Νέα παράμετρο κόστους για τις οικοδομές και την ανακαίνιση κατοικιών ανοίγει η σημερινή (12.06.2026) συζήτηση των υπουργών Οικονομικών της ΕΕ για την επέκταση του ευρωπαϊκού μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM).
Ο φόρος άνθρακα δεν συνιστά μια άμεση επιβάρυνση στην αγορά ακινήτων αλλά αναπόφευκτα έχει μια έμμεση συνέπεια στις οικοδομές και στην ανακαίνιση κατοικιών καθώς αφορά προϊόντα και υλικά που χρησιμοποιούνται στις κατασκευές. Το θέμα βρίσκεται στην ατζέντα του ECOFIN σήμερα και οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ θα κληθούν να διαμορφώσουν κοινή θέση για την ενίσχυση του CBAM, δηλαδή του μηχανισμού που επιβάλλει κόστος άνθρακα σε εισαγόμενα προϊόντα με υψηλές ενσωματωμένες εκπομπές.
Ο μηχανισμός δεν ξεκινά τώρα καθώς εφαρμόζεται ήδη στο οριστικό του καθεστώς από την 1.1.2026. Ωστόσο, αυτό που μπαίνει στο τραπέζι είναι η επέκτασή του σε περισσότερα downstream προϊόντα, δηλαδή σε προϊόντα μεγαλύτερης επεξεργασίας, καθώς και η εισαγωγή νέων κανόνων για την αποτροπή παράκαμψης του συστήματος.
Ποιες αλλαγές εξετάζονται
Η μέχρι σήμερα εφαρμογή του CBAM συνδέεται κυρίως με βασικά υλικά και κλάδους υψηλών εκπομπών, όπως ο σίδηρος, ο χάλυβας, το αλουμίνιο, το τσιμέντο, τα λιπάσματα, η ηλεκτρική ενέργεια και το υδρογόνο. Η συζήτηση στο ECOFIN μεταφέρει το βάρος πιο κοντά στην πραγματική αγορά, καθώς αφορά προϊόντα που βρίσκονται πιο «χαμηλά» στην παραγωγική αλυσίδα.
Αυτό έχει σημασία για τον κατασκευαστικό κλάδο, επειδή πολλά τεχνικά έργα και ανακαινίσεις στηρίζονται σε προϊόντα που ενσωματώνουν χάλυβα, αλουμίνιο ή άλλα υλικά με υψηλό ανθρακικό αποτύπωμα. Κουφώματα, μεταλλικά εξαρτήματα, κατασκευαστικά στοιχεία, τεχνικά υλικά και εισαγόμενα προϊόντα που χρησιμοποιούνται σε εργοτάξια μπορεί να επηρεαστούν αν το πεδίο εφαρμογής διευρυνθεί.
Η σημερινή συνεδρίαση δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει άμεση και οριζόντια αύξηση στις τιμές των υλικών. Σημαίνει όμως ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ επιχειρούν να κλειδώσουν τη θέση τους για ένα αυστηρότερο πλαίσιο, το οποίο μπορεί να αλλάξει σταδιακά το κόστος εισαγωγών και προμηθειών.
Ο μηχανισμός λειτουργεί με βάση τις εκπομπές που έχουν ενσωματωθεί στην παραγωγή ενός προϊόντος. Οι εισαγωγείς οφείλουν να δηλώνουν τις εκπομπές και να καλύπτουν το αντίστοιχο κόστος με πιστοποιητικά άνθρακα, ώστε τα εισαγόμενα προϊόντα να μην έχουν πλεονέκτημα έναντι των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που πληρώνουν ήδη για τους ρύπους τους μέσω του συστήματος εμπορίας εκπομπών.
Πώς μπορεί να «περάσει» το κόστος στην αγορά στέγασης
Για την ελληνική αγορά, η συζήτηση έρχεται σε περίοδο κατά την οποία το κόστος της οικοδομής και των τεχνικών παρεμβάσεων παραμένει ήδη υψηλό. Η ανακαίνιση ενός παλαιού διαμερίσματος δεν κρίνεται μόνο από το κόστος εργασίας, αλλά και από την τιμή των υλικών, των κουφωμάτων, των ηλεκτρολογικών, των υδραυλικών, των μεταλλικών στοιχείων και των ενεργειακών παρεμβάσεων.
Αν ένα μέρος αυτής της αλυσίδας επιβαρυνθεί με πρόσθετο κόστος άνθρακα, η επιβάρυνση μπορεί να περάσει σταδιακά στις προσφορές που λαμβάνουν οι ιδιοκτήτες, οι εργολάβοι και οι τεχνικές επιχειρήσεις. Το εύρος της επίπτωσης θα εξαρτηθεί από το ποια προϊόντα θα ενταχθούν τελικά στο νέο πλαίσιο, από τη χώρα προέλευσης, από το ανθρακικό αποτύπωμα παραγωγής και από το αν υπάρχει αντίστοιχη τιμολόγηση άνθρακα στην τρίτη χώρα.
Το ζήτημα έχει και στεγαστική διάσταση καθώς έρχεται σε μια περίοδο που η κυβέρνηση επιχειρεί να αυξήσει την προσφορά κατοικιών με προγράμματα ανακαίνισης και επαναφοράς κλειστών ακινήτων στη μακροχρόνια μίσθωση. Αν όμως οι τεχνικές παρεμβάσεις ακριβαίνουν, τότε μειώνεται η πραγματική αξία κάθε επιδότησης και αυξάνεται η ίδια συμμετοχή που πρέπει να αναλάβει ο ιδιοκτήτης.
Ακόμα μεγαλύτερο βάρος πέφτει στα παλαιά ακίνητα καθώς σε αυτές τις περιπτώσεις η ανακαίνιση κατοικιών συνήθως δεν περιορίζεται σε μικρές επισκευές, αλλά απαιτεί δομικές αλλαγές και κάθε αύξηση στο κόστος υλικών περιορίζει το περιθώριο να βγει ένα κλειστό σπίτι στην αγορά με λογικό προϋπολογισμό.
