Στο επίκεντρο του Eurogroup που θα συνεδριάσει την Παρασκευή το πρωί στη Λευκωσία της Κύπρου, θέτει ο Κυριάκος Πιερρακάκης το πρόβλημα της στέγασης. Στόχος είναι να εξεταστούν δοκιμασμένες λύσεις και οι καλύτερες πρακτικές από όσες εφαρμόστηκαν ως τώρα στην ΕΕ για την αντιμετώπιση του προβλήματος στέγασης.
Σύμφωνα με την ατζέντα της συνεδρίασης, αμέσως μετά από τη συζήτηση που θα έχουν για τις εαρινές προβλέψεις για την ευρωπαϊκή οικονομία -τις οποίες θα ανακοινώσει το μεσημέρι σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και θα αντανακλούν τις επιπτώσεις τη κρίσης στη Μέση Ανατολή – οι υπουργοί της ευρωζώνης θα ανταλλάξουν «απόψεις και εμπειρίες» για τις κύριες οικονομικές προκλήσεις και εναλλακτικές πολιτικές για προσιτή στέγαση.
Στην πράξη, το Eurogroup θα εξετάσει ποια μέτρα -και με ποιο κόστος- από όσα μέτρα στέγασης εφαρμόστηκαν σε κάθε χώρα αποδείχθηκαν αποτελεσματικά, προκειμένου να αποτελέσουν «καλό παράδειγμα» για να τα εφαρμόσουν και οι υπόλοιπες. Ενώ, αντίστοιχα, θα συζητήσει για ποιους λόγους αντίστοιχα φιλόδοξα μέτρα απέτυχαν.
Δύσκολη εξίσωση
Στην άτυπη Σύνοδο στην Κύπρο, η ελληνική πλευρά επιμένει στην ανάγκη πρακτικών λύσεων, βάζοντας στο μικροσκόπιο πολιτικές που έφεραν αποτελέσματα, καθώς το στεγαστικό δεν είναι πια μόνο μια ελληνική δυσκολία, αλλά μια ανοιχτή ευρωπαϊκή πληγή, με τις τιμές κατοικιών και τα ενοίκια να έχουν αυξηθεί στην ΕΕ ταχύτερα από τα εισοδήματα την τελευταία δεκαετία.
Ως πρόεδρος του Eurogroup, ο Κυριάκος Πιερρακάκης ζητά ουσιαστικά να ανοίξει η ευρωπαϊκή εργαλειοθήκη για ένα πρόβλημα που δεν είναι πια τοπικό, αλλά πανευρωπαϊκό. Ζητούμενο είναι να βρεθούν οι καλύτερες πρακτικές, αλλά και ποιες αντέχουν στη δοκιμασία να μεταφερθούν στην πραγματικότητα άλλων κρατών, όπως και στην Ελλάδα.
Ωστόσο για την χώρα μας, το πρόβλημα έχει και μια κραυγαλέα αντίφαση: σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ υπάρχουν 2.277.615 κενές κατοικίες, δηλαδή το 35% του συνόλου, αλλά μεγάλο μέρος αυτού του αποθέματος δεν μπορεί να πέσει άμεσα στην αγορά, επειδή περιλαμβάνει εξοχικά, δευτερεύουσες κατοικίες ή ακίνητα μακριά από θέσεις εργασίας και υπηρεσίες.
Την ίδια ώρα, στο οικονομικό επιτελείο εκτιμούν ότι περίπου 794.000 κλειστά σπίτια θα μπορούσαν, έστω και εν μέρει, να αξιοποιηθούν ώστε να δώσουν πραγματική ανάσα στο στεγαστικό, ιδιαίτερα στην Αττική και στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Τι κάνουν άλλες χώρες
Η συζήτηση για τις διεθνείς πρακτικές έχει αξία όχι επειδή υπάρχουν έτοιμες συνταγές προς αντιγραφή, αλλά επειδή αναδεικνύει εργαλεία που μπορούν να προσαρμοστούν στα ελληνικά δεδομένα.
Πρόσφατη μελέτη της διαΝΕΟσις και του ΙΟΒΕ δείχνει ότι κάθε κράτος μέλος της ΕΕ εφαρμόζει άλλα συστήματα: χώρες όπως η Δανία, η Αυστρία και η Ολλανδία έχουν «χτίσει» από δεκαετίες ισχυρά μοντέλα κοινωνικής ή προσιτής στέγασης, ενώ άλλες όπως η Ιρλανδία κινείται με πιο σύγχρονο και καινοτόμο μίγμα παρεμβάσεων, που περιλαμβάνουν από νέες κοινωνικές κατοικίες έως μισθώσεις “cost rental” σε τιμές τουλάχιστον 25% κάτω από την αγορά.
Την ίδια στιγμή, η Γαλλία συνδυάζει κοινωνική στέγαση με επιδόματα ενοικίου, άτοκα δάνεια για πρώτη κατοικία και φορολογικά κίνητρα, ενώ Ισπανία, Πορτογαλία και Ιταλία έχουν στραφεί πιο πρόσφατα σε περιορισμούς αυξήσεων ενοικίων, νέους δημόσιους φορείς στέγασης και αξιοποίηση κενών ακινήτων.
Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι τι μπορεί να σταθεί στην ελληνική πραγματικότητα, όπου η ιδιοκτησία είναι κατακερματισμένη και η κουλτούρα της ιδιοκατοίκησης παραμένει ισχυρή, άρα μοντέλα άλλων χωρών δεν μεταφέρονται αυτούσια.
Στην εξίσωση μπαίνουν και αλλαγές, διορθώσεις ή συνδυασμός υφιστάμενων μέτρων που ήδη δοκιμάστηκαν στην Ελλάδα και άλλες χώρες: αξιοποίηση κενών κατοικιών, βελτιώσεις στο «Ανακαινίζω-Νοικιάζω», καλύτερη στόχευση επιδομάτων, κίνητρα για χαμηλότερα μισθώματα, πιο καθαροί κανόνες για βραχυχρόνιες μισθώσεις και Χρυσή Βίζα, αλλά και ένας πιο κεντρικός μηχανισμός εφαρμογής εθνικής στεγαστικής στρατηγικής.
