Με τον πόλεμο στο Ιράν να έχει αλλάξει πλήρως τα δεδομένα στην ενέργεια, οι χώρες στην Ανατολική Μεσόγειο αναζητούν τρόπους και σχηματισμούς προκειμένου να προστατευτούν από τις αλλαγές.
Η Ελλάδα πρωτοστατεί στον συγκεκριμένο σχεδιασμό για την ενέργεια, όπως φάνηκε και στις συναντήσεις που πραγματοποίησε η ελληνική αποστολή με επικεφαλής τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου στις ΗΠΑ, κατανοώντας τις δεδομένες δυσκολίες που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν.
Η συνεργασία των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου -μέσα από την πλατφόρμα 3+1, τον οργανισμό East Med Gas Forum και το Παγκόσμιο Ενεργειακό Φόρουμ του Atlantic Council- φαίνεται να αποκτά δυναμική, να παίρνει συγκεκριμένο σχήμα και να βάζει ξεκάθαρους κανόνες για την περιοχή.
Είναι η πρώτη φορά που η διπλωματία της ενέργειας ξεπερνά τα στενά όρια των οικονομικών συναλλαγών και κουβαλά γεωπολιτικές συνέπειες, με την Ελλάδα να φιλοδοξεί να αποκτήσει καθοριστικό ρόλο
Τι φέρνει το Σχήμα 3+1
Το σχήμα 3+1 αποτελείται από Ελλάδα, ΗΠΑ, Ισραήλ και Κύπρο και φιλοδοξεί να φέρει πνοή ηρεμίας στη ταραγμένη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Στο επίκεντρο της συζήτησης που πραγματοποιήθηκε στο Χιούστον των ΗΠΑ την Πέμπτη (11.6.2026) βρέθηκαν οι διασυνδέσεις αλλά και οι κοινές ενέργειες για την ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας και ακόμη και επέκτασης της.
Στο πλαίσιο της υπουργικής συνεδρίασης 3+1 δόθηκε έμφαση στην κυβερνοασφαλεια και στην προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, ενώ αποφασίστηκε η δημιουργία ομάδας εργασίας για τον συγκεκριμένο σκοπό.
Κοινό παρονομαστή των τοποθετήσεων των Υπουργών απετέλεσε η παραδοχή ότι εργαλειοποίηση της ενέργειας δεν είναι αποδεκτή. Ο Σταύρος Παπασταύρου έθεσε το θέμα εξαρχής, υπογραμμίζοντας ότι «η εργαλειοποίηση της ενέργειας δεν είναι αποδεκτή στην περιοχή», με τον Υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ, Chris Wright, να επισημαίνει ότι «η συνεργασία μέσα από το εμπόριο υπερισχύει της σύγκρουσης».
Και αυτό αναμένεται να αποτελέσει ένα νέο δόγμα συνεργασίας και τον ακρογωνιαίο λίθο ενός ενεργειακού ψηφιδωτού που δεν αποκλείει κανέναν, παρά μόνο την προκλητικότητα και τις μονομερείς διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Μάλιστα, αποφασίστηκε νέα συνάντηση στο Ισραήλ τον Δεκέμβριο του 2026.
Πλέον, διαμορφώνεται μια καινούργια γεωπολιτική πραγματικότητα, με τη συνεργασία στον πυρήνα της ως αναγκαία προϋπόθεση. Κράτη που δε θα μπορέσουν να ανταποκριθούν σε αυτές τις νέες συνθήκες και τους εμπορικούς κανόνες που πλέον ορίζουν τις διεθνείς σχέσεις, επιλέγουν τον απομονωτισμό. Σε αυτή τη θέση συνέτειναν όλοι οι συμμετέχοντες του 3+1 σαν θεμελιακή, καθώς το μήνυμα της ενότητας και των κοινών στόχων κυριάρχησε.
Τι ειπώθηκε στο Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου
Υπενθυμίζεται ότι τη Δευτέρα 8 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε στο κτίριο του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Ουάσιγκτον, η 10η Υπουργική Συνάντηση του Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF), υπό την Προεδρία του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελληνικής Δημοκρατίας, Σταύρου Παπασταύρου και διοργανωτή τις ΗΠΑ και τον υπουργό Ενέργειας, Κρις Ράιτ. Μαζί με τον Έλληνα και τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας, στη σύνοδο συμμετείχαν ο υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, Μιχάλης Δαμιανός, ο υπουργός Πετρελαίου και Ορυκτών Πόρων της Αιγύπτου Καριμ Πανταγί, ο υπουργός Ενέργειας και Ορυκτών Πόρων της Ιορδανίας, Σαλέχ Αλί Αλ-Καραμπσέχ, επικεφαλής Αντιπροσωπειών των κυβερνήσεων από το Ισραήλ, την Ιταλία, την Παλαιστίνη, καθώς και εκπρόσωποι την ΕΕ και την Παγκόσμια Τράπεζα.
Η Συνάντηση πραγματοποιήθηκε σχεδόν τρία χρόνια μετά την σύγκληση της τελευταίας συνάντησης, στην οποία η Ελλάδα είχε αναλάβει την προεδρία. Το συγκεκριμένο Φόρουμ συγκέντρωσε ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελεί το μόνο φόρουμ όπου συμμετέχουν κυβερνήσεις της Ιορδανίας, του Ισραήλ, αλλά και της Παλαιστίνης, μαζί με τα μόνιμα μέλη (Κύπρος, Αίγυπτος, Ελλάδα, Ιταλία, Γαλλία) και τους παρατηρητές (Ευρωπαϊκή Ένωση, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και Παγκόσμια Τράπεζα).
Σημειώνεται πως ο πόλεμος στο Ιράν είχε οδηγήσει σε συνεχόμενες αναβολές των συνεδριάσεων και εκατέρωθεν αντιρρήσεις Ισραήλ και Παλαιστίνης. Ωστόσο, η σημασία της ενεργειακής ασφάλειας στην περιοχή και της προστασίας των ενεργειακών υποδομών έφερε ξανά στο τραπέζι όλα τα κράτη πλην της Γαλλίας που δεν συμμετείχε.
Σύμφωνα με το κοινό ανακοινωθέν, τα μέλη «συζήτησαν τρόπους με τους οποίους τα κράτη-μέλη μπορούν να αξιοποιήσουν το EMGF για να ενισχύσουν την ανάπτυξη διασυνδεδεμένων και ανθεκτικών ενεργειακών συστημάτων στην Ανατολική Μεσόγειο, με θεμέλιο το φυσικό αέριο, ενώ παράλληλα να αναδείξουν την περιοχή ως στρατηγικό ενεργειακό διάδρομο που συνδέει τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και την Αφρική».
Την ίδια στιγμή, οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν την ανανεωμένη τους βούληση να ενισχύσουν τη συνεργασία στο πλαίσιο του Φόρουμ, με πλήρη σεβασμό στα δικαιώματα των μελών επί των φυσικών τους πόρων, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ενώ δεσμεύτηκαν «για την προώθηση εποικοδομητικής συνεργασίας προς ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των ενεργειακών συστημάτων, αναδεικνύοντας παράλληλα την αλληλεξάρτηση μεταξύ των δικτύων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας σε μια κρίσιμη συγκυρία».
Αξιοσημείωτο είναι ότι από 1η Αυγούστου την Προεδρία του EMGF αναλαβάνει το Ισραήλ, μετά από ομόφωνη απόφαση και με τις ψήφους της Ιορδανίας και της Παλαιστίνης, με πηγές του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να τονίζουν ότι η ενεργειακή συνεργασία υπερβαίνει το φορτισμένο παρελθόν και παρόν της περιοχής και με τον κ. Παπασταύρου να σημειώνει σε δήλωση του πως «οικοδομούμε ένα πλαίσιο συνεργασίας με πλήρη σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο, με αμοιβαία αποδεκτές αρχές και εμπορικούς κανόνες που ενισχύει τη σταθερότητα και αποθαρρύνει μονομερείς και αναθεωρητικές συμπεριφορές».
Το Παγκόσμιο Ενεργειακό Φόρουμ του Atlantic Council
Η Ανατολική Μεσόγειος μονοπώλησε την Τετάρτη (10.6.2026) το πάνελ με θέμα το μέλλον της ευρωπαϊκής ενεργειακής ανθεκτικότητας, με ομιλητές τον Υπουργό Ενέργειας και Βιομηχανίας της Κύπρου, Μιχάλη Δαμιανό, το οποίο και έλαβε χώρα στο πλαίσιο του Global Energy Forum του Atlantic Council.
Πάνω στις κοινές προτεραιότητες Ελλάδας και Κύπρου σε θέματα διασυνδέσεων και ενεργειακής ασφάλειας, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανέλυσε τη νέα ενεργειακή γεωμετρία της περιοχής με επίκεντρο την Ελλάδα και τις προσπάθειες της Κυβέρνησης για ενεργειακή αυτονομία.
Σε αυτήν την ενεργειακή γεωμετρία, δεσπόζει ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου (Vertical Gas Corridor), ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, δημιουργώντας μια κοινότητα 100 εκατομμυρίων ανθρώπων και ένα δίκτυο διασυνδεδεμένων υποδομών που υπηρετεί την ευρωπαϊκή και διατλαντική ενεργειακή ανθεκτικότητα.
Το πολύγωνο του Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (με τις 8 χώρες-μέλη και τους 3 παρατηρητές) διαμορφώνει ένα πλαίσιο συνεργασίας και σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, το οποίο προωθεί την περιοχή προς τα εμπρός, ενισχύοντας τη συνεργασία αντί του ανταγωνισμού.
Το σχήμα «3+1» – έχει αναδείξει τη στρατηγική αξία των περιφερειακών συνεργασιών. Μεγάλα έργα όπως οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις GSI και GREGY, διαμορφώνουν ένα ολοκληρωμένο ενεργειακό οικοσύστημα που εκτείνεται πέρα από τα εθνικά σύνορα.
Επίσης, διαμορφώνεται η μεγάλη διαγώνιος του IMEC (Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης / India-Middle East-Europe Economic Corridor), αυτού του φιλόδοξου έργου διασύνδεσης, που συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη, μέσω της Μέσης Ανατολής, αξιοποιώντας λιμάνια, σιδηροδρομικά δίκτυα, αυτοκινητοδρόμους και ψηφιακές υποδομές.
Έτσι, η Ανατολική Μεσόγειος και η χώρα μας είναι στην πραγματικότητα το επίκεντρο αυτής της νέας γεωμετρίας», είπε χαρακτηριστικά ο Υπουργός.
Ταυτόχρονα, αναδυόμενες πρωτοβουλίες όπως το IMEC και η συνεργασία της Ελλάδας με τις Ηνωμένες Πολιτείες διαμορφώνουν έναν παγκόσμιο κύκλο, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης που συνδέει την Ευρώπη με την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και ακόμη ευρύτερες περιοχές.
