Σαφέστερη εικόνα για το τελικό κόστος στις αγορές σε δόσεις και μεγαλύτερη προστασία απέναντι στην υπερχρέωση φέρνει το νέο πλαίσιο καταναλωτικής πίστης που εφαρμόζεται από τις 20 Νοεμβρίου, μία εβδομάδα πριν από τη Black Friday της 27ης Νοεμβρίου.
Η αλλαγή αφορά μια καθημερινή απόφαση για πολλά νοικοκυριά όπως την αγορά ενός κινητού ή μιας ηλεκτρικής συσκευής με χρήματα που θα πληρωθούν τους επόμενους μήνες. Η χαμηλή δόση κάνει μια αγορά πιο προσιτή την ημέρα της παραγγελίας. Το πραγματικό της κόστος, όμως, προκύπτει όταν προστεθούν όλες οι πληρωμές και οι επιβαρύνσεις της χρηματοδότησης.
Ο νέος νόμος 5317/2026 ενσωματώνει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο και διευρύνει την προστασία σε περισσότερες μορφές πίστωσης, μαζί με υπηρεσίες που προσφέρονται στο ηλεκτρονικό ταμείο. Οι υποχρεώσεις ενημέρωσης και ελέγχου της δυνατότητας αποπληρωμής φτάνουν έτσι και σε αγορές που ο καταναλωτής μπορεί να αντιμετωπίζει ως απλή διευκόλυνση πληρωμής.
Η τιμή στο ράφι και το ποσό που θα πληρωθεί
Με βάση το νέο πλαίσιο, πριν δεσμευθεί ο αγοραστής, πρέπει να έχει σαφή ενημέρωση για το ποσό που χρηματοδοτείται, τη διάρκεια της σύμβασης και το συνολικό ποσό που θα καταβάλει. Στην αγορά συγκεκριμένου προϊόντος αναγράφεται και η τιμή με άμεση εξόφληση, ώστε να μπορεί να συγκριθεί με το κόστος της αγοράς μέσω χρηματοδότησης.
Σε ένα υποθετικό παράδειγμα, πλυντήριο με τιμή 600 ευρώ προσφέρεται με 12 δόσεις των 55 ευρώ, χωρίς άλλη χρέωση. Ο αγοραστής θα πληρώσει συνολικά 660 ευρώ. Η διαφορά είναι 60 ευρώ, δηλαδή 10% πάνω από την τιμή του προϊόντος. Αν το ίδιο πλυντήριο εξοφλείται σε έξι πραγματικά άτοκες δόσεις των 100 ευρώ, χωρίς έξοδα, το συνολικό ποσό παραμένει 600 ευρώ.
Για τη σύγκριση των προσφορών χρησιμοποιείται το Συνολικό Ετήσιο Πραγματικό Επιτόκιο, το ΣΕΠΕ, το οποίο συνυπολογίζει τις επιβαρύνσεις που εντάσσονται στο κόστος της πίστωσης. Η σύγκριση χρειάζεται και το τελικό ποσό σε ευρώ, μαζί με τη διάρκεια αποπληρωμής. Ο μεγαλύτερος αριθμός δόσεων μπορεί να περιορίζει τη μηνιαία πίεση, ενώ ταυτόχρονα παρατείνει την υποχρέωση.
Η ενημέρωση περιλαμβάνει επίσης τις συνέπειες της καθυστέρησης μιας πληρωμής. Οι βασικοί όροι πρέπει να παρουσιάζονται ευδιάκριτα και σε κινητό ή υπολογιστή, πριν από την αποδοχή της χρηματοδότησης.
Το ηλεκτρονικό ταμείο μπαίνει στο πλαίσιο προστασίας
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διεύρυνση στις υπηρεσίες «αγοράζω τώρα, πληρώνω αργότερα», γνωστές ως Buy Now Pay Later ή BNPL. Ο καταναλωτής παραλαμβάνει το προϊόν και το εξοφλεί αργότερα ή σε επιμέρους πληρωμές, συνήθως μέσω τρίτου παρόχου χρηματοδότησης.
Στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο εντάσσονται και πιστώσεις κάτω από το παλιό όριο των 200 ευρώ. Η προστασία αφορά επομένως και μικρότερες αγορές, οι οποίες, όταν συσσωρεύονται, δεσμεύουν μέρος του εισοδήματος των επόμενων μηνών.
Για παράδειγμα, τρεις παράλληλες αγορές μπορεί να δημιουργούν στον ίδιο μήνα δόσεις 40, 65 και 95 ευρώ. Η συνολική μηνιαία υποχρέωση είναι 200 ευρώ, πέρα από τα υπόλοιπα έξοδα του νοικοκυριού. Η εκτίμηση της οικονομικής δυνατότητας του πελάτη πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τις άλλες υποχρεώσεις του.
Υπάρχουν συγκεκριμένες εξαιρέσεις για διευκολύνσεις που παρέχει το ίδιο το κατάστημα. Μια άτοκη πίστωση του τιμήματος, χωρίς άλλες επιβαρύνσεις πέρα από τον νόμιμο τόκο υπερημερίας και με πλήρη εξόφληση μέσα σε 50 ημέρες από την παράδοση, μπορεί να εξαιρείται. Για ορισμένους μεγάλους προμηθευτές που πωλούν ηλεκτρονικά ισχύει αυστηρότερο όριο 14 ημερών και πρόσθετες προϋποθέσεις. Η συμμετοχή τρίτου χρηματοδότη αλλάζει την αντιμετώπιση της συναλλαγής.
Η νέα δόση πρέπει να ανταποκρίνεται στο budget του καταναλωτή
Ο φορέας που χορηγεί την πίστωση εξετάζει αν ο αγοραστής μπορεί να ανταποκριθεί στις πληρωμές. Η αξιολόγηση βασίζεται σε κατάλληλα στοιχεία για τα εισοδήματα, τις δαπάνες και τις οικονομικές του υποχρεώσεις, ανάλογα με το ποσό και τη διάρκεια της χρηματοδότησης.
Για κάποιον που έχει ήδη ενοίκιο και δόση δανείου, η έγκριση μιας ακόμη αγοράς πρέπει να συνδέεται με τα διαθέσιμα χρήματα μετά τις υποχρεώσεις του. Η πίστωση χορηγείται όταν η αξιολόγηση δείχνει ότι είναι πιθανή η εξόφλησή της σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης.
Όταν η απόφαση βασίζεται σε αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων, ο καταναλωτής μπορεί να ζητήσει ανθρώπινη παρέμβαση, εξήγηση και επανεξέταση. Αυτό αφορά και τον πελάτη που βλέπει στην εφαρμογή ότι η αίτησή του απορρίφθηκε και θέλει να καταλάβει πώς αξιολογήθηκαν τα στοιχεία του.
Όρια στο συνολικό κόστος της χρηματοδότησης
Στις νέες συμβάσεις που καλύπτει ο νόμος προβλέπεται ανώτατο συνολικό κόστος πίστωσης, μαζί με τόκους και έξοδα. Για διάρκεια έως τέσσερα χρόνια το όριο είναι 60% του κεφαλαίου, για πάνω από τέσσερα και έως οκτώ χρόνια 70% και για μεγαλύτερη διάρκεια 75%.
Σε χρηματοδότηση 1.000 ευρώ με διάρκεια έως τέσσερα χρόνια, το όριο αυτό αντιστοιχεί σε κόστος έως 600 ευρώ επιπλέον του κεφαλαίου, δηλαδή συνολική αποπληρωμή έως 1.600 ευρώ. Πρόκειται για ανώτατο όριο προστασίας. Το ποσό κάθε προσφοράς προκύπτει από τους συμφωνημένους όρους και μπορεί να είναι πολύ χαμηλότερο.
Οι πιστωτικές κάρτες υπάγονται στον ξεχωριστό περιορισμό του ΣΕΠΕ, με βάση το μέσο πραγματικό ετήσιο κόστος της αντίστοιχης κατηγορίας πίστωσης. Για τις κάρτες εξαιρείται η εφαρμογή των ορίων 60%, 70% και 75%.
Οι δεκατέσσερις ημέρες για αλλαγή απόφασης
Στο πλαίσιο προστασίας περιλαμβάνεται το δικαίωμα υπαναχώρησης από τη σύμβαση πίστωσης μέσα σε 14 ημερολογιακές ημέρες, χωρίς αιτιολόγηση. Αν έχουν ήδη δοθεί τα χρήματα, ο καταναλωτής επιστρέφει το κεφάλαιο και τους τόκους που αναλογούν στο διάστημα χρήσης του, μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία των 30 ημερών από την ενημέρωση του χρηματοδότη.
Η χρηματοδότηση και η αγορά του προϊόντος έχουν διαφορετικούς όρους ακύρωσης. Όταν ο καταναλωτής ασκεί νόμιμα το δικαίωμα υπαναχώρησης από την αγορά, παύει να δεσμεύεται και από τη συνδεδεμένη σύμβαση πίστωσης, χωρίς επιβάρυνση. Η σύνδεση των δύο συμβάσεων έχει σημασία για αγορές που γίνονται με δάνειο ειδικά για το συγκεκριμένο προϊόν.
Τι ισχύει για τις παλιές κάρτες και συμβάσεις
Η 20ή Νοεμβρίου είναι η ημερομηνία εφαρμογής για τις νέες συμβάσεις του πλαισίου. Οι συμβάσεις που βρίσκονται ήδη σε ισχύ εξακολουθούν, κατά κανόνα, να διέπονται από το προηγούμενο καθεστώς. Σε παλιές συμβάσεις αόριστης διάρκειας εφαρμόζονται συγκεκριμένες νέες διατάξεις ενημέρωσης και προστασίας, όπως ορίζει ο νόμος.
Έτσι, μια αγορά στη Black Friday με ήδη υπάρχουσα πιστωτική κάρτα πρέπει να εξετάζεται με βάση και τη σύμβαση της κάρτας. Η ημερομηνία αγοράς του προϊόντος, από μόνη της, δεν μετατρέπει την παλιά σύμβαση σε νέα. Αντίθετα, μια νέα σύμβαση χρηματοδότησης για την αγορά συγκεκριμένης συσκευής μετά τις 20 Νοεμβρίου εξετάζεται με τους κανόνες του νέου πλαισίου.
