Πίσω από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας την τελευταία εξαετία, βρισκόταν ένας πολιτικός που απέφευγε συστηματικά τα φώτα της δημοσιότητας. Ο Νίκος Ταγαράς μπορεί να μην υπήρξε προβεβλημένος υπουργός, υπήρξε όμως ίσως ο πλέον καθοριστικός παράγοντας στη διαμόρφωση της νέας χωροταξικής και πολεοδομικής πολιτικής της χώρας.
Ο θάνατός του σε ηλικία 70 ετών σηματοδοτεί την απώλεια ενός πολιτικού που συνέδεσε το όνομά του με τη μεγαλύτερη προσπάθεια ανασχεδιασμού του ελληνικού χώρου από τη μεταπολίτευση και μετά. Για τον τεχνικό κόσμο, τους μηχανικούς, την αυτοδιοίκηση και όσους ασχολούνται με την ανάπτυξη, το περιβάλλον και τις επενδύσεις, ο Νίκος Ταγαράς υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο από ένας υφυπουργός. Υπήρξε ο άνθρωπος που έδωσε πολιτική και θεσμική συνέχεια σε μια σειρά παρεμβάσεων που επιχειρούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και αναπτύσσεται η Ελλάδα.
Από το Χιλιομόδι στο κέντρο των αποφάσεων
Γεννημένος το 1956 στο Χιλιομόδι Κορινθίας, ο Νίκος Ταγαράς σπούδασε Πολιτικός Μηχανικός στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και άσκησε το επάγγελμα για περίπου τέσσερις δεκαετίες. Η τεχνική του κατάρτιση δεν αποτέλεσε απλώς επαγγελματικό εφόδιο, αλλά καθόρισε και τον τρόπο με τον οποίο προσέγγισε την πολιτική.
Η διαδρομή του ξεκίνησε από την αυτοδιοίκηση. Διετέλεσε πρόεδρος της κοινότητας Χιλιομοδίου, δήμαρχος Τενέας και στη συνέχεια νομάρχης Κορινθίας. Από εκεί πέρασε στην κεντρική πολιτική σκηνή, εκλεγόμενος βουλευτής Κορινθίας με τη Νέα Δημοκρατία.
Η πρώτη του παρουσία στην πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ καταγράφηκε την περίοδο 2014-2015 ως αναπληρωτής υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Ωστόσο, η περίοδος που σφράγισε την πολιτική του διαδρομή ήταν εκείνη που ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2020, όταν επέστρεψε στο υπουργείο ως υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Ο άνθρωπος του χωρικού σχεδιασμού
Από το 2020 και μετά, ο Νίκος Ταγαράς ανέλαβε ουσιαστικά το σύνολο του χαρτοφυλακίου που αφορά τη χωροταξία και την πολεοδομία.
Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, εκτός σχεδίου δόμηση, Νέος Οικοδομικός Κανονισμός και ειδικά χωροταξικά πλαίσια αποτέλεσαν τον βασικό πυρήνα της δραστηριότητάς του.
Σε μια χώρα όπου επί δεκαετίες η ανάπτυξη εξελισσόταν συχνά χωρίς ολοκληρωμένο σχεδιασμό και με σημαντικές θεσμικές εκκρεμότητες, ο Ταγαράς ανέλαβε να προωθήσει μια συνολική αναδιοργάνωση των κανόνων που διέπουν τη χρήση και την οργάνωση του χώρου.
Το πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης»
Η μεγαλύτερη ίσως παρέμβαση που φέρει τη σφραγίδα του είναι το πρόγραμμα πολεοδομικού σχεδιασμού «Κωνσταντίνος Δοξιάδης».
Πρόκειται για το μεγαλύτερο πρόγραμμα πολεοδομικού σχεδιασμού που έχει υλοποιηθεί στη χώρα από τη σύσταση του ελληνικού κράτους, με στόχο την κάλυψη σχεδόν ολόκληρης της επικράτειας από Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια.
Ουσιαστικά, το εγχείρημα φιλοδοξεί να δώσει για πρώτη φορά σαφείς απαντήσεις στο ερώτημα τι επιτρέπεται να αναπτυχθεί, πού και με ποιους όρους, περιορίζοντας την αβεβαιότητα που χαρακτήριζε επί δεκαετίες το χωροταξικό καθεστώς της χώρας.
Η δύσκολη υπόθεση της εκτός σχεδίου δόμησης
Ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα που διαχειρίστηκε ήταν η αναμόρφωση του πλαισίου της εκτός σχεδίου δόμησης.
Οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, η ανάγκη συμμόρφωσης με σύγχρονες αρχές χωρικού σχεδιασμού και οι πιέσεις για μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου οδήγησαν σε μια σειρά παρεμβάσεων που επηρέασαν άμεσα χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων.
Το θέμα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και πολιτικές αντιπαραθέσεις, ωστόσο ο Ταγαράς υποστήριζε σταθερά ότι η χώρα όφειλε να περάσει από το καθεστώς της εξαίρεσης στο καθεστώς του σχεδιασμού.
Τα νέα χωροταξικά πλαίσια
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο της παρακαταθήκης του αφορά τη νέα γενιά Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό φιλοδοξεί να καθορίσει το μοντέλο ανάπτυξης του ελληνικού τουρισμού για τις επόμενες δεκαετίες, δίνοντας απαντήσεις σε κρίσιμα ζητήματα όπως η φέρουσα ικανότητα των προορισμών, η αντιμετώπιση του υπερτουρισμού και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Αντίστοιχα, το νέο χωροταξικό για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, που βρίσκεται στην τελική ευθεία, καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και στην προστασία του τοπίου, της βιοποικιλότητας και των τοπικών κοινωνιών.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η αναθεώρηση του ειδικού χωροταξικού πλαισίου για τη βιομηχανία και τα logistics, που αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο μεγάλο βήμα της χωροταξικής μεταρρύθμισης.
Μέχρι το τέλος στην πρώτη γραμμή
Παρά τα σοβαρά προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε τα τελευταία χρόνια, ο Νίκος Ταγαράς παρέμεινε μέχρι τέλους ενεργός στα καθήκοντά του. Χωρίς να δημοσιοποιεί τη μάχη που έδινε, συνέχισε να εργάζεται με την ίδια προσήλωση στα ζητήματα του χωρικού σχεδιασμού και της πολεοδομικής μεταρρύθμισης, παραμένοντας στη θέση του υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας μέχρι τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής του.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η τελευταία δημόσια εμφάνισή του πραγματοποιήθηκε πριν από λίγες μόλις ημέρες, κατά την παρουσίαση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. Ενός θεσμικού έργου που συμπύκνωνε τη φιλοσοφία που υπηρέτησε σε όλη του τη διαδρομή: περισσότερο σχεδιασμό, σαφείς κανόνες και μακροπρόθεσμη οργάνωση του χώρου.
Παρά τη φανερή καταπόνηση, επέλεξε να βρίσκεται παρών. Μια εικόνα που, σύμφωνα με συνεργάτες του, αποτύπωνε τον χαρακτήρα ενός πολιτικού χαμηλών τόνων, με τεχνική επάρκεια, μεθοδικότητα και έντονη αίσθηση καθήκοντος.
Η παρακαταθήκη
Η πολιτική παρακαταθήκη του Νίκου Ταγαρά δεν βρίσκεται σε μια μεμονωμένη νομοθετική πρωτοβουλία ούτε σε ένα συγκεκριμένο έργο.
Βρίσκεται κυρίως στην προσπάθεια να αλλάξει η φιλοσοφία με την οποία η Ελλάδα αντιμετωπίζει τον χώρο της. Να περάσει από τις αποσπασματικές παρεμβάσεις, τις εξαιρέσεις και τις εκκρεμότητες δεκαετιών σε ένα σύστημα οργανωμένου χωρικού σχεδιασμού με κανόνες, προβλεψιμότητα και μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Για τον λόγο αυτό, πολλοί στον τεχνικό και επιστημονικό κόσμο θεωρούν ότι ο πολιτικός μηχανικός από την Κορινθία υπήρξε ο βασικός εκφραστής της μεγαλύτερης χωροταξικής και πολεοδομικής μεταρρύθμισης που επιχειρήθηκε στη χώρα τις τελευταίες δεκαετίες.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο αποτύπωμα που αφήνει πίσω του. Ένας πολιτικός χαμηλού προφίλ, που δεν επεδίωξε ποτέ την προσωπική προβολή, αλλά συνέδεσε το όνομά του με τον ανασχεδιασμό του ελληνικού χώρου και παρέμεινε στην πρώτη γραμμή της μάχης μέχρι το τέλος.
