Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει το ενδεχόμενο να δώσει μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία στα κράτη-μέλη, προκειμένου να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν το αυξημένο ενεργειακό κόστος που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στο Ιράν και η νέα αναταραχή στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg, λόγω του πολέμου στο Ιράν στις Βρυξέλλες συζητείται σχέδιο που θα επιτρέπει στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να δαπανούν ποσά που αντιστοιχούν περίπου στο 0,3% του ΑΕΠ τους για ενεργειακές ανάγκες, χωρίς αυτές οι δαπάνες να υπολογίζονται στους αυστηρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς της ΕΕ.
Το μέτρο θα λειτουργεί ως μια ειδική «ρήτρα διαφυγής», παρόμοια με εκείνη που είχε εγκριθεί στο παρελθόν για τις αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών.
Ωστόσο, οι τελικές λεπτομέρειες παραμένουν υπό διαπραγμάτευση και ενδέχεται να τροποποιηθούν πριν από τις επίσημες ανακοινώσεις της Κομισιόν. Εκπρόσωπος της Κομισιόν απέφυγε να σχολιάσει τις σχετικές πληροφορίες.
Νέο ενεργειακό σοκ για την ευρωζώνη
Η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή και η άνοδος των τιμών της ενέργειας δημιουργούν έντονες ανησυχίες για την πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι Βρυξέλλες εκτιμούν ότι η ανάπτυξη στην ευρωζώνη θα επιβραδυνθεί αισθητά, ενώ ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί στα υψηλότερα επίπεδα από το 2023.
Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρουν ότι η οικονομία της ευρωζώνης θα αναπτυχθεί κατά 0,9% το 2026, έναντι 1,4% το 2025, με τις εκτιμήσεις να έχουν ήδη αναθεωρηθεί προς τα κάτω σε σχέση με τα στοιχεία του περασμένου Νοεμβρίου. Για το 2027, η ανάπτυξη υπολογίζεται πλέον στο 1,2%.
Η Ιταλία στο επίκεντρο της πίεσης
Από τις χώρες που πιέζονται περισσότερο ξεχωρίζει η Ιταλία, η οποία εδώ και χρόνια αντιμετωπίζει υψηλό δημόσιο χρέος και περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια.
Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι συγκαταλέγεται στους βασικούς υποστηρικτές της χαλάρωσης των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων, καθώς η άνοδος στις τιμές καυσίμων και φυσικού αερίου αυξάνει τις πιέσεις στην οικονομία και στα νοικοκυριά.
Παρά τη θετική εικόνα που εμφάνισε η ιταλική οικονομία το πρώτο τρίμηνο του έτους, η Ρώμη αναγκάστηκε να περιορίσει τις προβλέψεις ανάπτυξης μετά το νέο κύμα αυξήσεων στην ενέργεια. Το 2025 η ιταλική οικονομία αναπτύχθηκε μόλις κατά 0,5%, με βασικούς πυλώνες την ιδιωτική κατανάλωση και τις επενδύσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης.
Ωστόσο, η σταδιακή ολοκλήρωση του προγράμματος αυτού, σε συνδυασμό με τον πόλεμο στο Ιράν και τη συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση, δυσκολεύουν πλέον σημαντικά την προσπάθεια επιτάχυνσης της ανάπτυξης.
Το ΑΕΠ της Ιταλίας αυξήθηκε κατά 0,3% το πρώτο τρίμηνο σε σχέση με το προηγούμενο, ελαφρώς υψηλότερα από τις αρχικές εκτιμήσεις.
Η Τζόρτζια Μελόνι έχει ήδη προχωρήσει σε προσωρινά μέτρα για να περιορίσει τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης, μεταξύ των οποίων και η μείωση φόρων στα καύσιμα, πολιτική που παρατείνεται όσο συνεχίζεται η ένταση στη Μέση Ανατολή.
Η μεγάλη εξάρτηση της Ιταλίας από εισαγόμενα καύσιμα και φυσικό αέριο καθιστά τη χώρα ιδιαίτερα ευάλωτη σε νέες εκρήξεις των διεθνών τιμών ενέργειας.
Τον προηγούμενο μήνα η Ιταλίδα πρωθυπουργός απέστειλε επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Η Ρώμη πρότεινε οι ενεργειακές δαπάνες και τα έκτακτα μέτρα στήριξης να εξαιρεθούν από τους περιορισμούς της λεγόμενης «εθνικής ρήτρας διασφάλισης».
Όπως προειδοποίησε και ο επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ, Βάλντις Ντομπρόφσκις, η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει ένα νέο ισχυρό ενεργειακό σοκ για την Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία η ήπειρος βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με γεωπολιτική και εμπορική αστάθεια.
