Τεράστιο άλμα εξέλιξης στις ρυθμίσεις χρεών μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού φέρνουν 3+1 αλλαγές, τις οποίες θεσπίζει το νομοσχέδιο το οποίο έθεσε σε δημόσια διαβούλευση ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης και αναμένεται να μπουν σε εφαρμογή τον Σεπτέμβριο.
Με ένα νέο πακέτο αλλαγών στον Εξωδικαστικό, το οικονομικό επιτελείο επιχειρεί να λύσει τρεις γόρδιους δεσμούς που κρατούσαν εκατοντάδες χιλιάδες οφειλέτες εκτός ρύθμισης: τα μικρά χρέη, η αδυναμία προστασίας της πρώτης κατοικίας χωρίς να μπλέκει όλη η περιουσία στον αλγόριθμο, και η εξαίρεση όσων έχασαν προηγούμενη ρύθμιση.
Συγκεκριμένα:
■ Η πρώτη μεγάλη αλλαγή ανοίγει την πόρτα του Εξωδικαστικού σε μικροοφειλέτες. Εντάσσονται έτσι έως και 1 εκατομμύριο οφειλέτες οι οποίοι χρωστούν από 5.000 έως 10.000 ευρώ στην ΑΑΔΕ και, κυρίως, στο ΚΕΑΟ/ΕΦΚΑ. Μέχρι σήμερα, όσοι είχαν χρέη (βασική οφειλή) κάτω από 10.000 ευρώ αποκλείονταν αυτομάτως από τον Εξωδικαστικό και δεν μπορούσαν να ωφεληθούν από τις δόσεις και τα κουρέματα που έχουν πετύχει μέχρι σήμερα πάνω από 60.000 άλλοι οφειλέτες.
■ Η δεύτερη -επίσης πολύ μεγάλη- αλλαγή αφορά τη δυνατότητα που αποκτά πλέον ο οφειλέτης να διαχωρίσει και να διασώσει την κύρια κατοικία του, από την υπόλοιπη ακίνητη περιουσία του, εφόσον διαθέτει περισσότερα από ένα ακίνητα. Για πρώτη φορά στα χρονικά εισάγεται η δυνατότητα ο οφειλέτης να επιλέγει ποια ακίνητα θα ρευστοποιηθούν προκειμένου να προστατευτεί η κύρια κατοικία του.
■ Η τρίτη αλλαγή έρχεται ως συνέχεια και προέκταση της δεύτερης: όχι μόνο διαχωρίζεται και προστατεύεται διακριτά η κύρια κατοικία, εφόσον το επιθυμεί ο οφειλέτης, αλλά στην περίπτωση αυτή υπολογίζεται μεγαλύτερο κούρεμα στην τελική οφειλή, ενώ μειώνεται και η δόση που θα πληρώνει τα επόμενα χρόνια ο οφειλέτης.
«Plan B»
Πρακτικά, αφού ψηφιστούν οι αλλαγές αυτές, από τον Σεπτέμβριο η πλατφόρμα του Εξωδικαστικού θα αναβαθμιστεί. Οταν κάθε οφειλέτης θα κάνει αίτηση ρύθμισης, ο αλγόριθμος δεν θα του προτείνει πλέον μόνο μία λύση για τα χρέη του, αλλά δύο εναλλακτικές: μία με βάση το σύνολο της περιουσίας του όπως υπολογίζεται σήμερα και μία δεύτερη, εφόσον ο οφειλέτης επιλέξει να διαχωρίσει την κατοικία του από την υπόλοιπη περιουσία. Τότε, στην οθόνη του θα βλέπει δύο διαφορετικά σενάρια ρύθμισης και θα επιλέγει σε ποιο θέλει να ενταχθεί.
Κερδισμένοι τότε όμως από τις αλλαγές αυτές δεν θα βγουν μόνο όσοι θα κάνουν στο μέλλον αίτηση για ρύθμιση στον Εξωδικαστικό, αλλά και χιλιάδες άλλοι οφειλέτες οι οποίοι είχαν πετύχει στο παρελθόν να ενταχθούν και πήραν ρύθμιση, αλλά, παρότι την είχαν αποδεχθεί, τελικώς δεν κατάφεραν να φανούν συνεπείς μέχρι τέλους και την έχασαν.
Ερχεται έτσι να προστεθεί κι ένα νέο «κρυφό» παράθυρο για τουλάχιστον 7.000 οφειλέτες. Αυτοί, με τα σημερινά δεδομένα, αποκλείονται από τον Εξωδικαστικό για τα παλιά τους χρέη, επειδή αθέτησαν τη συμφωνία που αποδέχθηκαν, αφήνοντας τουλάχιστον τρεις δόσεις απλήρωτες.
Από Σεπτέμβριο όμως αυτό αλλάζει: για έξι μήνες (μέχρι τον Μάρτιο του 2027) θα έχουν τη δυνατότητα κι αυτοί να κάνουν νέα αίτηση για τα χρέη που -χωρίς επιτυχία- είχαν ρυθμίσει ώστε να τους προσφερθεί η νέα εναλλακτική, εφόσον έχουν και δεύτερο ακίνητο. Η επιλογή αυτή μπορεί να αφορά μεγαλύτερο κούρεμα οφειλής, μικρότερη δόση αποπληρωμής σε σχέση με τη ρύθμιση που είχαν, αλλά και την προστασία της κατοικίας, εφόσον έχουν άλλο ακίνητο.
Συναινετικός μηχανισμός
Η δυνατότητα να σωθεί η κύρια κατοικία με αντάλλαγμα τη ρευστοποίηση άλλων ακινήτων, εφόσον φυσικά υπάρχουν, εισάγει για πρώτη φορά στον Εξωδικαστικό έναν συναινετικό μηχανισμό ρευστοποιήσεων: ο οφειλέτης επιλέγει να προστατέψει το σπίτι του, ενώ τα υπόλοιπα ακίνητα μπαίνουν σε διαδικασία ηλεκτρονικού πλειστηριασμού μέχρι το ύψος που χρειάζεται για να καλυφθεί η απαίτηση.
Η αξία της ρύθμισης κρύβεται στη διαφορά με ό,τι ισχύει σήμερα: μέχρι τώρα ο αλγόριθμος του Εξωδικαστικού έβλεπε όλη την περιουσία ως σύνολο, ενώ τώρα θα μπορεί να δει μόνο την κύρια κατοικία. Αυτό απομειώνει την «ορατή» αξία της περιουσίας του οφειλέτη και μπορεί να φέρει πολύ μεγαλύτερο κούρεμα και χαμηλότερη δόση.
Ενα θεωρητικό παράδειγμα: αν ένας οφειλέτης έχει χρέος 150.000 ευρώ και σύνολο περιουσίας 200.000 ευρώ, τότε βγαίνουν σε πλειστηριασμό όλα τα ακίνητα και τα χάνει επειδή υπερκαλύπτουν το χρέος προς τους πιστωτές.
Από Σεπτέμβριο, όμως, αν ο ίδιος οφειλέτης έχει περισσότερα από ένα ακίνητα (κύρια κατοικία 100.000 ευρώ και δύο οικόπεδα από 50.000 ευρώ το καθένα), θα μπορεί να επιλέξει να ρευστοποιηθούν τα οικόπεδα και να διασώσει την κατοικία του. Τότε το χρέος του θα μειωθεί από 150.000 σε 50.000 ευρώ, που θα τα αποπληρώνει σε έως 420 δόσεις (120 ευρώ τον μήνα για 20 χρόνια), ανάλογα με τα μηνιαία εισοδήματά του.
Η ρύθμιση έτσι μπορεί να οδηγήσει σε αποπληρωμή ουσιαστικά μέχρι την αξία της κύριας κατοικίας, με τα υπόλοιπα να ρευστοποιούνται μόνο όσο χρειάζεται.
Δεν είναι υποχρεωμένος όμως να «θυσιάσει» όλα τα υπόλοιπα ακίνητά του. Μπορεί, αν θέλει, να επιλέξει να βγει μόνο το ένα οικόπεδο στον πλειστηριασμό. Αν αυτό πιάσει έτσι 50.000 ευρώ, τότε σώζει το σπίτι, κρατάει και το άλλο οικόπεδο, μειώνει την οφειλή σε 100.000 ευρώ (αντί 150.000 ευρώ) και τα αποπληρώνει σε έως 20 χρόνια με δόση 240 ευρώ τον μήνα. Σε επίπεδο κόστους εξυπηρέτησης, το νέο πλαίσιο στηρίζεται και στα ήδη χαμηλά επιτόκια των ρυθμίσεων (3% για τα πρώτα χρόνια), ενώ οι 240-420 μηνιαίες δόσεις δίνουν ανάσα σε όσους έχουν μεγάλα χρέη και χαμηλή ρευστότητα.
