Το ημερολόγιο έγραφε ”δεκάτη Ιουνίου” του 1944, όταν το χωριό Δίστομο έγραψε ένα από τα τραγικά κεφάλαια στην ελληνική ιστορία, ενώ οι ναζί κατακτητές αμαύρωσαν τη δική τους ιστορία με βαρβαρότητα.
«Είναι η καρδιά μας ένα ευρύ πεδίο αναστάσεως. Δεν σας αφήσαμε άνιφτους κι άντυτους, όλο αίματα, τρύπες και χώματα. Μάρτυς ο ήλιος μας δεν σας ξεχάσαμε!»
Τον Ιούνιο του 1944, οι γερμανικές δυνάμεις έχαναν σε όλα τα μέτωπα. Συντρίβονταν στα ανατολικά, ενώ τέσσερις ημέρες νωρίτερα, οι Σύμμαχοι είχαν αρχίσει την απόβαση στη Νορμανδία στα δυτικά. Οι Γερμανοί προσπάθησαν να αποσπάσουν δυνάμεις από τις κατεχόμενες περιοχές για να ενισχύσουν την άμυνά τους στη Νορμανδία, αλλά δεν μπορούσαν να το κάνουν από την Ελλάδα λόγω των συνεχών επιθέσεων και της παρουσίας ανταρτών.
Στην περιοχή της Βοιωτίας, όπου βρίσκεται το Δίστομο, δεν συγκροτήθηκαν ποτέ «Τάγματα Ασφαλείας» (ντόπιοι συνεργάτες που πολεμούσαν στο πλευρό των Ναζί).
Τα ξημερώματα της 10ης Ιουνίου, ο Fritz Lautenbach, ένας εικοσιεξάχρονος λοχαγός των SS, έλαβε εντολή να μεταφέρει τον λόχο του από τη Λιβαδειά στο Δίστομο, το Στείρι και το Κυριάκι. Ο στόχος ήταν να εντοπίσουν τους αντάρτες του ΕΛΑΣ που αποτελούσαν ένα επίμονο αγκάθι στα πλευρά τους.
Οι Γερμανοί επινόησαν ένα τέχνασμα χρησιμοποιώντας δύο επιταγμένα ελληνικά φορτηγά, γεμάτα με θωρακισμένους στρατιώτες των SS μεταμφιεσμένους σε αγρότες, για να παρασύρουν τους αντάρτες.
Εν τω μεταξύ, ο 10ος και ο 11ος λόχος του 3ου τάγματος από την Άμφισσα κινήθηκαν προς το Δίστομο για να παγιδεύσουν τους αντάρτες. Ωστόσο, οι αντάρτες δεν άρπαξαν το δόλωμα και παρέμειναν απαρατήρητοι. Οι Γερμανοί ανασυντάχθηκαν στο Δίστομο, δίνοντας εντολή στους κατοίκους να παραμείνουν στη θέση τους μέχρι την επιστροφή τους.
Μαθαίνοντας για την παρουσία του ΕΛΑΣ στο Στείρι, οι Γερμανοί ξεκίνησαν να τους αντιμετωπίσουν, αλλά έπεσαν σε παγίδα που είχαν στήσει οι αντάρτες στην περιοχή «Καταβόθρα». Η μάχη που ακολούθησε ήταν σφοδρή, με τον 11ο λόχο του 3ου τάγματος του 34ου συντάγματος του ΕΛΑΣ να προκαλεί μεγάλες απώλειες στους Ναζί. Μέχρι τις 2 μ.μ. οι Γερμανοί υποχώρησαν, αφήνοντας πίσω τους νεκρούς και τραυματίες.
Εξοργισμένοι, οι Γερμανοί πίστεψαν ότι οι κάτοικοι του χωριού είχαν προειδοποιήσει τον ΕΛΑΣ. Επιδίωξαν εκδίκηση διαπράττοντας φρικτές θηριωδίες: δολοφονώντας αθώους, βιάζοντας γυναίκες και ξεκοιλιάζοντας παιδιά. Η σφαγή, που πραγματοποιήθηκε από τον 2ο Λόχο του 8ου Συντάγματος της 4ης Αστυνομικής Τεθωρακισμένης Μεραρχίας, άρχισε αμέσως.
Ένας επιζών αφηγήθηκε τη φρίκη: “Βρήκα την αδελφή μου, γυμνή από τη μέση και κάτω, παραμορφωμένη και ακρωτηριασμένη, το άψυχο σώμα της βιασμένο. Το τεσσάρων μηνών μωρό της βρισκόταν δίπλα της, λιντσαρισμένο, με τη θηλή του στήθους της μητέρας του στο στόμα. Το άλλο της παιδί, η εξάχρονη Ελένη, βρέθηκε ξεκοιλιασμένο και ο τρίχρονος αδελφός της, ο Γιάννης, με το κεφάλι του λιωμένο, κείτονταν νεκρός στην αυλή”.
Η σφαγή σταμάτησε μόνο το σούρουπο, όταν οι ναζί, φοβούμενοι τα αντίποινα του ΕΛΑΣ, υποχώρησαν στη Λιβαδειά, καίγοντας σπίτια και κρεμώντας πτώματα κατά μήκος του δρόμου. Κατά την επιστροφή τους, σκότωσαν κάθε πολίτη που συνάντησαν.
Ο αριθμός των νεκρών στο Δίστομο έφτασε τους 228, εκ των οποίων 117 γυναίκες και 111 άνδρες, μεταξύ των οποίων 53 παιδιά κάτω των 16 ετών. Ο απεσταλμένος του Ερυθρού Σταυρού, ο Ελβετός George Wehrly, ανέφερε 600 νεκρούς.
Το BBC μετέδωσε γρήγορα τη θηριωδία και οι Ναζί δεν προσπάθησαν να τη δικαιολογήσουν. Η γερμανική διοίκηση στην Αθήνα κατηγόρησε τους χωρικούς ότι βοήθησαν τους αντάρτες και δεν υπάκουσαν στις διαταγές.
Ο λοχαγός των SS Fritz Lautenbach ανέφερε ψευδώς ότι οι άνδρες του δέχτηκαν επίθεση από το Δίστομο. Η αναφορά του διαψεύστηκε από τον πράκτορα των μυστικών υπηρεσιών George Koch, ο οποίος δήλωσε ότι το τάγμα έπεσε σε ενέδρα χιλιόμετρα μακριά.
Τη σφαγή διέταξε ο διοικητής Χανς Ζάμπελ, ο οποίος αργότερα συνελήφθη στη Γαλλία και εκδόθηκε στην Ελλάδα. Ωστόσο, ο Ζάμπελ απέφυγε μυστηριωδώς τη δίκη και την τιμωρία, καθώς επέστρεψε στη Δυτική Γερμανία το 1949 και σύντομα αφέθηκε ελεύθερος.
Ο Ουκρανοαμερικανός φωτογράφος και πολεμικός ανταποκριτής του περιοδικού Life, Ντμίτρι Κέσελ, επισκέφθηκε το Δίστομο τον Οκτώβριο του 1944. Εκεί φωτογράφισε τους επιζώντες κατοίκους που ζούσαν στα καμένα σπίτια τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, συνάντησε τη Μαρία Παντσίκα, τη γυναίκα με το μαύρο μαντίλι που θρηνούσε τη δολοφονία των συγγενών της. Τη φωτογράφισε την 1η Νοεμβρίου 1944 και στις 27 Νοεμβρίου το περιοδικό Life κυκλοφόρησε με πρωτοσέλιδο τη φωτογραφία της και τίτλο: «Τι έκαναν οι Γερμανοί στην Ελλάδα».
Το κύριο άρθρο αφορούσε τις γερμανικές θηριωδίες στη χώρα μας. Η λεζάντα της φωτογραφίας έγραφε: «Η Μαρία Παντσίκα κλαίει ακόμα, τέσσερις μήνες αφότου οι Γερμανοί σκότωσαν τη μητέρα της σε σφαγή στο ελληνικό χωριό του Διστόμου».
Επιμέλεια: Money and Life
