Η πυρηνική ενέργεια, που για δεκαετίες παρέμενε πολιτικά και κοινωνικά αμφιλεγόμενη στην Ευρώπη, επανέρχεται στο προσκήνιο υπό το βάρος της ενεργειακής ανασφάλειας που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν και η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Την ώρα που ο πόλεμος στο Ιράν έχει προκαλέσει ασφυξία στην παγκόσμια οικονομία, η Ευρώπη φαίνεται πλέον να στρέφεται στοχευμένα στην πυρηνική ενέργεια, προκειμένου να αντιμετωπίσει την ενεργειακή ανασφάλεια.
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, η πυρηνική ενέργεια αντιστοιχεί σήμερα σε περίπου 11,8% του ενεργειακού μείγματος της Ευρώπης, την ώρα που πετρέλαιο και φυσικό αέριο εξακολουθούν να καλύπτουν πάνω από το 1/3 των ενεργειακών αναγκών της ηπείρου. Η ανισορροπία αυτή, όπως σημειώνουν ειδικοί, διατηρεί την ήπειρο εκτεθειμένη σε τιμολογιακές και γεωπολιτικές διακυμάνσεις.
Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπίρολ, έχει επισημάνει ότι οι κρίσεις προσφοράς τείνουν να ενισχύουν τη σημασία της πυρηνικής ενέργειας ως μέσου ενεργειακής διαφοροποίησης, ενώ άλλοι αναλυτές κάνουν λόγο για αναπόφευκτη επιστροφή της τεχνολογίας στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού σχεδιασμού, όπως επισημαίνει ανάλυση του CNBC
Η συζήτηση γύρω από την πυρηνική ενέργεια παραμένει πρωτίστως οικονομική, καθώς η κατασκευή πυρηνικών σταθμών απαιτεί ιδιαίτερα υψηλές επενδύσεις και εξαιρετικά μακρούς χρόνους υλοποίησης, που συχνά υπερβαίνουν τη δεκαπενταετία.
Ενδεικτικά, το βρετανικό έργο Hinkley Point C, (πυρηνικό εργοστάσιο 3ης γενιάς που κατασκευάζεται στο Somerset της νοτιοδυτικής Αγγλίας,
με στόχο να παρέχει περίπου 7% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας) που ξεκίνησε το 2016, δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν από το τέλος της δεκαετίας, ενώ ο αντιδραστήρας Flamanville 3 στη Γαλλία χρειάστηκε περίπου 17 χρόνια για να τεθεί σε λειτουργία.
Ωστόσο, οι υποστηρικτές της πυρηνικής ενέργειας αντιτείνουν πως το υψηλό αρχικό κόστος αντισταθμίζεται από το χαμηλό λειτουργικό κόστος και τη μεγάλη διάρκεια ζωής των μονάδων. Εκτός αυτού, η σταθερότητα της παραγωγής, ανεξάρτητα από καιρικές συνθήκες, αποτελεί κρίσιμο πλεονέκτημα σε σχέση με άλλες μορφές ενέργειας.
Η περίπτωση της Γαλλίας συχνά προβάλλεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα. Με πάνω από 60% της ηλεκτροπαραγωγής να προέρχεται από πυρηνικούς σταθμούς, η χώρα εμφανίζει χαμηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με την πιο εξαρτημένη από το φυσικό αέριο Γερμανία, σύμφωνα με αναλυτές της αγοράς.
Ο κίνδυνος της γεωπολιτικής εξάρτησης
Πέρα από το οικονομικό σκέλος, το ζήτημα της πυρηνικής ενέργειας συνδέεται πλέον άμεσα με την έννοια της ενεργειακής ασφάλειας. Η εξάρτηση από εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου έχει καταστήσει την Ευρώπη ευάλωτη σε γεωπολιτικές εντάσεις και διαταραχές εφοδιασμού, όπως αυτές που έχουν προκληθεί από τον πόλεμο στο Ιράν.
Αναλυτές του χώρου των καυσίμων υποστηρίζουν ότι η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας αποτελεί τη μοναδική βιώσιμη στρατηγική θωράκισης. Σε αυτό το πλαίσιο, η πυρηνική ενέργεια επανέρχεται ως επιλογή λιγότερο εκτεθειμένη σε διεθνείς κρίσεις.
Δεν είναι τυχαίο ότι χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Γαλλία (οι τρεις μεγαλύτεροι παραγωγοί πυρηνικής ενέργειας παγκοσμίως) θεωρούνται καλύτερα προετοιμασμένες να αντιμετωπίσουν ενεργειακά σοκ.
Τροχοπέδη οι τραγωδίες του παρελθόντος
Παρά τα οικονομικά και στρατηγικά επιχειρήματα, η πυρηνική ενέργεια εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ισχυρές αντιστάσεις στην Ευρώπη, με ιστορικές ρίζες στα δυστυχήματα του Τσερνόμπιλ (1986) και της Φουκουσίμα (2011). Αυτά τα γεγονότα έχουν προκαλέσει επιφυλακτικότητα στην κοινή γνώμη, οδηγώντας αρκετές χώρες σε προγράμματα απεξάρτησης από την πυρηνική τεχνολογία.
Ωστόσο, η ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών φαίνεται να μεταβάλλει σταδιακά το κλίμα. Ορισμένες κυβερνήσεις επανεξετάζουν παλαιότερες πολιτικές απολιγνιτοποίησης και πυρηνικής αποδέσμευσης, εντάσσοντας ξανά την τεχνολογία στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό τους. Στο πλαίσιο αυτό και η Ελλάδα διερευνά την ένταξη της πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό της μείγμα.
Χρειάζεται υπομονή δεκαετιών
Ακόμη και αν ληφθούν σήμερα επενδυτικές αποφάσεις, η επίδραση στην αγορά ενέργειας δεν θα είναι άμεση. Η κατασκευή νέων πυρηνικών μονάδων απαιτεί δεκαετίες, γεγονός που σημαίνει ότι η συμβολή τους αφορά κυρίως τη μεσο-μακροπρόθεσμη ενεργειακή στρατηγική.
Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η ταχύτερη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καθιστά αναγκαίο έναν συνδυασμό τεχνολογιών και όχι μια μονοσήμαντη επιλογή.
