Ο πελάτης πληρώνει κανονικά, αλλά στα ηλεκτρονικά αρχεία η αγορά του μπορεί να εμφανίζεται ως «κέρασμα», ακυρωμένη παραγγελία ή συναλλαγή μικρότερης αξίας. Τα χρήματα μένουν στο ταμείο, ενώ μέρος του τζίρου και ο αντίστοιχος ΦΠΑ χάνονται από την εικόνα που βλέπει η εφορία. Η υπόθεση Pizza Fan, στην οποία ερευνάται η χρήση λογισμικού για την απόκρυψη πωλήσεων, φέρνει ξανά στο προσκήνιο τις «πειραγμένες» ταμειακές και τον βαρύ λογαριασμό που προβλέπεται για τους υπευθύνους.
Το κόστος, όταν αποκαλυφθεί η παραποίηση, μπορεί να ξεπεράσει κατά πολύ την αξία των αποδείξεων που αποκρύφθηκαν. Το πρόστιμο συνδέεται με τον δηλωμένο τζίρο, υπολογίζεται ανά ελεγχόμενο έτος και δεν περιορίζεται από ανώτατο πλαφόν. Κυρώσεις προβλέπονται και για όσους κατασκευάζουν ή υποστηρίζουν το παράνομο λογισμικό, ενώ η αναστολή λειτουργίας μπορεί, ανάλογα με τον υπαίτιο, να φτάσει έως τους 24 μήνες.
Στην υπόθεση της Pizza Fan, σύμφωνα με τις πληροφορίες από την έρευνα, εξετάζεται μηχανισμός μέσω του οποίου πληρωμένες παραγγελίες εμφανίζονταν ως «κεράσματα». Η μη απόδοση ΦΠΑ εκτιμάται σε τουλάχιστον 25 εκατ. ευρώ από το 2022, με την ερεύνα να συνεχίζεται σε πολλά μέτωπα.
Το χαρτί που μοιάζει με απόδειξη
Η πρώτη παγίδα βρίσκεται στο παραστατικό που παραδίδεται στον πελάτη. Ένα χαρτί με προϊόντα, τιμές και τελικό ποσό μπορεί να μοιάζει με κανονική απόδειξη, αλλά να είναι απλώς δελτίο παραγγελίας ή εκτύπωση από εμπορικό πρόγραμμα, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη φορολογική έκδοση.
Σε αυτή την περίπτωση, η επιχείρηση έχει εισπράξει, αλλά η πώληση μένει έξω από τη νόμιμη καταγραφή. Ο καταναλωτής αποχωρεί θεωρώντας ότι έχει λάβει απόδειξη, ενώ στα φορολογικά δεδομένα η συναλλαγή μπορεί να μην υπάρχει.
Διαφορετική είναι η πρακτική των εικονικών ακυρώσεων. Η παραγγελία καταχωρίζεται, εκτελείται και πληρώνεται, αλλά στη συνέχεια εμφανίζεται ως ακυρωμένη ή συνοδεύεται από έκπτωση που δεν έγινε ποτέ. Αντίστοιχα, μια πληρωμένη αγορά μπορεί να χαρακτηριστεί δωρεάν παροχή. Έτσι, οι πραγματικές εισπράξεις αποκτούν διαφορετική εικόνα από εκείνη που εμφανίζεται στα αρχεία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον έλεγχο παρουσιάζουν οι συγκεντρωμένες ακυρώσεις στο τέλος της ημέρας και οι εκπτώσεις μεγάλης αξίας. Εξετάζεται πότε έγιναν, πόσο συχνά επαναλαμβάνονται και αν αντιστοιχούν σε πραγματικές ακυρώσεις αγορών ή επιστροφές χρημάτων. Οι κινήσεις αυτές δεν αποδεικνύουν από μόνες τους φοροδιαφυγή. Το κρίσιμο είναι εάν ανταποκρίνονται σε πραγματικά περιστατικά ή χρησιμοποιούνται για να διαγραφούν πωλήσεις για τις οποίες η επιχείρηση έχει ήδη πληρωθεί.
Όταν η παρέμβαση γίνεται στο λογισμικό
Η πιο σύνθετη μέθοδος αφορά την αλλοίωση των ίδιων των δεδομένων. Με παρεμβάσεις στο λογισμικό μπορούν να αλλάζουν αξίες, ποσότητες ή είδη προϊόντων, ώστε να εμφανίζονται χαμηλότερες πωλήσεις. Η εκτύπωση που έχει στα χέρια του ο πελάτης δεν αρκεί πάντοτε για να αποκαλύψει τι έχει καταγραφεί και τι έχει διαβιβαστεί στην ΑΑΔΕ.
Για τον έλεγχο χρειάζεται να αντιπαραβληθούν τα ψηφιακά αρχεία των φορολογικών μηχανισμών με τα στοιχεία της παραγγελιοληψίας, τις εισπράξεις και τα παραστατικά. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η διαδρομή από την παραγγελία μέχρι την πληρωμή και την απόδειξη αποτυπώνει την ίδια συναλλαγή.
Στο υλικό αυτό προστίθενται τα δεδομένα που διαβιβάζονται στην ΑΑΔΕ και τα στοιχεία των ηλεκτρονικών πληρωμών. Ασυμφωνίες ανάμεσα στις εισπράξεις, στις εκδοθείσες αποδείξεις και στις δηλωμένες πωλήσεις μπορούν να δώσουν το έναυσμα για βαθύτερη διερεύνηση. Ο συνδυασμός των ηλεκτρονικών στοιχείων με τα ευρήματα του επιτόπιου ελέγχου επιτρέπει να ανασυντεθεί η πραγματική εικόνα των πωλήσεων.
Το πρόστιμο μετράει πάνω στον τζίρο
Για τον υπαίτιο επιχειρηματία που χρησιμοποιεί τον μηχανισμό, το άρθρο 57 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας προβλέπει πρόστιμο 15% στον μέσο όρο των δηλωμένων εσόδων της τελευταίας τριετίας που λαμβάνεται υπόψη. Εξαιρείται το φορολογικό έτος για το οποίο δεν έχει λήξει η προθεσμία υποβολής της δήλωσης.
Η κύρωση επιβάλλεται για κάθε ελεγχόμενο έτος παραποίησης, χωρίς τα συνήθη ανώτατα όρια των 30.000 και 90.000 ευρώ. Διατηρούνται, ωστόσο, κατώτατα ποσά: κατά κανόνα 10.000 ευρώ για απλογραφικά και 30.000 ευρώ για διπλογραφικά βιβλία, με υψηλότερα ελάχιστα όταν λείπουν υποχρεωτικές δηλώσεις της τριετίας.
Στην πράξη, μέσος τζίρος 500.000 ευρώ οδηγεί σε πρόστιμο 75.000 ευρώ για ένα ελεγχόμενο έτος. Στο 1 εκατ. ευρώ η κύρωση ανεβαίνει στις 150.000 ευρώ και στα 2 εκατ. ευρώ στις 300.000 ευρώ. Εφόσον διαπιστωθεί παράβαση σε περισσότερα έτη, επιβάλλονται αντίστοιχες κυρώσεις ανά έτος.
Οι καμπάνες για τεχνικούς και τα λουκέτα
Πρόστιμο 100.000 ευρώ προβλέπεται για τους υπαίτιους κατασκευαστές, μεταπωλητές και τεχνικούς που εμπλέκονται στην παράνομη επέμβαση, καθώς και για τις επιχειρήσεις που διαθέτουν τις σχετικές εγκρίσεις ή άδειες λογισμικού και υπάγονται στη διάταξη.
Ξεχωριστή περίπτωση είναι η έκδοση στοιχείων χωρίς τον απαιτούμενο μηχανισμό ή μέσω συστήματος που δεν πληροί τις νόμιμες προδιαγραφές. Εφόσον τα στοιχεία έχουν καταχωριστεί στα βιβλία ή οι συνόψεις τους έχουν διαβιβαστεί στην ΑΑΔΕ πριν από οποιονδήποτε φορολογικό έλεγχο, προβλέπονται πρόστιμα 5.000 ευρώ για απλογραφικά και 10.000 ευρώ για διπλογραφικά βιβλία. Η ρύθμιση αφορά συγκεκριμένες παραβάσεις έκδοσης και δεν αποτελεί γενικό μειωμένο πρόστιμο για την παραποίηση.
Στα λουκέτα η διάκριση είναι επίσης ουσιαστική. Όταν υπαίτιος είναι ο επιχειρηματίας που χρησιμοποιεί τον μηχανισμό ή τις υπηρεσίες παρόχου, προβλέπεται αναστολή λειτουργίας της ελεγχόμενης εγκατάστασης από δύο έως δώδεκα μήνες. Όταν υπαίτιος είναι κατασκευαστής, μεταπωλητής ή πρόσωπο που παρέχει την τεχνική υποστήριξη της παράνομης επέμβασης, η αναστολή λειτουργίας της εγκατάστασης που ορίζεται στην απόφαση της ΑΑΔΕ κυμαίνεται από τρεις έως 24 μήνες.
Ο έλεγχος από το κινητό
Για τον καταναλωτή, το διαθέσιμο εργαλείο είναι η εφαρμογή Appodixi της ΑΑΔΕ. Με τη σάρωση του QR code μπορεί να ελεγχθεί εάν η απόδειξη έχει διαβιβαστεί και εάν τα στοιχεία της συμφωνούν με εκείνα που εμφανίζονται στην εφαρμογή. Σε περίπτωση απόκλισης ή μη διαβίβασης, υπάρχει δυνατότητα αποστολής αναφοράς, ανώνυμα ή επώνυμα.
Για παράδειγμα, απόδειξη 50 ευρώ που εμφανίζεται στην εφαρμογή με διαφορετική αξία δίνει συγκεκριμένο στοιχείο προς διερεύνηση. Προσοχή χρειάζεται, όμως, στην ένδειξη ότι η απόδειξη δεν έχει ακόμη διαβιβαστεί: η εφαρμογή εμφανίζει και τον χρόνο πέραν του οποίου θα έπρεπε να έχει σταλεί. Η προσωρινή απουσία της από το σύστημα δεν αποδεικνύει από μόνη της παραποίηση.
Το Appodixi ενημερώνει επίσης εάν η ταμειακή δεν είναι δηλωμένη ή ενεργή ή εάν ο κωδικός δεν μπορεί να διαβαστεί. Η αναφορά του πολίτη δίνει στις ελεγκτικές υπηρεσίες την ίδια την απόδειξη, ώστε να συγκριθεί με τα ηλεκτρονικά δεδομένα και να διερευνηθεί η διαφορά.
