Νέο καμπανάκι από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον κατακερματισμό της πολιτικής ΦΠΑ: η πρόσφατη έκθεση καταγράφει σημαντικές ανισότητες στον τρόπο που τα κράτη-μέλη εφαρμόζουν παρεκκλίσεις και εξαιρετικά μειωμένους συντελεστές, με συνέπειες για τη διαφάνεια, τη δικαιοσύνη και τον ανταγωνισμό στην ενιαία αγορά.
Πού συγκεντρώνονται οι παρεκκλίσεις
Τρεις χώρες – Λουξεμβούργο, Ιρλανδία, Ιταλία – συγκεντρώνουν το 75% των 64 παρεκκλίσεων που ισχύουν σήμερα, ενώ οι Μάλτα, Κύπρος, Ελλάδα, Γαλλία, Πορτογαλία, Ισπανία, Αυστρία μοιράζονται το υπόλοιπο 25%. Ο κλάδος των κατασκευών δεσπόζει (περίπου 30% των εξαιρέσεων), ακολουθούμενος από πολιτισμό–τουρισμό, δημόσιες υπηρεσίες, τρόφιμα–στέγαση και χρηματοοικονομικά (συλλογικά ~40%). Άνω του 90% των παρεκκλίσεων αφορά υπερμειωμένους και «συντελεστές στάθμευσης».
Τάσεις ανά χώρα
-
Λουξεμβούργο: Ηγείται με παρεκκλίσεις στο Παράρτημα III (βιβλία, φάρμακα κ.ά.).
-
Ιρλανδία: Μοναδικοί μηδενικοί συντελεστές σε παιδικά ρούχα και ναυτιλιακές υπηρεσίες· πρωτιά σε παρεκκλίσεις εκτός Παραρτήματος III.
-
Ιταλία: Εφαρμόζει 10% ΦΠΑ σε έργα κατασκευής/ανακαίνισης πέραν της κοινωνικής στέγασης.
Χαμηλή διασυνοριακή υιοθέτηση
Παρότι από το 2021 τα κράτη μπορούν να «υιοθετήσουν» παρεκκλίσεις άλλων, η αξιοποίησή τους παραμένει ελάχιστη. Κύπρος, Ελλάδα, Μάλτα χρησιμοποίησαν εννέα, επικαλούμενες ιδιαιτερότητες εγχώριας αγοράς. Το αποτέλεσμα είναι ανισότιμοι όροι ανταγωνισμού και μεγαλύτερη πολυπλοκότητα για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε πολλαπλές δικαιοδοσίες.
Τι προβλέπει το πλαίσιο
Με βάση την οδηγία ΦΠΑ, ο κανονικός συντελεστής είναι ≥15%, ενώ επιτρέπονται έως δύο μειωμένοι ≥5% για κατηγορίες του Παραρτήματος III. Με τη μεταρρύθμιση του 2022 τα κράτη μπορούν να εφαρμόσουν υπερμειωμένους <5% ή μηδενικούς σε έως 7 βασικές κατηγορίες (π.χ. τρόφιμα, φάρμακα). Διατηρούνται οι «συντελεστές στάθμευσης» (≥12%) για αγαθά/υπηρεσίες εκτός Παραρτήματος III, με μεταβατικές ρήτρες για σταδιακή κατάργηση προτιμήσεων σε περιβαλλοντικά επιβλαβείς προμήθειες.
Γιατί έχει σημασία
Οι αποκλίσεις στους συντελεστές δημιουργούν φορολογικό arbitrage, στρεβλώσεις στην αλυσίδα αξίας και αυξημένο διοικητικό κόστος για επιχειρήσεις και φορολογικές αρχές. Η έκθεση επαναφέρει την ανάγκη για μεγαλύτερη εναρμόνιση ή τουλάχιστον για διαφανή κριτήρια χορήγησης παρεκκλίσεων, ώστε να διασφαλιστεί ισοτιμία και προβλεψιμότητα στην ενιαία αγορά.
