Για δεκαετίες το πανεπιστημιακό πτυχίο θεωρούνταν σχεδόν συνώνυμο της επαγγελματικής επιτυχίας. Η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης και η αυξανόμενη ζήτηση για τεχνικά επαγγέλματα αμφισβητούν πλέον αυτή τη βεβαιότητα.
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο μαθητές και τις οικογένειές τους.
Σύμφωνα με το Future of Jobs Report του World Economic Forum, σχεδόν 4 στους 10 εργαζόμενους θα χρειαστούν νέες δεξιότητες έως το 2030, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη συγκαταλέγεται στους βασικούς παράγοντες που μετασχηματίζουν την αγορά εργασίας. Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές οικονομίες αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις σε τεχνικά επαγγέλματα, ενώ η ζήτηση για εξειδικευμένους τεχνίτες αυξάνεται σταθερά.
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, όλο και περισσότεροι νέοι αναρωτιούνται αν το πανεπιστήμιο παραμένει η αποτελεσματικότερη οδός προς μια επιτυχημένη καριέρα.
Το ερώτημα βρέθηκε στο επίκεντρο του συνεδρίου «Στη Σφαίρα των Μελλοντικών Δεξιοτήτων», που οργάνωσε το Ίδρυμα Ευγενίδου, όπου πανεπιστημιακοί, ερευνητές, εκπρόσωποι της αγοράς εργασίας και των εργαζομένων επιχείρησαν να απαντήσουν στο πώς αλλάζει η εκπαίδευση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Η AI δεν καταργεί την ανάγκη για πανεπιστημιακή γνώση
Ο Στέφανος Τύρος, ερευνητής για το μέλλον της εργασίας στο Πανεπιστήμιο του Ίνσμπρουκ της Αυστρίας — ένα από τα σημαντικότερα ερευνητικά πανεπιστήμια της Κεντρικής Ευρώπης με ισχυρή παρουσία στις κοινωνικές επιστήμες και την έρευνα για την αγορά εργασίας — , αναφέρθηκε σε έρευνες που δείχνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αυξήσει θεαματικά την παραγωγικότητα των εργαζομένων, ακόμη και κατά 50%-60% σε ορισμένες περιπτώσεις. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι τα οφέλη αυτά δεν κατανέμονται ομοιόμορφα.
Όπως εξήγησε, η AI μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη για εργαζόμενους που διαθέτουν ήδη εμπειρία και εξειδίκευση, καθώς είναι σε θέση να κρίνουν πότε ένα αποτέλεσμα είναι αξιόπιστο και πότε όχι. Για όσους δεν διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε λανθασμένες αποφάσεις.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι τα πανεπιστήμια θα χρειαστεί να αναδιοργανωθούν, ωστόσο η βασική αποστολή τους παραμένει αναντικατάστατη:
«Όπως μας δείχνουν τα στοιχεία, η ΑΙ μπορεί να έχει θετικά ή αρνητικά αποτελέσματα, ανάλογα με την εμπειρία ή την τεχνογνωσία του εργαζόμενου. Με αυτή την έννοια, η παροχή τεχνογνωσίας παραμένει υψηλής σημασίας και αυτή είναι η αποστολή των πανεπιστημίων. Φυσικά, τα πανεπιστήμια θα χρειαστεί να αναδιοργανωθούν, όμως θα συνεχίσουμε να χρειαζόμαστε τη βασική αποστολή του πανεπιστημίου», ανέφερε ο Τύρος.
Το πανεπιστήμιο χρειάζεται, ισχύει το ίδιο για το campus;
«Η τεχνητή νοημοσύνη ασκεί ισχυρή πίεση στα πανεπιστήμια και στους φοιτητές» παραδέχθηκε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς Δημήτρης Σαμψών, ένας από τους πλέον αναγνωρισμένους Έλληνες ερευνητές στον τομέα των ψηφιακών τεχνολογιών στην εκπαίδευση, ο οποίος συγκαταλέγεται στο κορυφαίο 2% των επιστημόνων παγκοσμίως στο αντικείμενό του, σύμφωνα με τη διεθνή κατάταξη του Stanford.
Όπως ανέφερε, η AI δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο με τον οποίο οι φοιτητές μαθαίνουν και αποκτούν πρόσβαση στη γνώση, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο εισέρχονται στην αγορά εργασίας. Πολλές θέσεις εισαγωγικού επιπέδου, από τις οποίες παραδοσιακά ξεκινούσαν οι νέοι απόφοιτοι την επαγγελματική τους πορεία, αυτοματοποιούνται ή μετασχηματίζονται, δημιουργώντας νέα δεδομένα για τα πανεπιστήμια και τους φοιτητές.
Παρά τις ανατροπές αυτές, ο ίδιος εμφανίστηκε κατηγορηματικός ως προς τη διαχρονική αξία της ανώτατης εκπαίδευσης.
«Είναι σήμερα το πανεπιστήμιο επίκαιρο; Πιστεύω πως ναι, απολύτως», ανέφερε, τονίζοντας ότι τα πανεπιστήμια πρέπει «να δημιουργούν αξία με την τεχνητή νοημοσύνη».
Ωστόσο, όπως εξήγησε, το πιο κρίσιμο ερώτημα αφορά το μέλλον του πανεπιστημιακού campus, καθώς εξαπλώνεται η διαδικτυακή εκπαίδευση:
«Το campus θα παραμείνει επίκαιρο εφόσον δημιουργεί έναν χώρο για πειραματισμό, έναν χώρο για διάλογο, για συνεργασία και για συνέργειες», τόνισε.
Κατά τον ίδιο, σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι διαθέσιμη παντού και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παρέχει άμεσες απαντήσεις, η πραγματική αξία του πανεπιστημίου βρίσκεται όλο και περισσότερο στην ανθρώπινη αλληλεπίδραση, στη συνεργασία και στην καλλιέργεια δεξιοτήτων που δύσκολα μπορούν να αντικατασταθούν από την τεχνολογία.
Τα πανεπιστήμια στην εποχή της AI: Η απάντηση της Οξφόρδης
Το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης είναι ένα από αυτά που πρωταγωνιστούν στη διεθνή συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη στην εκπαίδευση.
Η Σάρα Ράτνερ, επικεφαλής του AI in Education Observatory (AIEOU), ενός από τα σημαντικότερα διεθνή ερευνητικά κέντρα που μελετούν τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση, είναι κατηγορηματική ότι τα πανεπιστήμια εξακολουθούν να έχουν κρίσιμο ρόλο να διαδραματίσουν.
Απαντώντας στο ερώτημα του newmoney, στο πλαίσιο του συνεδρίου, αν ένα πανεπιστήμιο όπως η Οξφόρδη, με το υψηλό κόστος και τις απαιτητικές διαδικασίες εισαγωγής, παραμένει επίκαιρο στην εποχή της AI, η Ράτνερ τόνισε ότι η αξία του δεν βρίσκεται μόνο στη μετάδοση γνώσεων αλλά κυρίως στην καλλιέργεια θεμελιωδών ανθρώπινων δεξιοτήτων.
«Πιστεύω ότι μια εκπαίδευση στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης είναι σήμερα εξίσου επίκαιρη όσο ήταν πάντα. Εστιάζουμε στην περιέργεια, την κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα και την ορθή ανθρώπινη κρίση. Παράλληλα, οι φοιτητές συνεργάζονται με ανθρώπους από διαφορετικά πεδία και αναπτύσσουν διεπιστημονικές προσεγγίσεις», ανέφερε.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο εκπαιδευτικό μοντέλο της Οξφόρδης, όπου οι φοιτητές καλούνται να υπερασπιστούν τις ιδέες και τις εργασίες τους απέναντι στους διδάσκοντες, ανεξάρτητα από τα εργαλεία που χρησιμοποίησαν για να τις προετοιμάσουν.
«Ακόμη και αν ένας φοιτητής έχει χρησιμοποιήσει τεχνητή νοημοσύνη για να προετοιμάσει ή να γράψει μια εργασία, στο τέλος πρέπει να καθίσει απέναντι από τον καθηγητή του και να υποστηρίξει όσα έγραψε. Παραμένει υπεύθυνος για το αποτέλεσμα που παραδίδει», σημείωσε.
Η ίδια παραδέχθηκε πάντως ότι παρατηρεί αυξανόμενο σκεπτικισμό για το μέλλον των πανεπιστημίων και την αξία που προσφέρουν στους φοιτητές.
«Κατανοώ την ανησυχία και τον σκεπτικισμό. Η ανώτατη εκπαίδευση περνά μια δύσκολη περίοδο, οικονομικά και κοινωνικά, ενώ παράλληλα αναζητά τον ρόλο και τη συνάφειά της στο μέλλον. Ωστόσο, η εκπαίδευση χρειαζόταν μεταρρυθμίσεις εδώ και πολλά χρόνια και ίσως η τεχνητή νοημοσύνη να μην είναι η απάντηση, αλλά η ώθηση που χρειαζόμασταν για να αντιμετωπίσουμε αυτά τα μεγάλα ζητήματα», τόνισε.
Απαντώντας τέλος στο τι θα συμβούλευε τα ελληνικά πανεπιστήμια, η Ράτνερ επέμεινε ότι η επιτυχία της μετάβασης στην εποχή της AI θα εξαρτηθεί πρωτίστως από τους ανθρώπους:
«Η δική μου συμβουλή θα ήταν να επενδύσετε στους ανθρώπους σας. Είναι πολύ δύσκολο για έναν εκπαιδευτικό να αισθάνεται σιγουριά διδάσκοντας το αντικείμενό του, αν ο ίδιος δεν έχει προηγουμένως εκπαιδευτεί στα εργαλεία που χρησιμοποιεί», ανέφερε.
