Η φετινή περίοδος θέρμανσης ξεκινά σε ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον για τα νοικοκυριά, καθώς οι διεθνείς τιμές ενέργειας παραμένουν αυξημένες και η αγορά πετρελαίου χαρακτηρίζεται από έντονη μεταβλητότητα. Η κυβέρνηση προετοιμάζει έτσι ένα διπλό δίχτυ προστασίας, με παρεμβάσεις απευθείας στην τιμή του καυσίμου και παράλληλη ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης.
Το πρώτο κρίσιμο ορόσημο είναι η 14η Οκτωβρίου, όταν αναμένεται να γίνουν γνωστές οι τελικές αποφάσεις για την επιδότηση του πετρελαίου θέρμανσης, μία ημέρα πριν από την έναρξη της διάθεσής του στην αγορά. Η επιλογή της τελευταίας στιγμής δεν είναι τυχαία: η διεθνής τιμή του πετρελαίου μεταβάλλεται καθημερινά και το οικονομικό επιτελείο θέλει η παρέμβαση να προσαρμοστεί όσο γίνεται καλύτερα στα δεδομένα της αγοράς.
Η τιμή στην αντλία το πρώτο ανάχωμα
Η βασική παρέμβαση αφορά την επιδότηση στην αντλία, ώστε ένα μέρος της αύξησης του κόστους να απορροφηθεί πριν φτάσει στον καταναλωτή.
Με βάση τον σχεδιασμό που έχει γίνει γνωστό, η συνολική ενίσχυση από κράτος και διυλιστήρια εκτιμάται ότι μπορεί να κινηθεί γύρω στα 30 λεπτά το λίτρο. Με τα σημερινά δεδομένα, μια τέτοια παρέμβαση θα μπορούσε να συγκρατήσει την τελική τιμή περίπου στα 1,70 ευρώ το λίτρο. Το ακριβές ποσό, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τις διεθνείς τιμές κατά την έναρξη της διάθεσης.
Ο στόχος της κυβέρνησης είναι να κρατήσει την τιμή κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο, επίπεδο που αντιστοιχεί στην τιμή με την οποία έκλεισε η προηγούμενη περίοδος θέρμανσης. Η κυβέρνηση έχει ήδη επισημάνει ότι το τελικό ύψος της επιδότησης θα είναι συνδυαστικό, με συμμετοχή τόσο του Δημοσίου όσο και των διυλιστηρίων.
Η λογική της παρέμβασης είναι διαφορετική από ένα εφάπαξ βοήθημα: η τιμή μειώνεται άμεσα στο σημείο αγοράς, ώστε η ελάφρυνση να είναι ορατή από την πρώτη παραγγελία πετρελαίου.
Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει ήδη επιλέξει την περιοδική επανεξέταση των επιδοτήσεων στα καύσιμα κίνησης, ανά δεκαπενθήμερο. Το μοντέλο αυτό συνδέεται με τη μεγάλη μεταβλητότητα των διεθνών αγορών και επιτρέπει την προσαρμογή της κρατικής παρέμβασης όταν αλλάζουν οι τιμές. Για το πετρέλαιο θέρμανσης, αντίστοιχη λογική προσαρμογής αναμένεται να συνδεθεί με τις συνθήκες που θα επικρατούν στην αγορά.
Μεγαλύτερο επίδομα για τα νοικοκυριά
Η δεύτερη γραμμή άμυνας αφορά το επίδομα θέρμανσης, το οποίο αναμένεται να ενισχυθεί σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο.
Η αύξηση εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει έως και το 20%, με τη μεγαλύτερη έμφαση να δίνεται στα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν υψηλότερες ανάγκες λόγω των κλιματικών συνθηκών. Παράλληλα, μεγαλύτερη στήριξη προβλέπεται για όσους χρησιμοποιούν ηλεκτρική ενέργεια για θέρμανση.
Η γεωγραφική διάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το κόστος θέρμανσης δεν είναι ίδιο σε ολόκληρη τη χώρα και η κυβέρνηση επιδιώκει η ενίσχυση να λαμβάνει περισσότερο υπόψη τις πραγματικές ανάγκες μιας περιοχής. Ήδη έχει επισημανθεί ότι η ίδια οριζόντια ενίσχυση δεν μπορεί να αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο ένα νοικοκυριό σε μια θερμότερη περιοχή και ένα άλλο σε ορεινή ή ιδιαίτερα ψυχρή περιοχή.
Ποια ποσά προκύπτουν για πετρέλαιο και ρεύμα
Η διαφορά της νέας παρέμβασης γίνεται πιο εμφανής στα ενδεικτικά παραδείγματα των δικαιούχων.
Για ένα νοικοκυριό στην ορεινή Αρκαδία, το επίδομα αναμένεται να διαμορφωθεί περίπου στα 636 ευρώ στην περίπτωση θέρμανσης με πετρέλαιο, ενώ μπορεί να φτάσει στα 884 ευρώ όταν η θέρμανση γίνεται με ηλεκτρική ενέργεια.
Στην Αττική, όπου οι κλιματικές ανάγκες είναι χαμηλότερες, τα αντίστοιχα ποσά υπολογίζονται περίπου στα 287 ευρώ για πετρέλαιο και 399 ευρώ για ηλεκτρική ενέργεια.
Τα παραδείγματα δείχνουν τη βασική κατεύθυνση της πολιτικής: η στήριξη δεν θα είναι απλώς οριζόντια, αλλά θα επιχειρεί να συνδέσει το ύψος της ενίσχυσης με το κλίμα, την περιοχή και το είδος θέρμανσης.
Το επίδομα θέρμανσης καλύπτει ήδη διαφορετικές μορφές ενέργειας, μεταξύ άλλων πετρέλαιο θέρμανσης, φυσικό αέριο, υγραέριο, καυσόξυλα, βιομάζα, τηλεθέρμανση και ηλεκτρική ενέργεια.
Το κρίσιμο στοίχημα οι διεθνείς τιμές
Παρά τις παρεμβάσεις, το τελικό κόστος για τον καταναλωτή θα εξακολουθήσει να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πορεία της διεθνούς αγοράς πετρελαίου.
Εάν οι τιμές του αργού παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα ή κινηθούν ακόμη υψηλότερα, η επιδότηση θα χρειαστεί να απορροφήσει μεγαλύτερο μέρος της επιβάρυνσης για να επιτευχθεί ο στόχος των 1,75 ευρώ. Αντίθετα, μια αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών θα περιορίσει το δημοσιονομικό κόστος της παρέμβασης.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι αποφάσεις μετατίθενται όσο γίνεται πιο κοντά στην 15η Οκτωβρίου. Η κυβέρνηση θέλει να έχει την πιο πρόσφατη εικόνα της αγοράς πριν καθορίσει το ύψος της επιδότησης.
Το συνολικό σχέδιο, επομένως, βασίζεται σε δύο διαφορετικούς μηχανισμούς: άμεση μείωση της τιμής στην αντλία και ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης. Ο πρώτος μηχανισμός αφορά όλους όσοι αγοράζουν το επιδοτούμενο καύσιμο, ενώ ο δεύτερος κατευθύνεται στους δικαιούχους με βάση εισοδηματικά και γεωγραφικά κριτήρια.
Για τα νοικοκυριά, το ζητούμενο είναι διπλό: να περιοριστεί το κόστος της πρώτης αγοράς πετρελαίου και παράλληλα να αυξηθεί η συνολική στήριξη στη διάρκεια του χειμώνα. Για την κυβέρνηση, το δύσκολο σημείο είναι να διατηρήσει αυτή την προστασία χωρίς η δημοσιονομική επιβάρυνση να ξεφύγει, ειδικά σε ένα περιβάλλον όπου οι διεθνείς τιμές ενέργειας παραμένουν απρόβλεπτες.
