Tον τριπλασιασμό των πόρων που προβλέπονται για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης της ναυτιλίας, καθώς και ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο εφαρμογής του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (EU ETS), ζητά η Ένωση Ευρωπαίων Πλοιοκτητών (European Shipowners | ECSA), παρεμβαίνοντας στις διαπραγματεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ.
Στο επίκεντρο των διεκδικήσεων βρίσκεται η αξιοποίηση μεγαλύτερου μέρους των εσόδων που καταβάλλουν οι ναυτιλιακές εταιρείες για την ανάπτυξη καθαρότερων καυσίμων, νέων τεχνολογιών και επενδύσεων ενεργειακής αποδοτικότητας.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η ECSA, η ναυτιλία αντιπροσωπεύει περίπου το 10% των εκπομπών που καλύπτονται από το ευρωπαϊκό σύστημα, αλλά συνεισφέρει σχεδόν το 20% των συνολικών εσόδων του. Παράλληλα, σε αντίθεση με άλλους βιομηχανικούς κλάδους, οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν έχουν λάβει δωρεάν δικαιώματα εκπομπών.
Η Ένωση υπολογίζει ότι τα ετήσια έσοδα που συνδέονται με τη συμμετοχή της ναυτιλίας στο EU ETS, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, φθάνουν τα 9 δισ. ευρώ. Ωστόσο, θεωρεί ότι το σημερινό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν εξασφαλίζει την αναγκαία επιστροφή αυτών των πόρων στον κλάδο.
Ειδικότερα, η Κομισιόν προτείνει τη διάθεση 110 εκατ. δικαιωμάτων εκπομπών μέσω του νέου μηχανισμού SMAP (Sustainable Maritime and Aviation Programme), ποσότητα που, σύμφωνα με μελέτη την οποία επικαλείται η ECSA, καλύπτει μόλις το ένα τρίτο των αναγκών. Για τον λόγο αυτόν, οι Ευρωπαίοι πλοιοκτήτες ζητούν την αύξησή τους στα 330 εκατ. δικαιώματα, προκειμένου να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια βιώσιμη αγορά εναλλακτικών ναυτιλιακών καυσίμων.
Η παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ευρωπαϊκή ναυτιλία, η οποία, σύμφωνα με την Ένωση, ελέγχει το 34,5% της παγκόσμιας χωρητικότητας σε όλους τους τομείς της θαλάσσιας μεταφοράς, όταν η οικονομία της ΕΕ αντιπροσωπεύει περίπου το 15% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Πέρα από το ύψος της χρηματοδότησης, η ECSA θέτει ζήτημα διεύρυνσης των επιλέξιμων επενδύσεων. Ζητά ο μηχανισμός SMAP να καλύπτει κάθε τεχνολογία που οδηγεί σε μετρήσιμη μείωση των εκπομπών άνθρακα, συμπεριλαμβανομένων των παρεμβάσεων βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης των πλοίων.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες χρειάζονται προβλεψιμότητα πριν προχωρήσουν σε επενδύσεις εκατομμυρίων ευρώ. Προτείνει, επομένως, να μπορούν να υποβάλλουν εκ των προτέρων αιτήσεις χρηματοδότησης, γνωρίζοντας ότι μέρος της διαφοράς κόστους μεταξύ συμβατικών και βιώσιμων καυσίμων ή τεχνολογιών θα καλυφθεί από ευρωπαϊκούς πόρους.
Στο ίδιο πλαίσιο, τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής παραγωγής καυσίμων και τεχνολογιών, όχι όμως μέσω υποχρεωτικών απαιτήσεων κατασκευής εντός ΕΕ. Αντί αυτών, εισηγείται την παροχή πρόσθετης βαθμολογίας στα επενδυτικά σχέδια που αξιοποιούν ευρωπαϊκή παραγωγή.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη διαχείριση των εθνικών εσόδων από το ETS. Η ECSA ζητά να προβλεφθεί συγκεκριμένο ποσοστό ή διακριτό χρηματοδοτικό κονδύλι αποκλειστικά για τη ναυτιλία, ώστε οι πόροι που προέρχονται από τον κλάδο να συμβάλλουν στον εκσυγχρονισμό του.
Σημαντικό μέρος των προτάσεων αφορά τα υπεράκτια πλοία (offshore vessels). Η Ένωση αναγνωρίζει ως θετική την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να τροποποιήσει τους κανόνες που διέπουν τη δραστηριότητά τους, συμπεριλαμβανομένου του ορισμού της προσέγγισης σε λιμένα, με στόχο την αντιμετώπιση συνθηκών αθέμιτου ανταγωνισμού από εταιρείες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Εκφράζει, ωστόσο, σοβαρές αντιρρήσεις για τη σχεδιαζόμενη διαδοχική εφαρμογή δύο διαφορετικών κανονιστικών συστημάτων, ενός για την περίοδο 2027-2030 και ενός δεύτερου από το 2031. Κατά την ECSA, η συγκεκριμένη επιλογή θα αυξήσει σημαντικά το διοικητικό κόστος και την πολυπλοκότητα συμμόρφωσης, χωρίς αντίστοιχο όφελος. Προτείνει, συνεπώς, να εφαρμοστεί εξαρχής μόνο το νέο καθεστώς.
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στις εξαιρέσεις που αφορούν τα νησιά, τις εξόχως απόκεντρες περιοχές, τα πλοία ενισχυμένης κατηγορίας πάγου και τις διασυνοριακές υπηρεσίες δημόσιου χαρακτήρα ή δημόσιας υποχρέωσης.
Η Ένωση ζητά όχι μόνο τη διατήρηση, αλλά και την παράταση και προσαρμογή των σχετικών παρεκκλίσεων, υπογραμμίζοντας τη σημασία τους για τη συνδεσιμότητα, την οικονομική δραστηριότητα των νησιωτικών περιοχών και την περιφερειακή συνοχή. Πρόκειται για ζήτημα με άμεσο ελληνικό ενδιαφέρον, λόγω του εκτεταμένου ακτοπλοϊκού δικτύου και της εξάρτησης δεκάδων νησιών από τις θαλάσσιες συγκοινωνίες.
Στο πεδίο των λιμένων, η ECSA προτείνει διαφορετική προσέγγιση για την προστασία της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών εγκαταστάσεων μεταφόρτωσης εμπορευματοκιβωτίων. Αντί της υφιστάμενης εξαίρεσης για τη μεταφόρτωση (transhipment), εισηγείται την αντικατάστασή της από ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία θα αξιολογεί την ανταγωνιστικότητα των λιμένων και τις ανάγκες αναβάθμισης των υποδομών τους.
Όπου διαπιστώνονται ελλείψεις, προτείνει να αξιοποιούνται εθνικά έσοδα του ETS για τη χρηματοδότηση των απαραίτητων έργων, με στόχο την ενίσχυση των ευρωπαϊκών λιμένων χωρίς στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών πλοίων.
Στις προτεραιότητες περιλαμβάνεται, τέλος, η απλούστευση του ευρωπαϊκού κανονισμού παρακολούθησης, υποβολής εκθέσεων και επαλήθευσης εκπομπών (MRV), ώστε να υπάρξει καλύτερη εναρμόνιση με το EU ETS και το FuelEU Maritime και να περιοριστούν οι παράλληλες διοικητικές υποχρεώσεις των εταιρειών.
Ο γενικός γραμματέας της ECSA, Σωτήρης Ράπτης, υπογραμμίζει ότι η ευρωπαϊκή ναυτιλία καταβάλλει δυσανάλογα υψηλή συνεισφορά στο σύστημα εμπορίας εκπομπών σε σχέση με το μερίδιό της στις συνολικές εκπομπές.
Όπως επισημαίνει, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο οφείλουν τουλάχιστον να τριπλασιάσουν τους πόρους του ETS που προορίζονται για τον SMAP, ώστε να δοθεί αξιόπιστο επενδυτικό σήμα για την ανάπτυξη βιώσιμων ναυτιλιακών καυσίμων και τεχνολογιών.
Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η διατήρηση δύο διαδοχικών και εντελώς διαφορετικών συστημάτων αναφοράς και συμμόρφωσης για τα offshore vessels θα επιβαρύνει τις εταιρείες και θα υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού υπεράκτιου τομέα.
Με τις προτάσεις αυτές, η Ένωση Ευρωπαίων Πλοιοκτητών επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση για την αναθεώρηση του EU ETS από την επιβολή του κόστους των εκπομπών στον τρόπο με τον οποίο τα έσοδα του συστήματος μπορούν να χρηματοδοτήσουν πραγματικές επενδύσεις για τη μείωσή τους.
Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό τόσο τους διαθέσιμους πόρους για την πράσινη μετάβαση όσο και το κανονιστικό κόστος λειτουργίας του ευρωπαϊκού στόλου.
