Ποσοστό 11,3% από τις ετήσιες εισπράξεις του ΕΝΦΙΑ προβλέπεται να κατευθύνεται στους δήμους μέσω των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, σύμφωνα με το σχέδιο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης που έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση.
Έτσι η σύνδεση μεταξύ δήμων ΕΝΦΙΑ συνεχίζεται μέσω της βασικής φόρμουλας με την οποία χρηματοδοτείται η αυτοδιοίκηση από τον κρατικό προϋπολογισμό. Με απλά λόγια, από κάθε 10 ευρώ που εισπράττει το κράτος από τον ΕΝΦΙΑ, λίγο πάνω από 1 ευρώ εγγράφεται ως θεσμοθετημένος πόρος για τους δήμους.
Η διάταξη του άρθρου 434 του σχεδίου νόμου προβλέπει ότι οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι των δήμων προέρχονται από 3 πηγές εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού. Η 1η είναι ο Φόρος Εισοδήματος Φυσικών και Νομικών Προσώπων, με ποσοστό 19,5% επί των συνολικών εισπράξεων. Η 2η είναι ο ΦΠΑ, με ποσοστό 12% και η 3η είναι ο ΕΝΦΙΑ, με ποσοστό 11,3%.
Η σύγκριση με το παλιό πλαίσιο δείχνει την απόσταση από την αρχική σύλληψη του «Καλλικράτη». Στο άρθρο 259 του νόμου 3852/2010 προβλεπόταν ότι οι ΚΑΠ των δήμων θα προέρχονταν από το 20% του φόρου εισοδήματος, το 12% του ΦΠΑ και το 50% του Φόρου Ακίνητης Περιουσίας. Εκείνη η πρόβλεψη δεν αφορούσε τον σημερινό ΕΝΦΙΑ, καθώς ο Ενιαίος Φόρος Ιδιοκτησίας Ακινήτων ήρθε αργότερα, από το 2014, αντικαθιστώντας στο συγκεκριμένο σκέλος τη σύνδεση των δήμων με τον παλαιότερο φόρο ακίνητης περιουσίας.
Η αλλαγή που έγινε με τον νόμο για τον ΕΝΦΙΑ περιόρισε το ποσοστό που συνδέεται με την ακίνητη περιουσία στο 11,3% των ετήσιων εισπράξεων του νέου φόρου. Έτσι, στο νέο κείμενο του Κώδικα δεν επανέρχεται το 50% που προέβλεπε ο αρχικός «Καλλικράτης», αλλά κωδικοποιείται η σημερινή λογική, δηλαδή η συμμετοχή των δήμων σε περίπου ένα δέκατο των εισπράξεων από τον ΕΝΦΙΑ.
Η πρακτική σημασία της διάταξης είναι διπλή. Από τη μία πλευρά, ο ΕΝΦΙΑ παραμένει μία από τις θεσμοθετημένες πηγές χρηματοδότησης της αυτοδιοίκησης. Από την άλλη, οι δήμοι δεν αποκτούν δική τους φορολογική αρμοδιότητα πάνω στον ΕΝΦΙΑ καθώς ο φόρος εξακολουθεί να βεβαιώνεται και να εισπράττεται κεντρικά από το κράτος και στη συνέχεια ένα μέρος των εσόδων του περνά στους δήμους μέσω των ΚΑΠ.
Το ίδιο άρθρο προβλέπει ότι τα σχετικά έσοδα εγγράφονται στον τακτικό προϋπολογισμό και κατατίθενται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, σε λογαριασμό με τίτλο «Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι των Δήμων». Η απόδοση γίνεται με ισόποσες μηνιαίες προκαταβολές, με βάση τα προεκτιμώμενα έσοδα, ενώ η τελική εκκαθάριση γίνεται στη συνέχεια με βάση τα απολογιστικά στοιχεία του οικονομικού έτους.
Σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι μόνο έως το 1/3 των εσόδων που προέρχονται από τον φόρο εισοδήματος μπορεί να διατίθεται για επενδυτικές δαπάνες των δήμων. Τα υπόλοιπα έσοδα, μαζί με εκείνα που προέρχονται από τον ΦΠΑ και τον ΕΝΦΙΑ, κατευθύνονται στην κάλυψη λειτουργικών και λοιπών γενικών δαπανών, καθώς και άλλων υποχρεώσεων που βαρύνουν τους ΚΑΠ.
Στον κρατικό προϋπολογισμό του 2026 αποτυπώνεται και η δημοσιονομική πλευρά της χρηματοδότησης. Οι αποδόσεις ΚΑΠ προς τους δήμους προβλέπονται στα 2,527 δισ. ευρώ, από 2,445 δισ. ευρώ το 2025. Από αυτά, η γραμμή που αφορά την απόδοση ποσοστού επί του ΕΝΦΙΑ προβλέπεται στα 95 εκατ. ευρώ για το 2026, έναντι 99 εκατ. ευρώ το 2025. Το μεγαλύτερο μέρος των ΚΑΠ των δήμων προέρχεται από τον ΦΠΑ και τον φόρο εισοδήματος, με 1,037 δισ. ευρώ και 1,395 δισ. ευρώ αντίστοιχα.
Η μείωση της απόδοσης από τον ΕΝΦΙΑ στον προϋπολογισμό του 2026 συνδέεται με την ίδια τη φορολογική βάση του φόρου, καθώς τα έσοδα από τους τακτικούς φόρους ακίνητης περιουσίας προβλέπεται να μειωθούν στα 2,328 δισ. ευρώ, από 2,411 δισ. ευρώ το 2025. Μέρος της μεταβολής αποδίδεται στη μείωση κατά 50% του ΕΝΦΙΑ για κύριες κατοικίες σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους, με πλήρη κατάργηση από το 2027.
Για τις περιφέρειες, το νέο άρθρο προβλέπει διαφορετική φόρμουλα. Οι ΚΑΠ των περιφερειών προέρχονται από το 4,2% του φόρου εισοδήματος και το 4% του ΦΠΑ, χωρίς συμμετοχή στα έσοδα του ΕΝΦΙΑ. Στον προϋπολογισμό του 2026 οι αποδόσεις ΚΑΠ προς τις περιφέρειες προβλέπονται στα 809 εκατ. ευρώ, από 765 εκατ. ευρώ το 2025.
