχής άνοδος της χονδρεμπορικής αγοράς δημιουργεί δυσμενές περιβάλλον για τις χρεώσεις των επόμενων μηνών, την ώρα που στενεύουν και τα περιθώρια των καταναλωτών να «κλειδώσουν» χαμηλές τιμές για τον δύσκολο χειμώνα που έρχεται.
Με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, στο τέλος Οκτωβρίου ολοκληρώνεται η προσφορά της ΔΕΗ για το μπλε σταθερό τιμολόγιο, με χρέωση 11,5 λεπτά/kWh και πάγιο 3,5 ευρώ τον μήνα χωρίς έως τώρα να έχει ανακοινωθεί εάν θα παραταθεί ή θα αντικατασταθεί από άλλο αντίστοιχο προϊόν. Εφόσον αυτό δεν συμβεί, οι καταναλωτές θα χάσουν το φθηνότερο πρόγραμμα σταθερής χρέωσης απέναντι στις διακυμάνσεις της χονδρικής αγοράς σε μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας.
Το πρώτο καμπανάκι έχει ήδη χτυπήσει στην αγορά φυσικού αερίου. Χθες, η διεθνής τιμή έφτασε ενδοσυνεδριακά ακόμη και τα 90 ευρώ/MWh, πριν υποχωρήσει και κλείσει στα 86,2 ευρώ/MWh, παραμένοντας σε επίπεδα σχεδόν τριπλάσια σε σχέση με εκείνα πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν.
Η υποχώρηση από τα υψηλά της ημέρας δεν φαίνεται, προς το παρόν, να σηματοδοτεί αλλαγή πορείας. Αφορμή για τη διόρθωση τόσο στο φυσικό αέριο όσο και στο πετρέλαιο έδωσαν ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες για νέα πρωτοβουλία διαμεσολάβησης Κατάρ και Πακιστάν, με στόχο την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Η αγορά όμως εξακολουθεί να προεξοφλεί έναν δύσκολο χειμώνα. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη ταυτόχρονα με περιορισμένες προμήθειες από τη Μέση Ανατολή και με αποθήκες στο 75% που είναι από τα χαμηλότερα επίπεδα πληρότητας για την εποχή. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η πίεση στη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, όπου η πληρότητα των αποθηκών φυσικού αερίου μόλις ξεπερνά το 61%.
Πίεση και στους λογαριασμούς φυσικού αερίου
Η εκτίναξη των διεθνών τιμών δεν απειλεί μόνο να ανεβάσει το κόστος ηλεκτροπαραγωγής. Περνά απευθείας και στους καταναλωτές που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο για θέρμανση, ανοίγοντας ένα δεύτερο μέτωπο για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις ενόψει του χειμώνα. Και ενώ η διεθνής τιμή του καυσίμου αποτελεί τον άμεσο κίνδυνο για τους επόμενους μήνες, από το 2027 διαγράφεται πρόσθετη επιβάρυνση και από τις χρεώσεις του δικτύου διανομής. Σύμφωνα με το νέο Πρόγραμμα Ανάπτυξης της Enaon EDA για την περίοδο 2027–2031, που έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση από τη ΡΑΑΕΥ, η εταιρεία προτείνει αύξηση στα τέλη χρήσης του δικτύου. Με βάση την εισήγηση των Ιταλών του ομίλου Italgas, η μέση χρέωση δικτύου για οικιακούς και εμπορικούς πελάτες υπολογίζεται σε 19,86 ευρώ/MWh, από 18,58 ευρώ/MWh στο προηγούμενο πρόγραμμα, αύξηση περίπου 6,9%.
Για το 2027, στην Αττική η μέση χρέωση εκτιμάται σε 13 ευρώ/MWh με τις σχεδιαζόμενες επενδύσεις, έναντι 11,90 ευρώ/MWh χωρίς αυτές. Στη Θεσσαλονίκη διαμορφώνεται σε 10,54 ευρώ/MWh έναντι 9,39 ευρώ/MWh και στη Θεσσαλία σε 7,40 ευρώ/MWh έναντι 6,52 ευρώ/MWh. Στην υπόλοιπη Ελλάδα η διαφορά είναι οριακή, στα 6,53 ευρώ/MWh έναντι 6,52 ευρώ/MWh.
Από τα 110 στα 173 ευρώ το ρεύμα
Η επίδραση του ακριβού φυσικού αερίου δεν σταματά στους καταναλωτές του καυσίμου. Περνά και στην αγορά ηλεκτρισμού και, στην περίπτωση της Ελλάδας, η σύνδεση είναι ιδιαίτερα ισχυρή, καθώς το αέριο εξακολουθεί να αποτελεί βασικό καύσιμο της ηλεκτροπαραγωγής. Όταν οι μονάδες φυσικού αερίου είναι αυτές που διαμορφώνουν την οριακή τιμή, δηλαδή την τιμή στην οποία αγοράζουν οι παραγωγοί, οι ανατιμήσεις του καυσίμου μεταφέρονται και στη χονδρεμπορική αγορά ρεύματος.
Η επίδραση αυτή είναι ήδη ορατή στις τιμές. Η μέση τιμή της χονδρεμπορικής αγοράς, που τον Ιούλιο βρισκόταν κοντά στα 110 ευρώ/MWh, ανέβηκε στα 133,4 ευρώ/MWh τον Αύγουστο και στα 156,31 ευρώ/MWh τον Σεπτέμβριο, ενώ τον Οκτώβριο κινείται μέχρι στιγμής στην περιοχή των 173 ευρώ/MWh.
Πέρα όμως από την άνοδο της μέσης τιμής, έντονες είναι και οι διακυμάνσεις μέσα στην ίδια ημέρα. Η μέγιστη τιμή σήμερα ξεπερνά τα 335 ευρώ/MWh, έχοντας πάντως υποχωρήσει από τα 406 ευρώ/MWh προχθές, ενώ ακόμη και η χαμηλότερη τιμή της ημέρας βρίσκεται στα 121 ευρώ/MWh. Η εικόνα δείχνει μια αγορά που δεν κινείται απλώς σε υψηλότερα επίπεδα, αλλά εμφανίζει και πολύ ακριβές ώρες αιχμής.
Η σύγκριση με τις αρχές του καλοκαιριού αποτυπώνει ακόμη καθαρότερα την αλλαγή σκηνικού. Από τον Ιούλιο μέχρι σήμερα, το μέσο κόστος του ηλεκτρισμού στη χονδρική έχει αυξηθεί κατά περίπου 57%. Η κλιμάκωση είναι συνεχής: +21,3% τον Αύγουστο, +17,2% τον Σεπτέμβριο και, με βάση τα μέχρι στιγμής στοιχεία, +10,6% τον Οκτώβριο έναντι του προηγούμενου μήνα.
Τι σημαίνει για τους λογαριασμούς
Η άνοδος της χονδρικής δεν περνά αυτούσια ούτε ταυτόχρονα στον λογαριασμό του καταναλωτή. Αποτελεί όμως βασικό παράγοντα για τη διαμόρφωση των κυμαινόμενων τιμολογίων και όσο οι υψηλές τιμές αποκτούν διάρκεια τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να αποτυπωθούν στις λιανικές χρεώσεις.
Για ένα νοικοκυριό με κατανάλωση 400 kWh τον μήνα, κάθε 1 λεπτό/kWh διαφορά στην τιμή του ρεύματος σημαίνει 4 ευρώ τον μήνα επιπλέον στο κόστος της καταναλισκόμενης ενέργειας. Αν η διαφορά μεταξύ δύο τιμολογίων φτάνει τα 5 λεπτά/kWh, η επιβάρυνση φτάνει τα 20 ευρώ τον μήνα ή τα 240 ευρώ τον χρόνο, χωρίς να συνυπολογίζονται πάγια και λοιπές χρεώσεις.
Αυτός είναι και ο λόγος που η σύγκριση των διαθέσιμων προϊόντων αποκτά μεγαλύτερη σημασία όσο πλησιάζει ο χειμώνας. Η τιμή της κιλοβατώρας δεν είναι το μοναδικό κριτήριο: πάγιο, εκπτώσεις συνέπειας, διάρκεια της σύμβασης και ενδεχόμενο κόστος πρόωρης αποχώρησης συνθέτουν το πραγματικό κόστος ενός τιμολογίου. Στα σταθερά προϊόντα μάλιστα που είναι πιο ελκυστικά στην αγορά, ο καταναλωτής πληρώνει ουσιαστικά και για την προβλεψιμότητα που του προσφέρει η κλειδωμένη τιμή σε μια περίοδο έντονων διακυμάνσεων.
Το αέριο ξανά στην πρώτη γραμμή
Το πόσο εκτεθειμένη παραμένει η ελληνική αγορά στις διεθνείς τιμές του αερίου αποτυπώνεται και στο ενεργειακό μείγμα. Για σήμερα 21 Οκτωβρίου, το φυσικό αέριο καλύπτει το 40,95% της ηλεκτροπαραγωγής, ξεπερνώντας τις ΑΠΕ που βρίσκονται στο 39,31%. Μαζί με τον λιγνίτη, που συμμετέχει με 7,41%, οι θερμικές μονάδες φτάνουν στο 48,36%, δηλαδή σχεδόν στο μισό του μείγματος.
Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία το φυσικό αέριο έχει υπερδιπλασιάσει την τιμή του σε σχέση με τα επίπεδα πριν από τη σύγκρουση και εξακολουθεί να παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των τιμών του ηλεκτρισμού.
Η μάχη του χειμώνα για το LNG
Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρώπη μεταφέρεται πλέον στην εξασφάλιση των φορτίων LNG που θα χρειαστεί τους επόμενους μήνες. Με την πτώση της θερμοκρασίας, η ευρωπαϊκή αγορά θα πρέπει να ανταγωνιστεί την Ασία για τις διαθέσιμες ποσότητες και ενδέχεται να αναγκαστεί να προσφέρει υψηλότερες τιμές για να προσελκύσει φορτία. Ήδη οι τιμές του LNG στην Ασία έχουν ανέβει στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022. Τα περιθώρια ασφαλείας είναι περιορισμένα.
Ο ήπιος Οκτώβριος έχει μέχρι στιγμής προσφέρει μια ανάσα, συγκρατώντας τη ζήτηση και επιτρέποντας ταχύτερη αναπλήρωση των αποθεμάτων. Η ισορροπία όμως μπορεί να ανατραπεί γρήγορα εάν πέσουν οι θερμοκρασίες, ιδιαίτερα όσο παραμένουν διαταραγμένες οι προμήθειες από τον Περσικό Κόλπο. Η περιοχή αντιστοιχούσε πέρυσι περίπου στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG.
Στην εξίσωση μπαίνει και η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών. Οι επιθέσεις σε πλοία μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν εντείνει την αβεβαιότητα, ενώ η προειδοποίηση της Τεχεράνης ότι «δεν έχει άλλη επιλογή» από το να διεκδικήσει τον έλεγχο των στρατηγικής σημασίας Στενών του Ορμούζ διατηρεί ψηλά το γεωπολιτικό ασφάλιστρο στις ενεργειακές αγορές.
Τσάφος: Ακριβότερα τα Βαλκάνια
Στις αυξημένες τιμές αναφέρθηκε χθες και ο υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος, απαντώντας σε σχετική ερώτηση στη βουλή. Όπως σημείωσε, η μέση τιμή της ελληνικής αγοράς για τον Οκτώβριο κινείται μέχρι στιγμής στα 173 ευρώ/MWh, επισημαίνοντας ότι οι πιέσεις είναι ακόμη ισχυρότερες σε άλλες αγορές της περιοχής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, η αντίστοιχη τιμή στη Βουλγαρία είναι 214 ευρώ/MWh, στην Ουγγαρία 229 ευρώ/MWh, ενώ στη Γαλλία, παρά το μεγάλο πυρηνικό της οπλοστάσιο, βρίσκεται στα 168 ευρώ/MWh.
Η σύγκριση δείχνει ότι η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση σε μια ευρύτερη περιφερειακή ανατίμηση. Δεν αλλάζει όμως το βασικό πρόβλημα καθώς η χώρα εισέρχεται στον χειμώνα έχοντας ήδη απορροφήσει αύξηση περίπου 57% στη χονδρική τιμή του ηλεκτρισμού από τον Ιούλιο και με το φυσικό αέριο σε επίπεδα πολύ πιο υψηλά σε σχέση με την περίοδο πριν από τον πόλεμο.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι πόσο θα διαρκέσει αυτή η κρίση και πόσο από το κύμα των ανατιμήσεων θα φτάσει στους λογαριασμούς. Ένας ψυχρός χειμώνας, η παράταση των προβλημάτων στις ροές από τη Μέση Ανατολή και ένας εντονότερος ανταγωνισμός Ευρώπης και Ασίας για LNG είναι οι τρεις παράγοντες που μπορούν να ανατρέψουν γρήγορα τις σημερινές εύθραυστες ισορροπίες.
