Η δυνατότητα των καταναλωτών να πληρώνουν την ενέργεια εξελίσσεται σε κεντρικό πρόβλημα για την Ευρώπη, ακόμη και χωρίς ελλείψεις στον εφοδιασμό. Οι υψηλές τιμές σε ρεύμα, φυσικό αέριο και πετρέλαιο επιβαρύνουν τα νοικοκυριά, αυξάνουν τις δαπάνες των επιχειρήσεων και ενισχύουν τον κίνδυνο μεταφοράς νέων ανατιμήσεων σε προϊόντα και υπηρεσίες.
Για την Ελλάδα, η πίεση αποτυπώνεται τόσο στη χονδρική αγορά ηλεκτρισμού όσο και στις αντλίες των πρατηρίων. Τα στοιχεία των τελευταίων ημερών του Οκτωβρίου δείχνουν ότι η ενεργειακή επιβάρυνση παραμένει σημαντική, περιορίζοντας τα περιθώρια των οικογενειακών προϋπολογισμών καθώς αυξάνονται οι ανάγκες θέρμανσης.
Το ζήτημα δεν εξαντλείται στην τιμή της κιλοβατώρας ή του λίτρου. Η ενέργεια συμμετέχει στο κόστος παραγωγής και μεταφοράς, επομένως η ακρίβειά της επηρεάζει ευρύτερα την καθημερινή δαπάνη και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Η πίεση από τη χονδρική έως τα καύσιμα
Στις 29 Οκτωβρίου, η μέση τιμή στην ελληνική Αγορά Επόμενης Ημέρας διαμορφώθηκε στα 238,80 ευρώ ανά μεγαβατώρα, αυξημένη κατά 3,38% έναντι της προηγούμενης ημέρας. Η υψηλότερη τιμή εντός της ημέρας έφτασε τα 459,31 ευρώ ανά μεγαβατώρα, αναδεικνύοντας τις έντονες διακυμάνσεις.
Παρότι η ελληνική αγορά βρέθηκε χαμηλότερα από αρκετές γειτονικές, παρέμενε αισθητά ακριβότερη συγκριτικά με τις αρχές του μήνα. Σε ευρωπαϊκές αγορές, άλλωστε, οι τιμές ηλεκτρισμού ξεπερνούσαν τα 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Την ίδια περίοδο, το φυσικό αέριο κινούνταν πάνω από τα 96 ευρώ, με μηνιαία άνοδο μεγαλύτερη του 39%, ενώ το Brent παρέμενε πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Ο συνδυασμός ενίσχυε τις ανησυχίες για ακριβότερη ηλεκτρική ενέργεια και νέες επιβαρύνσεις στα υγρά καύσιμα.
Στο δελτίο τιμών της ίδιας ημέρας, η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων ήταν 2,1438 ευρώ το λίτρο. Το diesel κίνησης διαμορφωνόταν στα 2,132 ευρώ, το υγραέριο κίνησης στα 1,207 ευρώ και το πετρέλαιο θέρμανσης στα 1,563 ευρώ το λίτρο.
Οι συνθήκες αυτές είχαν δημιουργήσει προσδοκίες αυξημένων τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας για τον Νοέμβριο σε σχέση με τον Οκτώβριο, ενώ στο κυβερνητικό επιτελείο εξετάζονταν πρόσθετες παρεμβάσεις στήριξης.
Η Ελλάδα ζητεί μεγαλύτερα περιθώρια παρέμβασης
Η αντιμετώπιση του κόστους αποτελεί παράλληλα αντικείμενο ευρωπαϊκών διαβουλεύσεων. Στη συνάντηση των υπουργών Ενέργειας στο Λουξεμβούργο, ο Σταύρος Παπασταύρου έθεσε την επέκταση της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής, ώστε τα κράτη να διαθέτουν μεγαλύτερη ευχέρεια χρηματοδότησης μέτρων για πολίτες και επιχειρήσεις.
Η ελληνική παρέμβαση επικεντρώθηκε στην ανάγκη να αποκτήσει πρακτικό περιεχόμενο η εντολή των Ευρωπαίων ηγετών για συντονισμένα, στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, με σεβασμό στην ενιαία αγορά και στις διαφορετικές συνθήκες κάθε χώρας.
Ο υπουργός υπογράμμισε ότι η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα για την οποία εγκρίθηκε η ενεργοποίηση της ρήτρας. Ζητούμενο είναι να διατηρηθεί η ευελιξία που επιτρέπει τη χρηματοδότηση ενεργειακών παρεμβάσεων, χωρίς να παραβλέπονται οι κανόνες της ΕΕ.
Στο ίδιο πλαίσιο, ζήτησε κοινή συνεδρίαση με το ECOFIN και το Eurogroup, προκειμένου να εξεταστούν οι διαθέσιμες επιλογές. Η θέση της Αθήνας είναι ότι οι διαφορές των εθνικών ενεργειακών συστημάτων απαιτούν επαρκή περιθώρια προσαρμογής και για τις ρυθμιστικές Αρχές.
Τις ελληνικές θέσεις υποστήριξαν η Μάλτα, η Βουλγαρία, η Σλοβακία και η Ρουμανία, ενισχύοντας το αίτημα για ευελιξία στην ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της κρίσης.
Οι λογαριασμοί και η οικονομική αντοχή
Στη συζήτηση παρεμβαίνει και η Eurelectric, επισημαίνοντας ότι οι πιέσεις αναζωπυρώνονται για τα νοικοκυριά και τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις. Με επιστολή προς τους υπουργούς Ενέργειας, προτείνει την αφαίρεση από τους λογαριασμούς επιβαρύνσεων που δεν αφορούν άμεσα την ενέργεια, περιλαμβάνοντας χρεώσεις δικτύων και περιβαλλοντικές εισφορές.
Η πρόταση μεταφέρει τη συζήτηση και στη σύνθεση του τελικού λογαριασμού, πέρα από την τιμή προμήθειας. Για τον καταναλωτή, άλλωστε, το κρίσιμο μέγεθος είναι το συνολικό ποσό που καλείται να εξοφλήσει.
Ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν προειδοποίησε ότι πολλοί Ευρωπαίοι θα δυσκολευτούν να καλύψουν τους λογαριασμούς τους τον χειμώνα, παρότι δεν αναμένει ελλείψεις. Η επάρκεια καυσίμων, επομένως, δεν εξασφαλίζει από μόνη της οικονομικά προσιτή ενέργεια.
Τα κράτη-μέλη επανέλαβαν τη δέσμευση να διαθέσουν στην αγορά περίπου 42 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου τους επόμενους μήνες, με το ντίζελ να αντιστοιχεί στο μισό. Η κίνηση εντάσσεται στις προσπάθειες ενίσχυσης της προσφοράς, ενώ παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της άμεσης ανακούφισης των καταναλωτών.
Η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων θα κριθεί συνεπώς στο κατά πόσο περιορίζουν την τελική επιβάρυνση, διατηρώντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα επιχειρήσεων και νοικοκυριών να καλύπτουν τις ενεργειακές τους ανάγκες.
