Μπροστά σε μια βαθιά δημογραφική μεταβολή, με σημαντικές συνέπειες για την οικονομία, την αγορά εργασίας και το ασφαλιστικό σύστημα, βρίσκεται η Ελλάδα.
Σύμφωνα με τις νέες προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο πληθυσμός της χώρας αναμένεται να μειωθεί κατά 2,8 εκατομμύρια κατοίκους έως το 2080, την ώρα που η γήρανση θα επιταχύνεται και η αναλογία των ανθρώπων παραγωγικής ηλικίας θα περιορίζεται.
Η εικόνα που αποτυπώνεται στην έκθεση Ageing Report 2027, η οποία δημοσιοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες, επιβεβαιώνει ότι το Δημογραφικό εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες μακροπρόθεσμες προκλήσεις για τη χώρα.
Με βάση τις εκτιμήσεις της Κομισιόν, από τα 10,4 εκατομμύρια κατοίκους το 2025, η Ελλάδα θα υποχωρήσει στα 7,6 εκατομμύρια το 2080, καταγράφοντας συνολική μείωση που προσεγγίζει το 27%.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η συρρίκνωση δεν προβλέπεται να περιοριστεί σε μία συγκεκριμένη περίοδο, αλλά να συνεχιστεί σχεδόν αδιάκοπα σε ολόκληρο τον χρονικό ορίζοντα της έκθεσης.
Πώς θα μειώνεται ο πληθυσμός της Ελλάδας
Οι προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφουν μια σταθερά πτωτική πορεία για τις επόμενες δεκαετίες.
Ειδικότερα, ο πληθυσμός της χώρας εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί:
2025: 10,4 εκατομμύρια κάτοικοι
2030: 10,2 εκατομμύρια
2040: 9,7 εκατομμύρια
2050: 9,2 εκατομμύρια
2060: 8,6 εκατομμύρια
2070: 8 εκατομμύρια
2080: 7,6 εκατομμύρια
Αυτό σημαίνει ότι μέχρι τα μέσα του αιώνα η Ελλάδα προβλέπεται να έχει χάσει περίπου 1,2 εκατομμύρια κατοίκους, ενώ η μείωση θα συνεχιστεί και τις επόμενες τρεις δεκαετίες.
Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να επηρεάσει την οικονομική δραστηριότητα, τη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού, τη χρηματοδότηση των συντάξεων και τη δυνατότητα διατήρησης δημόσιων υπηρεσιών, ιδιαίτερα σε περιοχές που ήδη αντιμετωπίζουν πληθυσμιακή εγκατάλειψη.
Περισσότερες γεννήσεις ανά γυναίκα, αλλά όχι αρκετές για να αναστραφεί η πτώση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η πληθυσμιακή συρρίκνωση προβλέπεται να συνεχιστεί παρά την αναμενόμενη μικρή ανάκαμψη της γονιμότητας.
Σύμφωνα με την έκθεση, ο δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 1,2 παιδιά ανά γυναίκα σε 1,45 έως το 2080.
Ωστόσο, ακόμη και αυτή η βελτίωση δεν αρκεί για να αναπληρώσει φυσικά τον πληθυσμό.
Το επίπεδο που θεωρείται αναγκαίο για τη μακροχρόνια αναπλήρωση των γενεών στις ανεπτυγμένες οικονομίες είναι περίπου 2,1 παιδιά ανά γυναίκα, δηλαδή αισθητά υψηλότερο από τις προβλεπόμενες επιδόσεις της Ελλάδας.
Το αποτέλεσμα είναι ότι, χωρίς άλλες σημαντικές δημογραφικές μεταβολές, η χώρα θα συνεχίσει να καταγράφει απώλειες πληθυσμού.
Η Ελλάδα γερνά – Αυξάνεται το βάρος στις παραγωγικές ηλικίες
Η μείωση του συνολικού πληθυσμού αποτελεί μόνο τη μία πλευρά του προβλήματος.
Η δεύτερη, εξίσου σημαντική, αφορά τη μεταβολή της ηλικιακής σύνθεσης, καθώς το ποσοστό των ηλικιωμένων προβλέπεται να αυξάνεται σταθερά.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, οι μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες θα ενισχύσουν την παρουσία τους τις επόμενες δεκαετίες, με ιδιαίτερα σημαντική αύξηση στα άτομα ηλικίας 80 ετών και άνω.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις για το ασφαλιστικό σύστημα, τις υπηρεσίες υγείας και τις δομές μακροχρόνιας φροντίδας.
Παράλληλα, η σταδιακή μείωση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας μπορεί να περιορίσει τη διαθέσιμη προσφορά εργατικού δυναμικού και να εντείνει τις πιέσεις σε κλάδους που ήδη αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού.
Το Δημογραφικό, επομένως, δεν αφορά μόνο τον αριθμό των κατοίκων, αλλά και τη σχέση ανάμεσα στους εργαζομένους, τους συνταξιούχους και τις επόμενες γενιές.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση χάνει 38 εκατ. κατοίκους έως το 2080
Η δημογραφική επιδείνωση δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο.
Στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο πληθυσμός προβλέπεται αρχικά να καταγράψει οριακή αύξηση, από 452 εκατομμύρια το 2025 σε 453 εκατομμύρια το 2029.
Στη συνέχεια, όμως, η τάση αναμένεται να αντιστραφεί.
Έως το 2080, ο πληθυσμός της ΕΕ προβλέπεται να έχει υποχωρήσει στα 414 εκατομμύρια, σημειώνοντας μείωση περίπου 8% σε σχέση με το 2025.
Η πορεία αυτή δεν θα είναι ίδια σε όλα τα κράτη-μέλη.
Σύμφωνα με την έκθεση, σε 10 χώρες της ΕΕ ο πληθυσμός το 2080 αναμένεται να είναι μεγαλύτερος από τα σημερινά επίπεδα.
Ωστόσο, υπάρχει ένα κοινό χαρακτηριστικό που αφορά όλες τις ευρωπαϊκές χώρες: η μετατόπιση της ηλικιακής κατανομής προς τις μεγαλύτερες ηλικίες.
Ένας στους τρεις Ευρωπαίους θα είναι άνω των 65 ετών
Τα στοιχεία της Κομισιόν αποτυπώνουν το μέγεθος της γήρανσης που αναμένεται να αντιμετωπίσει η Ευρώπη.
Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω προβλέπεται να αυξηθεί από 22% σήμερα σε 33% το 2080.
Με άλλα λόγια, στο τέλος της περιόδου προβολής περίπου ένας στους τρεις κατοίκους της ΕΕ θα είναι τουλάχιστον 65 ετών.
Ακόμη μεγαλύτερη θα είναι η αναλογική αύξηση στις πολύ μεγάλες ηλικίες.
Το ποσοστό των ατόμων 80 ετών και άνω αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί, από 6% σε 14%.
Την ίδια στιγμή, το ποσοστό των πολιτών ηλικίας 20 έως 64 ετών, δηλαδή της ηλικιακής ομάδας που συνδέεται κυρίως με την αγορά εργασίας, θα υποχωρήσει από 58% σε 51%.
Η διάμεση ηλικία στην ΕΕ αναμένεται επίσης να αυξηθεί, από τα 45 στα 51 έτη.
Πρόκειται για μια βαθιά αλλαγή στη δημογραφική φυσιογνωμία της Ευρώπης, η οποία θα επηρεάσει τις κοινωνικές δαπάνες, την παραγωγικότητα και τις ανάγκες των συστημάτων υγείας και κοινωνικής προστασίας.
Ασφαλιστικό: Από 26 εργαζομένους για κάθε 10 ηλικιωμένους σε λιγότερους από 16
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η μεταβολή του δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων, ο οποίος μετρά την αναλογία των ανθρώπων ηλικίας 65 ετών και άνω προς τον πληθυσμό ηλικίας 20 έως 64 ετών.
Ο συγκεκριμένος δείκτης χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση των επιπτώσεων της γήρανσης στις συντάξεις και στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης.
Στην ΕΕ, προβλέπεται να αυξηθεί από 38% το 2025 σε 65% το 2080, δηλαδή κατά περίπου 27 ποσοστιαίες μονάδες.
Το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης εκτιμάται ότι θα έχει ήδη πραγματοποιηθεί έως το 2050.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ενώ σήμερα αντιστοιχούν περίπου 26 άνθρωποι ηλικίας 20 έως 64 ετών σε κάθε 10 άτομα ηλικίας τουλάχιστον 65 ετών, έως το 2080 ο αντίστοιχος αριθμός θα έχει μειωθεί σε λιγότερους από 16.
Η μεταβολή αυτή αποτυπώνει την αυξανόμενη δημογραφική πίεση στα ασφαλιστικά συστήματα, καθώς θα υπάρχουν αναλογικά λιγότεροι άνθρωποι παραγωγικής ηλικίας σε σχέση με τους ηλικιωμένους.
Γονιμότητα: Κάτω από το όριο αναπλήρωσης σε ολόκληρη την Ευρώπη
Η έκθεση προβλέπει μια σταδιακή, αλλά περιορισμένη ανάκαμψη της γονιμότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο συνολικός δείκτης αναμένεται να αυξηθεί από το ιστορικά χαμηλό επίπεδο των 1,3 γεννήσεων ανά γυναίκα το 2024 σε περίπου 1,5 έως το 2080.
Παρά τη βελτίωση, ο δείκτης θα παραμείνει αισθητά χαμηλότερος από το όριο φυσικής αναπλήρωσης του πληθυσμού.
Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη αναμένεται να συνεχίσει να αντιμετωπίζει δημογραφικές πιέσεις, ακόμη και σε ένα σενάριο όπου οι γεννήσεις ανά γυναίκα θα αυξηθούν σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα.
Προσδόκιμο ζωής: Στα 90 χρόνια οι γυναίκες έως το 2080
Την ίδια ώρα που οι γεννήσεις παραμένουν περιορισμένες, οι Ευρωπαίοι αναμένεται να ζουν περισσότερα χρόνια.
Σύμφωνα με τις προβολές, το προσδόκιμο ζωής των ανδρών στην ΕΕ θα αυξηθεί από τα 79 έτη το 2025 στα 86 έτη το 2080.
Για τις γυναίκες, προβλέπεται άνοδος από τα 84 στα 90 έτη κατά την ίδια περίοδο.
Η αύξηση της μακροζωίας αποτελεί σημαντική κοινωνική και υγειονομική εξέλιξη, αλλά ταυτόχρονα καθιστά αναγκαία την προσαρμογή των συστημάτων κοινωνικής προστασίας στις ανάγκες ενός πληθυσμού που θα ζει περισσότερα χρόνια.
