Κάποτε, στα 30, η πλειοψηφία είχε σπίτι, παιδιά, σκύλο και δόση στεγαστικού. Σήμερα, ένας νέος άνθρωπος σε αντίστοιχη ηλικία μπορεί να έχει πτυχίο, δουλειά κι ακόμη να σκέφτεται αν «βγαίνει» να αλλάξει σπίτι.
Θυμάστε που όταν ήμασταν μικροί ανυπομονούσαμε να μεγαλώσουμε; Κατά τα φαινόμενα, αυτό δεν ισχύει πλέον: η ενηλικίωση μοιάζει να μπαίνει κι αυτή σε αναμονή. Όχι επειδή οι σημερινοί 30άρηδες δεν επιθυμούν να μεγαλώσουν, αλλά επειδή το κόστος του να μεγαλώσει κανείς έχει γίνει πολύ πιο δύσκολο να υπολογιστεί. Η φετινή, 15η ετήσια έρευνα της Deloitte για τη Gen Z και τους Millennials δίνει μια αρκετά καθαρή εικόνα αυτής της πραγματικότητας. Περισσότεροι από τους μισούς (55% της Gen Z και 52% των Millennials) λένε ότι έχουν αναβάλει σημαντικές αποφάσεις ζωής εξαιτίας της οικονομικής τους κατάστασης. Στην κατηγορία αυτή μπαίνουν ο γάμος, η δημιουργία οικογένειας, η έναρξη μιας επιχείρησης ή ακόμη και η περαιτέρω εκπαίδευση.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν σταματά στην πρόθεση. Το 47% και των δύο γενεών δηλώνει ότι ζει paycheck-to-paycheck (αυτό που στα ελληνικά περιγράφουμε με την έκφραση «μεροδούλι-μεροφάι», δηλαδή χωρίς δυνατότητα αποταμίευσης), ενώ το 34% δυσκολεύεται να καλύψει κάθε μήνα όλα τα έξοδα διαβίωσης. Για το 51% της Gen Z και το 40% των Millennials, η αγορά ενός σπιτιού είναι απλώς οικονομικά απρόσιτη. Όσο για τη δημιουργία οικογένειας, από την διπλωματική απάντηση της Gen X «όταν έρθει η ώρα», οι εκπρόσωποι των 2 νεότερων γενεών βάζουν μια νέα υποσημείωση: «εφόσον βγαίνουν τα νούμερα».
Η ζωή μπαίνει σε παύση
Υπάρχει κάτι οριακά κωμικό στην απόσταση ανάμεσα στο φαντασιακό της ενηλικίωσης κατά το παρελθόν και στο πώς την βιώνει η κοινωνία στο σύνολό της σήμερα. Οι προηγούμενες γενιές μεγάλωσαν με ένα σχετικά συγκεκριμένο manual: σπουδές, δουλειά, γάμος, σπίτι, παιδιά. Δεν ακολουθούσαν όλοι την ίδια διαδρομή, φυσικά, αλλά το μοντέλο ήταν αναγνωρίσιμο. Στα 25 ήσουν «μεγάλος». Στα 30 έπρεπε περίπου να έχεις καταλάβει τι κάνεις.
Για τους σημερινούς νέους ενήλικες, το εγχειρίδιο ζωής μοιάζει περισσότερο με το παράρτημα στο τέλος, τις σελίδες «όροι και προϋποθέσεις» που κανείς δεν διάβασε. Η αγορά εργασίας αλλάζει, τα ενοίκια ανεβαίνουν, η ιδιοκτησία κατοικίας απομακρύνεται και το κόστος ζωής παραμένει για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά η σημαντικότερη ανησυχία των δύο γενεών: για το 38% της Gen Z και το 42% των Millennials η ανησυχία αυτή κατατάσσεται πρώτη. Δεν είναι τυχαίο, εξάλλου, ότι το σπίτι έχει πάψει να είναι μόνο προσωπική υπόθεση και έχει γίνει επαγγελματικός παράγοντας. Το 69% της Gen Z και το 64% των Millennials λένε ότι η διαθεσιμότητα ή το πόσο προσιτή οικονομικά είναι η κατοικία επηρεάζει άμεσα τις επαγγελματικές τους αποφάσεις και το πού μπορούν ή επιλέγουν να εργαστούν. Τα δεδομένα αυτά εξηγούν πλήρως το φαινομενικά παράδοξο: μπορεί κάποιος να έχει δουλειά, πτυχίο, επαγγελματική εμπειρία και εισόδημα, αλλά να νιώθει ακόμη ότι βρίσκεται σε μια παρατεταμένη φοιτητική φάση. Όχι επειδή μένει απαραίτητα με τους γονείς ή επειδή δεν θέλει ευθύνες, αλλά επειδή κάθε μεγάλη ευθύνη συνοδεύεται από ένα οικονομικό ρίσκο που δεν δύναται να σηκώσει.
Δεν λένε «δεν θέλω», λένε «όχι ακόμη»
Το παραπάνω συμπέρασμα αποτελεί, ίσως, την πιο ενδιαφέρουσα πλευρά των ευρημάτων. Η Deloitte δεν περιγράφει μια γενιά που εγκαταλείπει τις φιλοδοξίες της. Περιγράφει ανθρώπους που βάζουν προτεραιότητες με διαφορετική σειρά. Μόλις το 25% της Gen Z και το 21% των Millennials δηλώνουν ότι προτιμούν μια ταχύτατη επαγγελματική εξέλιξη, με συνεχείς προαγωγές και αλλαγές τίτλων. Οι περισσότεροι προτιμούν σταθερότερη εξέλιξη ή ακόμη και οριζόντιες μετακινήσεις που τους δίνουν εμπειρία για το μέλλον. Αυτή η παράμετρος παρουσιάζει ενδιαφέρον, γιατί την ίδια στιγμή 76% της Gen Z και 67% των Millennials ενδιαφέρονται να αναλάβουν κάποια στιγμή ανώτερες ή εκτελεστικές ηγετικές θέσεις. Απλώς δεν βιάζονται. Μόνο 6% έχουν ως άμεσο, βασικό επαγγελματικό τους στόχο την κατάκτηση μιας ηγετικής θέσης.
Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και στην προσωπική ζωή, όπου το «όχι» τις περισσότερες φορές αντικαθίσταται από το «όχι ακόμη». Όχι ακόμη σπίτι, παιδιά, μετακόμιση. Όχι ακόμη η δουλειά που θα απαιτήσει περισσότερες ώρες, περισσότερη ευθύνη και πιθανώς λιγότερο χρόνο για προσωπική ζωή. Είναι μια διαφορετική λογική από εκείνη του «να τα προλάβω όλα»: οι εκπρόσωποι των δύο αυτών γενιών μοιάζουν να αξιολογούν τη σταθερότητα ψηλότερα από τη δέσμευση και επιλέγουν ένα αρχικό οικονομικό μαξιλάρι πριν προχωρήσουν στο (όποιο) μεγάλο βήμα.
Η ενηλικίωση είναι πλέον ακριβότερη υπόθεση
Διαβάζοντας προσεκτικά τα στοιχεία της έρευνας, διαπιστώνει κανείς πως είναι εύκολο για τις μεγαλύτερες γενιές να ειρωνεύονται, ακόμα και να κοροϊδεύουν τους σημερινούς 30άρηδες επειδή, κατά τα φαινόμενα, τουλάχιστον, καθυστερούν να ενηλικιωθούν. Ειδικά όταν συνοδεύεται από το απαραίτητο «εμείς στην ηλικία τους…». Μόνο που το κόστος της ενηλικίωσης δεν είναι σταθερό μέσα στα χρόνια. Το ίδιο «πακέτο» ζωής δεν έχει το ίδιο κόστος για κάθε γενιά. Και όταν σχεδόν ένας στους δύο δηλώνει ότι εξαντλεί τον μηνιαίο μισθό εντός του ίδιου μήνα, η αναβολή μιας μεγάλης απόφασης μπορεί να είναι λιγότερο θέμα αναβλητικότητας και περισσότερο θέμα διαχείρισης ρίσκου.
Υπάρχει, πάντως, μια μικρή αισιοδοξία μέσα στα στοιχεία. Το 53% της Gen Z και το 45% των Millennials περιμένουν ότι η προσωπική οικονομική τους κατάσταση θα βελτιωθεί μέσα στους επόμενους 12 μήνες. Άρα η ενηλικίωση δεν ακυρώνεται, απλώς μετακινείται στο ημερολόγιο. Και μέχρι να έρθει η περίφημη «κατάλληλη στιγμή», οι σημερινοί 30+ θα συνεχίσουν να κάνουν κάτι που οι προηγούμενες γενιές ίσως δεν είχαν χρειαστεί να κάνουν τόσο συστηματικά: να υπολογίζουν αν αντέχουν οικονομικά το επόμενο βήμα.
