Κείμενο – Επιμέλεια Νεκτάριος Ντ. Χορμοβίτης
Οι πρώτες ευρωεκλογές το 1979 σηματοδότησαν μια νέα εποχή για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, όπως ονομαζόταν τότε η ΕΕ. Ήταν η πρώτη φορά που οι πολίτες των κρατών-μελών είχαν την ευκαιρία να εκλέξουν άμεσα τους αντιπροσώπους τους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο έως τότε είχε μέλη που ορίζονταν από τα εθνικά κοινοβούλια. Αυτό το γεγονός ενίσχυσε τον δημοκρατικό χαρακτήρα της Ένωσης και έδωσε στους πολίτες τη δυνατότητα να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Καθώς η ΕΕ διευρύνθηκε με την ένταξη νέων κρατών-μελών, οι ευρωεκλογές έγιναν ακόμη πιο σημαντικές. Η ένταξη των ανατολικών ευρωπαϊκών κρατών μετά την πτώση του Σιδηρούν Παραπετάσματος έφερε νέες προκλήσεις και προοπτικές για την ΕΕ. Οι ευρωεκλογές επέτρεψαν στους πολίτες αυτών των νέων μελών να έχουν λόγο στη διαμόρφωση της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής και ενίσχυσαν τη δημοκρατική νομιμοποίηση της Ένωσης. Σήμερα η Ευρώπη προσπαθεί να διατηρήσει τη συνοχή της ή μηπως όχι;
Η Συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε Δύσκολους Καιρούς
Σε περιόδους κρίσης, οι ευρωεκλογές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τη συνοχή της ΕΕ. Οι κρίσεις, είτε είναι οικονομικές, κοινωνικές ή πολιτικές, δοκιμάζουν την αλληλεγγύη και την ενότητα της Ένωσης. Οι ευρωεκλογές δίνουν στους πολίτες τη δυνατότητα να εκφράσουν τις ανησυχίες τους και να αναδείξουν πολιτικές δυνάμεις που μπορούν να προτείνουν λύσεις για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.
Η οικονομική κρίση του 2008, η προσφυγική κρίση του 2015 και η πανδημία του COVID-19 είναι μερικά παραδείγματα κρίσεων που ανέδειξαν την ανάγκη για συνεργασία και κοινές πολιτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μέσω των ευρωεκλογών, οι πολίτες μπορούν να στείλουν ένα μήνυμα ενότητας και να υποστηρίξουν πολιτικές που προωθούν τη συνοχή και την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), ειδικά μετά την ένταξη των «φτωχότερων» ανατολικών ευρωπαϊκών κρατών, έπαψε να θεωρείται ένα «σακούλι με χρυσά νομίσματα». Πέρα από την προώθηση της ενιαίας κοινής αγοράς, η Ένωση επιδιώκει να διαμορφώσει την πολιτική της ταυτότητα μέσω της συνεκτικής ανάπτυξης θεσμών που δεν επικεντρώνονται αποκλειστικά σε οικονομικά ζητήματα. Σε αυτό το πεδίο, η Ελλάδα οφείλει να καθιερώσει μια ουσιαστική παρουσία.
Σε μια κομβική στιγμή για την ΕΕ, όπου η διάλυσή της είναι εξίσου πιθανή με τη μετατροπή της σε μια ολιστική ομοσπονδιακή οντότητα, η Ελλάδα πρέπει να είναι παρούσα και να αγωνιστεί για μια αποτελεσματική κοινωνική και δημοκρατική διακυβέρνηση. Όχι ως φτωχός συγγενής, αλλά ως αναμφισβήτητος πολιτιστικός και γεωστρατηγικός εταίρος σταθερότητας.
Η εκπροσώπηση της Ελληνικής Δημοκρατίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να έχει ουσία, να προκαλεί ζυμώσεις εντός των κοινοβουλευτικών ομάδων και, όπου είναι αναγκαίο, πέραν αυτών. Πρέπει να αποτελεί μια επιλεγμένη «Εθνική Ελλάς» όσον αφορά την ενσωμάτωση και κατανόηση των εθνικών μας διεκδικήσεων, προς το κοινό συμφέρον της Ευρωπαϊκής Οικογένειας. Αντίστοιχη στάση είναι απαραίτητη και στην Επιτροπή και το Συμβούλιο, όπου η ελληνική αντιπροσωπεία συχνά αποφεύγει το θεσμικό παιχνίδι των συσχετισμών και συνεργειών στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ, με αποτέλεσμα να αποδυναμώνεται η θέση της Ένωσης.
Η ενεργή συμμετοχή της Ελλάδας στην ΕΕ και η προώθηση ενός κοινωνικού και δημοκρατικού διακυβερνητισμού δεν είναι μόνο θέμα ιδεαλισμού αλλά και πρακτικής αναγκαιότητας. Σε αυτή τη δύσκολη περίοδο, η συμβολή μας μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση μιας ενωμένης, ισχυρής και δίκαιης Ευρώπης.
Ενα σύντομο βίντεο με τις αλλαγές που προέκυψαν απο τις πρώτες ευρωεκλογές ως το 2014
Βρισκόμαστε σε μια κομβική στιγμή για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου η διάλυσή της είναι εξίσου πιθανή με τη μετατροπή της σε μια ολιστική ομοσπονδιακή οντότητα. Σε αυτήν την κρίσιμη συγκυρία, η Ελλάδα πρέπει να εμπλακεί ενεργά και να υποστηρίξει έναν ισχυρό κοινωνικό και δημοκρατικό διακυβερνητισμό. Ίσως αυτό να φαίνεται σε κάποιους ως νεανικός ιδεαλισμός ή επιστημονικός ρομαντισμός, αλλά είναι απαραίτητο να αναδείξουμε αντανακλάσεις κοινωνικής «ενσυναίσθησης» και επαγρύπνησης στον δημόσιο λόγο μας. Αυτό γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο όταν ο λαϊκισμός στη χώρα μας αγνοεί τους πιο βασικούς πολιτικούς και θεσμικούς κανόνες.
Η παραδοσιακή αντίληψη του ρόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη ζωή μας, τόσο από τους πολίτες όσο και από τους πολιτικούς, είναι σε γενικές γραμμές θετική. Ωστόσο, αυτή η θετική αντίληψη συχνά χρωματίζεται από έναν ελληνοκεντρικό «μεγαλοϊδεατισμό» σχετικά με τις καταβολές και τις αξίες της Ένωσης, προσαρμοσμένο στα δικά μας συμφέροντα. Παράλληλα, παρατηρείται μια βαθιά έλλειψη κατανόησης όσον αφορά τις κεντρικές επιδιώξεις και ανησυχίες της ΕΕ.
Παρόλο που αυτή η προοπτική περιέχει στοιχεία αλήθειας, δεν ξεκινά ούτε τελειώνει εκεί. Η Ευρώπη αντιπροσωπεύει πολύ περισσότερα. Η ελληνική πολιτική σκηνή, με ελάχιστες εξαιρέσεις, παραβλέπει συστηματικά τα θεσμικά επιτεύγματα της Ένωσης και την ενεργό συμμετοχή μας στη διαμόρφωση της κοινής μας διακυβέρνησης. Είναι κρίσιμο να αντιληφθούμε ότι η Ευρώπη δεν είναι απλώς ένας θεσμός που μπορούμε να προσαρμόσουμε στα μέτρα μας, αλλά μια δυναμική κοινότητα που απαιτεί την ενεργή και ουσιαστική συμμετοχή μας για να εξελιχθεί και να ευδοκιμήσει.
Η ενεργή συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η προώθηση ενός κοινωνικού και δημοκρατικού διακυβερνητισμού δεν είναι μόνο θέμα ιδεαλισμού αλλά και πρακτικής αναγκαιότητας. Σε αυτή τη δύσκολη περίοδο, η συμβολή μας μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση μιας ενωμένης, ισχυρής και δίκαιης Ευρώπη
