Για πρώτη φορά εδώ και μήνες, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνεται να βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ στα πρόθυρα μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να βάλει τέλος στον πόλεμο που μαίνεται στη Μέση Ανατολή.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε νωρίτερα τις διαπραγματεύσεις «σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωμένες», δημιουργώντας νέες ελπίδες για αποκλιμάκωση σε μια κρίση που ταλανίζει τη Μέση Ανατολή, με τις συνέπειές της να επηρεάζουν ολόκληρο τον πλανήτη.
Παράλληλα, όπως ανακοίνωσε ο Τραμπ πραγματοποιήθηκε και ξεχωριστή επικοινωνία με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, η οποία «πήγε πολύ καλά».
Οι αντιφάσεις
Ωστόσο, παρά τις αισιόδοξες δηλώσεις που έρχονται από την αμερικανική πλευρά για ένα «μνημόνιο κατανόησης», από την Τεχεράνη εξακολουθούν να τονίζνουν υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες, κυρίως σχετικά με την κυριαρχία στα Στενά του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας και τις συγκρούσεις με ομάδες που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη στον Λίβανο.
Η αντίφαση στις δηλώσεις των δύο πλευρών επιβεβαιώνει τις δυσκολίες που εξακολουθούν να υπάρχουν στις διαπραγματεύσεις.
Από τη μία, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ, Μάρκο Ρούμπιο, εμφανίζεται αισιόδοξος, δηλώνοντας: «Πιστεύω πως τις επόμενες ώρες θα έχουμε μια καλή είδηση», ενώ από την άλλη, το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, επικαλούμενο ιρανική πηγή, προειδοποιεί ότι «εάν οι ΗΠΑ συνεχίσουν να εγείρουν εμπόδια, δεν θα υπάρξει καμία πιθανότητα για την επίτευξη τελικού μνημονίου συμφωνίας».
Η ίδια πηγή, επισημαίνει ότι οι διαφωνίες παραμένουν σε μία ή δύο ρήτρες του μνημονίου μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, υπογραμμίζοντας πως οι συνομιλίες βρίσκονται ακόμη σε κρίσιμο στάδιο και η τελική συμφωνία δεν είναι ακόμη εξασφαλισμένη».
Τα δύο βασικά «αγκάθια»
Όπως προαναφέρθηκε, ένα από τα βασικά σημεία διαφωνίας μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον αφορά τα Στενά του Ορμούζ, μια κρίσιμη οδό παγκόσμιας μεταφοράς ενέργειας που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα. Πριν από την πρόσφατη σύγκρουση, μέσω του Στενού διακινούνταν περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Το Ιράν υποστηρίζει την κυριάρχία του τονίζοντας ότι τα Στενά βρίσκονται εντός των χωρικών του υδάτων, καθώς και των υδάτων του Ομάν, και έχει προτείνει την επιβολή τελών για τη διέλευση πλοίων. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν πλήρη ελευθερία ναυσιπλοΐας.
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, και συγκεκριμένα το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ζητούν πλήρη διακοπή του εμπλουτισμού, υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη ενδέχεται να επιδιώκει την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου. Από την άλλη, το Ιράν επιμένει ότι το πρόγραμμά του προορίζεται για μη στρατιωτική χρήση.
Σήμερα μάλιστα ο Ιρανός Πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να καθησυχάσει «τον κόσμο ότι η χώρα δεν επιθυμεί να αποκτήσει πυρηνικό όπλο».
Όπως αναφέρουν διεθνή ΜΜΕ, η τελική συμφωνία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα όλων των εμπλεκόμενων πλευρών να γεφυρώσουν τις διαφορές τους στα συγκεκριμένα κρίσιμα ζητήματα.
Πόσο ρεαλιστικό είναι το τέλος του πολέμου;
Το υπό συζήτηση μνημόνιο για το τέλος του πολέμου μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών δεν περιλαμβάνει προς το παρόν ουσιαστικές παραχωρήσεις από καμία από τις δύο πλευρές, αλλά αποτελεί, σύμφωνα με ειδικούς, ένα πρώιμο δείγμα βούλησης για να προχωρήσουν σε μια ευρύτερη και περισσότερο δεσμευτική συμφωνία.
Ο Τρίτα Πάρσι, συγγραφέας και ένας από τους συνιδρυτές του Ινστιτούτο Κουίνσι, σχολίασε στο Al Jazeera ότι «η αληθινή απάντηση στο ποιος έκαμψε πρώτος τις απαιτήσεις του δεν θα φανούν παρά μόνο όταν ολοκληρωθούν οι επόμενες 30 ημέρες και υπάρξει μια τελική συμφωνία για το πυρηνικό ζήτημα».
Παρά το γεγονός ότι το πλαίσιο που έχει συμφωνηθεί μέχρι στιγμής δεν περιλαμβάνει σημαντικά ουσιαστικά βήματα, ο Πάρσι εκτιμά ότι δείχνει «μια ειλικρινή διάθεση αμοιβαίας προσέγγισης».
Την ίδια ώρα, ο ακαδημαϊκός Σεταρέ Σαντέκι, από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, εκτιμά ότι έχει σταλεί ένα σαφές μήνυμα προς τον Ντόναλντ Τραμπ και τις ΗΠΑ ότι υπάρχει περιφερειακή επιθυμία για συμφωνία και ειρήνη. Ωστόσο, όπως αναφέρει, «το μήνυμα ήταν κατά στιγμές αντιφατικό». Η Σαντέκι περιγράφει την πρόκληση που αντιμετωπίζει ο πρόεδρος Τραμπ ως εξής: θα καταφέρει να προωθήσει μια συμφωνία ακόμη και αν αυτή συγκρούεται με τις στρατηγικές προτεραιότητες και τις ανησυχίες του Ισραήλ;
Συνολικά, ενώ η πρόσφατη υπό συζήτηση συμφωνία δεν αποτελεί πλήρη λύση, ειδικοί και αναλυτές την ερμηνεύουν ως ένα ενθαρρυντικό βήμα σε μια δύσκολη διαδρομή που οδηγεί προς μια πιθανή, ευρύτερη και πιο μόνιμη διπλωματική διευθέτηση μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
