Αντιμέτωπη με μια νέα κρίση ρευστότητας στο τραπεζικό της σύστημα βρίσκεται η Σαουδική Αραβία, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν επιβαρύνει την οικονομία, περιορίζει τις καταθέσεις και αυξάνει το κόστος δανεισμού. Οι πιέσεις δημιουργούν πρόσθετα εμπόδια στα φιλόδοξα επενδυτικά σχέδια του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο οποίος επιχειρεί να μετασχηματίσει την οικονομία της χώρας μέσω του προγράμματος Vision 2030.
Η επιδείνωση της ρευστότητας συνδέεται με την απόσυρση καταθέσεων από κρατικούς φορείς και τον περιορισμό της χρηματοδότησης από τράπεζες των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με αποτέλεσμα οι σαουδαραβικές τράπεζες να δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στη ζήτηση για νέα δάνεια.
Η αύξηση του κόστους χρηματοδότησης αποτυπώνεται στη διεύρυνση της διαφοράς ανάμεσα στα επιτόκια της διατραπεζικής αγοράς της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΠΑ, έναν κρίσιμο δείκτη για την κατάσταση της ρευστότητας σε μια οικονομία της οποίας το νόμισμα, το ριάλ, είναι συνδεδεμένο με το δολάριο.
Σύμφωνα με τον Ζαν-Μισέλ Σαλίμπα της Bank of America, οι πιέσεις εντείνονται εξαιτίας της μετάδοσης των προβλημάτων ρευστότητας από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αλλά και της απότομης επιβράδυνσης της σαουδαραβικής οικονομίας λόγω του πολέμου.
Οι τράπεζες των Εμιράτων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη σαουδαραβική διατραπεζική αγορά. Ο περιορισμός της δραστηριότητάς τους ενισχύει τον ανταγωνισμό για καταθέσεις και αναγκάζει τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς να προσφέρουν υψηλότερα επιτόκια για να εξασφαλίσουν κεφάλαια.
Νέες πιέσεις στο Vision 2030
Η κρίση ρευστότητας προστίθεται στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν στην προσπάθειά του να χρηματοδοτήσει τα μεγάλα επενδυτικά προγράμματα της χώρας και να προωθήσει τον οικονομικό μετασχηματισμό πολλών τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
Ο πρίγκιπας διάδοχος βρίσκεται ήδη αντιμέτωπος με διευρυνόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα, συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας και κίνδυνο περιορισμού των επενδυτικών συμφωνιών.
Οι σχεδόν καθημερινές επιθέσεις των Χούθι της Υεμένης, που υποστηρίζονται από το Ιράν, έχουν προκαλέσει αναστάτωση στις μετακινήσεις, στη διοργάνωση εκδηλώσεων και στις επισκέψεις στελεχών επιχειρήσεων στη χώρα.
Το Ριάντ έχει βρεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο της οργάνωσης τις τελευταίες ημέρες. Μεταξύ των επιθέσεων περιλαμβάνεται και πλήγμα που προκάλεσε ζημιές σε γραφεία της πετρελαϊκής Saudi Aramco, στην οικονομική συνοικία της πρωτεύουσας.
Οι εξελίξεις αυξάνουν την αβεβαιότητα για την υλοποίηση των μεγάλων έργων που αποτελούν τον πυρήνα του Vision 2030, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης της χώρας από το πετρέλαιο και την ανάπτυξη νέων κλάδων, όπως ο τουρισμός, οι υπηρεσίες και οι επενδύσεις.
Τα δάνεια αυξάνονται, οι καταθέσεις μειώνονται
Η επιδείνωση της ρευστότητας ενδέχεται να επιβραδύνει την πιστωτική επέκταση και να αναγκάσει τόσο το Δημόσιο όσο και τις ιδιωτικές επιχειρήσεις να επανεξετάσουν επενδυτικά σχέδια, σύμφωνα με τον Τιμ Κάλεν του Arab Gulf States Institute.
Τα στοιχεία της κεντρικής τράπεζας της Σαουδικής Αραβίας δείχνουν ότι κατά το τρίτο τρίμηνο του 2026 οι χορηγήσεις αυξήθηκαν κατά 2,4%, ενώ οι καταθέσεις μειώθηκαν κατά 1,8%.
Η μείωση των καταθέσεων προήλθε κυρίως από αναλήψεις κεφαλαίων κρατικών φορέων, ενώ, σύμφωνα με τον Κάλεν, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και οι αυξημένες δημοσιονομικές ανάγκες που δημιουργεί ο πόλεμος.
Όπως επισημαίνει, πρόκειται για ακόμη μία ένδειξη των επιπτώσεων της σύγκρουσης στη μη πετρελαϊκή οικονομία της Σαουδικής Αραβίας.
Οι δραστηριότητες εκτός του πετρελαϊκού κλάδου αποτελούν βασικό στόχο του Vision 2030. Η δυνατότητα του κράτους να συνεχίσει να τις στηρίζει εν μέσω των πολεμικών αναταράξεων έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για οικονομολόγους και επενδυτές.
Πρόβλεψη για ύφεση έως 3,6% το 2026
Οι επιπτώσεις του πολέμου στην οικονομική δραστηριότητα αποτυπώνονται και στις προβλέψεις για την ανάπτυξη.
Η S&P Global προειδοποιεί για δυσκολίες σε κλάδους όπως τα ακίνητα και ο τουρισμός, εκτιμώντας ότι η οικονομία της Σαουδικής Αραβίας ενδέχεται να συρρικνωθεί κατά 1,3% το 2026.
Ακόμη πιο απαισιόδοξη είναι η εκτίμηση της ίδιας της σαουδαραβικής κυβέρνησης, η οποία προβλέπει μείωση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 3,6% φέτος.
Μια τέτοια επίδοση θα ήταν συγκρίσιμη με τη μεγάλη οικονομική υποχώρηση που καταγράφηκε το 2020, κατά την κορύφωση της πανδημίας.
Η Μόνικα Μάλικ της Abu Dhabi Commercial Bank εκτιμά ότι ο συνδυασμός του υψηλότερου κόστους χρηματοδότησης, της ισχυρής ζήτησης δανείων για μεγάλα έργα και της γεωπολιτικής αβεβαιότητας στην περιοχή θα αποτελέσει πρόσθετο εμπόδιο για τη μη πετρελαϊκή δραστηριότητα.
Εάν οι αυξημένες χρηματοδοτικές δαπάνες οδηγήσουν σε επιβράδυνση των επενδύσεων, υπάρχει κίνδυνος να περιοριστεί η δυναμική του Vision 2030 και να καθυστερήσει ο στόχος μετατροπής του Ριάντ σε διεθνές κέντρο τουρισμού, επιχειρηματικότητας και επενδύσεων.
Η κρίση ρευστότητας ανεβάζει το κόστος δανεισμού
Οι πιέσεις στο σαουδαραβικό τραπεζικό σύστημα αποτυπώνονται πλέον ξεκάθαρα στο κόστος χρηματοδότησης.
Η διαφορά μεταξύ του τρίμηνου σαουδαραβικού διατραπεζικού επιτοκίου Saibor και του αμερικανικού επιτοκίου αναφοράς SOFR έχει διευρυνθεί στις 120 μονάδες βάσης, σημαντικά υψηλότερα από το συνηθισμένο επίπεδο των περίπου 70 μονάδων βάσης.
Η διεύρυνση αυτής της διαφοράς σημαίνει ότι ο δανεισμός σε σαουδαραβικά ριάλ γίνεται ακριβότερος με ταχύτερο ρυθμό από τον δανεισμό σε δολάρια.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ριάλ είναι συνδεδεμένο με το αμερικανικό νόμισμα, γεγονός που υποχρεώνει τη σαουδαραβική κεντρική τράπεζα να ακολουθεί στενά τις αποφάσεις της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ για τα επιτόκια.
Η αύξηση του κόστους χρηματοδότησης επηρεάζει τόσο την κυβέρνηση όσο και το ευρύ δίκτυο κρατικών φορέων και επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένου του Public Investment Fund (PIF), του κρατικού επενδυτικού ταμείου που βρίσκεται στο επίκεντρο της χρηματοδότησης του Vision 2030.
Αντίστοιχες πιέσεις αντιμετωπίζουν και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις που βασίζονται στον τραπεζικό δανεισμό για την υλοποίηση επενδύσεων.
Σύμφωνα με τον Έντμοντ Κρίστου, αναλυτή χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων του Κόλπου στη Bloomberg Intelligence, οι απροσδόκητες εκροές καταθέσεων από κρατικούς φορείς, που καταγράφονται από τον Αύγουστο, έχουν περιορίσει ακόμη περισσότερο την ήδη στενή ρευστότητα.
Ως αποτέλεσμα, οι τράπεζες ανταγωνίζονται εντονότερα για την προσέλκυση κεφαλαίων, προσφέροντας υψηλότερα επιτόκια καταθέσεων.
Goldman Sachs: Προσωρινές οι πιέσεις στη ρευστότητα
Παρά τις ανησυχίες, ο Φαρούκ Σούσα της Goldman Sachs εκτιμά ότι οι επιπτώσεις από την περιορισμένη τραπεζική ρευστότητα ενδέχεται να αποδειχθούν προσωρινές.
Κατά την εκτίμησή του, η υλοποίηση των έργων του Vision 2030 εκτείνεται σε πολύ μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα από μια βραχυπρόθεσμη χρηματοδοτική στενότητα.
Επιπλέον, η κεντρική τράπεζα της Σαουδικής Αραβίας διαθέτει εργαλεία για να αντιμετωπίσει μια ενδεχόμενη περαιτέρω επιδείνωση.
Το 2022, για παράδειγμα, είχε τοποθετήσει καταθέσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων σε τράπεζες που αντιμετώπιζαν έντονα προβλήματα ρευστότητας, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση μιας προηγούμενης κρίσης.
Νωρίτερα φέτος, η εικόνα του τραπεζικού συστήματος είχε παρουσιάσει σημάδια βελτίωσης, καθώς οι τράπεζες περιόρισαν τον ρυθμό χορήγησης νέων δανείων.
Ωστόσο, η ανάκαμψη αποδείχθηκε βραχύβια, με τη ζήτηση χρηματοδότησης να συνεχίζει να υπερβαίνει την αύξηση των καταθέσεων.
Το υψηλότερο πετρέλαιο δεν εγγυάται λύση
Μια πιθανή αποκλιμάκωση των πιέσεων στη ρευστότητα θα μπορούσε να προκύψει τους επόμενους μήνες από τις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου και την ανάκαμψη της σαουδαραβικής παραγωγής, σύμφωνα με τον Έντμοντ Κρίστου της Bloomberg Intelligence.
Ωστόσο, όπως προειδοποιεί, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η αύξηση των πετρελαϊκών εσόδων δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε αντίστοιχη ενίσχυση των τραπεζικών καταθέσεων.
Οι μεγάλες κρατικές δαπάνες, οι εκροές κεφαλαίων και οι επενδύσεις σε μακροπρόθεσμα έργα που δεν αποφέρουν σημαντικές ταμειακές ροές στο άμεσο μέλλον μπορούν να απορροφήσουν μεγάλο μέρος των πρόσθετων εσόδων.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και σε ένα περιβάλλον υψηλότερων τιμών πετρελαίου, το σαουδαραβικό τραπεζικό σύστημα μπορεί να εξακολουθήσει να αντιμετωπίζει περιορισμένη ρευστότητα.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει μία από τις βασικές προκλήσεις του οικονομικού μετασχηματισμού της Σαουδικής Αραβίας: την ανάγκη εξασφάλισης επαρκούς και προσιτής χρηματοδότησης για μεγάλα επενδυτικά έργα, σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων και δημοσιονομικών πιέσεων.
