Το κόστος είναι τεράστιο αν σκεφτεί κανείς ότι το παγκόσμιο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) το 2024 αναμένεται να ανέλθει σε 109,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Αν το παγκόσμιο χρέος διαμοιραζόταν ισότιμα ανά άτομο, ο καθένας μας θα είχε χρέος 39.000 δολαρίων.
Το τέταρτο κύμα αύξησης του χρέους που ξεκίνησε από τη δεκαετία του 1950 είναι το μεγαλύτερο και ταχύτερο που έχει παρατηρηθεί από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το συνολικό παγκόσμιο χρέος έχει φτάσει τα 315 τρισεκατομμύρια δολάρια και συνεχίζει να αυξάνεται, μια κατάσταση που δεν έχει επαναληφθεί από την εποχή των Ναπολεόντειων Πολέμων.
Το συνολικό παγκόσμιο χρέος προέρχεται από τον δανεισμό νοικοκυριών, επιχειρήσεων και κυβερνήσεων. Το χρέος των νοικοκυριών, που περιλαμβάνει στεγαστικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες και φοιτητικά δάνεια, ανέρχεται σε 59,1 τρισεκατομμύρια δολάρια στις αρχές του 2024. Το χρέος των επιχειρήσεων, που χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης και των δραστηριοτήτων των εταιρειών, φτάνει τα 164,5 τρισεκατομμύρια δολάρια, με τα 70,4 τρισεκατομμύρια να ανήκουν στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Το δημόσιο χρέος, το οποίο χρηματοδοτεί δημόσιες υπηρεσίες και έργα χωρίς άμεση αύξηση των φόρων, ανέρχεται σε 91,4 τρισεκατομμύρια δολάρια. Οι κυβερνήσεις αντλούν χρήματα μέσω της πώλησης ομολόγων, τα οποία επιβαρύνονται με τόκους. Αν και το χρέος συνήθως θεωρείται αρνητικό, μπορεί να έχει θετικές επιπτώσεις, όπως η χρηματοδότηση εκπαίδευσης, η αγορά ακινήτων ή η ανάπτυξη επιχειρήσεων. Ακόμη και το δημόσιο χρέος μπορεί να στηρίξει την οικονομία, να ενισχύσει τις κοινωνικές δαπάνες ή να βοηθήσει στην αντιμετώπιση κρίσεων.
Η ιστορία του δημόσιου χρέους χρονολογείται τουλάχιστον 2.000 χρόνια πίσω, χρησιμοποιούμενο κυρίως για την ίδρυση πόλεων, κρατών και τη χρηματοδότηση πολέμων. Σημαντικά ιστορικά παραδείγματα περιλαμβάνουν τους Ναπολεόντειους Πολέμους και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος δημιούργησε σοβαρές κρίσεις χρέους.
Από τη δεκαετία του 1950, τέσσερα μεγάλα κύματα αύξησης χρέους έχουν καταγραφεί. Το πρώτο κύμα στη Λατινική Αμερική τη δεκαετία του 1980 οδήγησε 16 χώρες σε αναδιάρθρωση των δανείων τους. Το δεύτερο κύμα επηρέασε τη Νοτιοανατολική Ασία στις αρχές του 21ου αιώνα, ενώ το τρίτο κύμα, κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2007-2008, έπληξε κυρίως τις ΗΠΑ και την Ευρώπη.
Το τέταρτο κύμα ξεκίνησε το 2010 και εντάθηκε από την πανδημία της Covid-19, όταν οι κυβερνήσεις δανείστηκαν για να υποστηρίξουν επιχειρήσεις και πολίτες. Το παγκόσμιο χρέος αυξήθηκε στο 256% του ΑΕΠ το 2020, μια αύξηση 28% σε ένα έτος, η μεγαλύτερη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η πανδημία επιδείνωσε ένα ήδη υπάρχον πρόβλημα συσσώρευσης χρέους, καθώς ιδιώτες, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις ξόδευαν πάνω από τις δυνατότητές τους για τουλάχιστον μια δεκαετία. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο χρέος είναι υπερβολικό και πότε γίνεται μη βιώσιμο.
Όταν μια κυβέρνηση αναγκάζεται να μειώσει τις δαπάνες της σε κρίσιμους τομείς όπως η εκπαίδευση και η υγεία για να εξυπηρετήσει το χρέος της, το πρόβλημα γίνεται προφανές. Ένα παράδειγμα είναι η Ζάμπια, όπου το 2021 η εξυπηρέτηση του χρέους απορρόφησε το 39% του εθνικού προϋπολογισμού, υπερβαίνοντας τις δαπάνες για την εκπαίδευση, την υγεία, την ύδρευση και την αποχέτευση μαζί.
Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ είναι ένας κρίσιμος δείκτης της ικανότητας μιας χώρας να εξυπηρετεί το χρέος της. Δύο χώρες με το ίδιο απόλυτο μέγεθος χρέους μπορεί να έχουν διαφορετικά προβλήματα, ανάλογα με το μέγεθος της οικονομίας τους. Αυτό εξηγεί γιατί το χρέος είναι πιο επικίνδυνο για τις μικρότερες οικονομίες, συχνά επιδεινωμένο από δυσμενείς συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια.
