Σήμερα είναι η τελευταία ημέρα λειτουργίας για το μεγάλο λιγνιτικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής του Αγ. Δημητρίου της ΔΕΗ στην Κοζάνη, ο οποίος με πέντε διαφορετικές μονάδες και μια μέγιστη ισχύ περί τα 1.600 MW αποτέλεσε επί δεκαετίες στυλοβάτη του ενεργειακού συστήματος της χώρας μας.
Ο σταθμός λιγνίτη της ΔΕΗ ξεκίνησε να λειτουργεί τη δεκαετία του 1980 απασχολώντας άμεσα ή έμμεσα χιλιάδες εργαζόμενους και υπήρξε σημαντικός εργοδότης για την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας. Πλέον, μετά από 42 χρόνια ήρθε η στιγμή να σβήσουν τα φουγάρα, ενώ οι πύργοι ψύξης θα κατεδαφιστούν σε μεταγενέστερη φάση με ιδιαίτερα θεαματικό τρόπο: Όπως αναφέρουν τα τοπικά ΜΜΕ, προβλέπεται να γίνει με εκρηκτικά.
Να σημειώσουμε ότι η αρχική απόφαση για να δοθεί τέλος στο λιγνίτη ανακοινώθηκε το 2019 από τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, στα πλαίσια της ενεργειακής μετάβασης της χώρας που έκτοτε συντελείται με ραγδαίο ρυθμό. Από την πλειοψηφία της ηλεκτροπαραγωγής που κάλυπτε ο λιγνίτης σε άλλες εποχές, έφτασε σταδιακά στο ναδίρ, αφού σήμερα οι ΑΠΕ προσφέρουν περί το 50% και το φυσικό αέριο ανέλαβε τα ηνία στη συμβατική παραγωγή.
Ο πιο καθοριστικός παράγοντας που οδήγησε στην απόσυρση των λιγνιτικών σταθμών υπήρξε η ευρωπαϊκή κλιματική πολιτική. Η σύσταση του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS) έθεσε στις αρχές του αιώνα ένα τίμημα για κάθε τόνο CO2 που απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα οι μονάδες ορυκτών καυσίμων.
Αρχικά το ποσό αυτό ήταν χαμηλό, αλλά όσο περνούσαν τα χρόνια ανέβαινε. Σήμερα έχει φτάσει πλέον κοντά στα 73 ευρώ/τόνο, πράγμα που καθιστά μη ανταγωνιστικό το λιγνίτη απέναντι στις άλλες τεχνολογίες. Έτσι, τα τελευταία χρόνια οι μονάδες αυτές υπηρετούσαν περισσότερο το ρόλο της εφεδρείας σε περιόδους αυξημένων αναγκών μέσα στο κάθε έτος, ή για την τηλεθέρμανση.
Να σημειώσουμε ότι παρά τη χαμηλή του λειτουργία, πέρυσι ο σταθμός του Αγ. Δημητρίου ήταν η πιο ρυπογόνος ενεργειακή εγκατάσταση στη χώρα, εκλύοντας 2,7 εκατ. τόνους CO2 που μεταφράζονται σε ένα κόστος σχεδόν 200 εκατ. ευρώ στις τρέχουσες τιμές.
Μετά την απόσυρση του ΑΗΣ Αγ. Δημητρίου, τελευταία εν λειτουργία λιγνιτική μονάδα θα απομείνει η Πτολεμαΐδα 5, που επίσης προγραμματίζεται να σταματήσει ως τα τέλη του φετινού έτους. Όταν συμβεί αυτό, το κεφάλαιο «λιγνίτης» θα έχει κλείσει οριστικά πλέον για τη χώρα μας.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι η απόφαση κατεδάφισης των πύργων του Αγ. Δημητρίου με εκρηκτικά βρίσκει αντίθετους αρκετούς πρώην και νυν εργαζόμενους. Παράλληλα, τα σωματεία έχουν προγραμματίσει στάση εργασίας για το κλείσιμο του σταθμού ζητώντας την παράταση λειτουργίας του.
Από την πλευρά της, η διοίκηση της ΔΕΗ κατέστησε σαφές ότι δεν υπάρχει ενδεχόμενο παράτασης για το λιγνίτη. Αντί αυτού, η επιχείρηση έχει βάλει μπροστά ένα επενδυτικό σχέδιο ύψους 5,75 δισ. ευρώ για τη Δυτική Μακεδονία. Το πλάνο περιλαμβάνει φωτοβολταϊκά πάρκα, μονάδες αντλησιοταμίευσης, data center, μπαταρίες και άλλες υποδομές που θα ωθήσουν την περιοχή στο μέλλον. Με τον τρόπο αυτό η επιχείρηση σκοπεύει να διατηρήσει τη Δ. Μακεδονία ως βασικό κρίκο του ενεργειακού συστήματος της χώρας.
Η ΔΕΗ εκτιμά ότι κατά τη διάρκεια της κατασκευής των παραπάνω έργων στις πρώην λιγνιτικές περιοχές, θα δημιουργηθούν έως και 20.000 θέσεις εργασίας. Παράλληλα, τρέχει προγράμματα μετεκπαίδευσης και κατάρτισης των εργαζομένων, ώστε να απασχοληθούν στις νέες δραστηριότητες.
